Ba lần tao thử mở quán rồi ba lần đóng cửa
Three times I opened a shop and three times I shut it down
Lần đầu tao hai mươi bốn tuổi.
Tao gom được bảy mươi triệu. Một phần tiền tiết kiệm, một phần vay bà. Bà cho, không tính lãi, chỉ nói một câu: cố mà làm.
Tao mở quán cà phê nhỏ trong hẻm. Hai mươi mét vuông. Tự sơn tường, tự đóng kệ, tự rang cà phê theo công thức học trên YouTube. Tao tin là chỉ cần đồ uống ngon thì người ta sẽ tới.
Tháng đầu có bạn bè đến ủng hộ. Tháng thứ hai vắng dần. Tháng thứ tư tao ngồi một mình từ sáng đến tối, đếm từng ly bán được. Có ngày bán ba ly.
Tao đóng cửa sau bảy tháng. Lỗ bốn mươi triệu.
Tao không kể ai. Chỉ nói với bà là quán không hợp vị trí. Bà gật đầu, không hỏi thêm.
Nhưng tao biết vấn đề không phải vị trí. Tao không biết gì về kinh doanh. Tao chỉ biết pha cà phê rồi nghĩ thế là đủ.
---
Lần thứ hai tao hai mươi sáu.
Lần này tao đi học. Đọc sách về marketing, về branding, về cách chạy quảng cáo trên mạng. Tao nghĩ lần trước tao thiếu kiến thức, lần này tao có rồi.
Tao hùn vốn với thằng bạn. Nó có mặt bằng, tao có công thức và kế hoạch. Quán đẹp hơn, logo đàng hoàng, có Instagram, có chạy ads.
Ba tháng đầu khá ổn. Doanh thu tăng. Tao bắt đầu tính chuyện mở chi nhánh hai.
Rồi tao với nó cãi nhau.
Nó muốn bán thêm đồ ăn. Tao muốn giữ nguyên concept cà phê. Nó nói tao cứng đầu. Tao nói nó không hiểu thương hiệu. Hai đứa không ai chịu nhường.
Đến tháng thứ sáu, nó rút vốn. Tao không đủ tiền giữ mặt bằng một mình.
Đóng cửa lần hai.
Lần này tao mất nhiều hơn tiền. Tao mất thằng bạn. Đến giờ tao với nó vẫn không nói chuyện.
Tao tự nhủ: lần sau sẽ không hùn với ai nữa. Lần sau sẽ tự làm hết.
---
Lần thứ ba tao hai mươi tám.
Tao vay ngân hàng. Tự làm hết. Tự quản lý, tự pha chế, tự chạy quảng cáo, tự dọn dẹp. Ngày nào cũng mười bốn tiếng.
Quán chạy được. Không lời nhiều, nhưng đủ sống, đủ trả lãi.
Rồi dịch tới.
Không phải lỗi tao. Không phải lỗi ai. Cả con phố đóng cửa. Tao cầm cự được ba tháng rồi hết tiền.
Đóng cửa lần ba.
Lần này tao nợ ngân hàng một trăm hai mươi triệu.
---
Ba mẹ tao không nói gì nặng. Nhưng tao thấy cái nhìn của bà mỗi lần tao về nhà. Không phải thất vọng. Tệ hơn. Là thương.
Bà thương tao theo kiểu biết con mình đang đau mà không giúp được.
Tao ghét cái nhìn đó hơn ghét nợ.
---
Mấy thằng bạn đồng trang lứa bắt đầu ổn định. Đứa thì lên trưởng phòng. Đứa mua được xe. Đứa cưới vợ, sinh con, đăng ảnh gia đình lên mạng.
Tao hai mươi tám, nợ một trăm hai mươi triệu, không nghề nghiệp ổn định, không mối quan hệ nào ra hồn.
Tao đi xin việc lại. Ngồi phỏng vấn, người ta hỏi: trước đây em làm gì?
Tao nói: em mở quán cà phê.
Họ hỏi: rồi sao?
Tao nói: đóng cửa rồi.
Họ gật đầu lịch sự. Kiểu gật đầu mà tao biết là sẽ không gọi lại.
---
Có đêm tao nằm nghĩ. Không phải nghĩ về tiền. Không phải nghĩ về nợ.
Tao nghĩ về cái cảm giác khi mở cửa quán lúc sáu giờ sáng. Mùi cà phê mới rang. Ánh nắng xiên qua cửa kính. Cái khoảnh khắc trước khi khách đầu tiên bước vào, khi mọi thứ còn nguyên vẹn, còn đầy khả năng.
Khoảnh khắc đó đẹp thật.
Nhưng nó không nuôi được tao.
---
Tao bắt đầu tự hỏi: tao thất bại vì tao dở, hay tao thất bại vì tao cứ nghĩ mình phải giỏi?
Lần đầu, tao nghĩ mình thiếu kiến thức. Lần hai, tao nghĩ mình thiếu người đúng. Lần ba, tao đổ cho số phận.
Ba lần, ba lý do khác nhau. Nhưng có một thứ giống nhau cả ba lần.
Là tao luôn tin rằng nếu tao sửa được cái sai, thì lần sau sẽ đúng.
Tao không bao giờ nghĩ rằng có thể không có lần nào là đúng cả. Rằng tao có thể làm mọi thứ đúng mà vẫn thua.
Cái đó mới là thứ tao không chịu nổi.
Không phải thua. Mà là thua khi đã cố hết sức rồi.
---
Tao ba mươi tuổi bây giờ.
Đi làm thuê. Lương mười bốn triệu. Trả nợ mỗi tháng năm triệu.
Còn khoảng hai năm nữa mới hết.
Thỉnh thoảng đi ngang mấy quán cà phê mới mở, tao nhìn vào. Thấy đứa chủ trẻ trẻ đứng sau quầy, mắt sáng, tay thoăn thoắt.
Tao không biết nó sẽ thành công hay thất bại.
Tao chỉ biết là tao từng có đôi mắt đó.
---
Có người hỏi tao: mày có hối hận không?
Tao không biết trả lời sao.
Hối hận thì có. Nhưng nếu quay lại, tao cũng không biết mình sẽ làm khác được gì. Vì mỗi lần, tao đều tin là mình đúng. Đều tin là lần này sẽ khác.
Có lẽ thất bại không phải là chuyện tao làm sai.
Có lẽ thất bại là chuyện tao nhìn nó như thế nào.
Mà cái đó, đến giờ tao vẫn chưa nhìn rõ.