Cái ghế nó ngồi vẫn còn ấm
The chair where she sat is still warm
Nó chết ngày mười bốn tháng ba.
Tao nhớ vì hôm đó trời nắng. Nắng kiểu Sài Gòn, cái nắng mà mày ra đường là muốn chửi thề. Tao đang ngồi ăn cơm trưa ở công ty thì điện thoại rung.
Mẹ tao gọi.
Mẹ tao không bao giờ gọi lúc trưa. Bà biết tao bận. Bà hay nhắn tin, kiểu "Con ăn cơm chưa" rồi thôi. Nhưng hôm đó bà gọi.
Tao nghe máy. Bà nói một câu. Tao không nhớ câu gì. Chỉ nhớ tiếng bà run.
Rồi tao hiểu.
Bà ngoại tao mất.
---
Tao xin nghỉ chiều. Chạy xe về Gò Vấp. Đường Nguyễn Oanh kẹt cứng. Tao ngồi trên xe, giữa đám khói xe, giữa tiếng còi, mà không khóc được.
Tao nghĩ: lạ thiệt. Người ta mất đi mà đường vẫn kẹt. Quán cà phê vẫn mở. Thằng grab vẫn bấm điện thoại. Không ai biết gì hết.
Về tới nhà, tao thấy cái ghế.
Cái ghế nhựa xanh. Bà ngoại tao ngồi đó mỗi chiều. Bà ngồi trước cửa, quạt tay, nhìn xe chạy qua. Hồi nhỏ tao hay ngồi dưới đất, tựa vô chân bà, bà quạt cho tao ngủ.
Cái ghế vẫn ở đó. Vẫn hơi nghiêng về bên trái vì một chân hơi ngắn. Bà hay kê miếng gỗ dưới chân ghế cho nó bằng.
Miếng gỗ vẫn còn.
---
Đám tang kéo dài ba ngày.
Ngày đầu tao không khóc. Tao lo giấy tờ, gọi điện báo bà con, chạy đi mua đồ. Tao bận. Bận thì không khóc được.
Ngày thứ hai tao bắt đầu thấy lạ. Nhà đông người. Mấy dì, mấy cậu, mấy người tao không biết tên. Ai cũng nói "Bà đi nhẹ nhàng lắm." Ai cũng nói "Bà sống thọ rồi, con đừng buồn."
Tao gật. Tao cười. Tao rót nước mời khách.
Nhưng tao để ý một chuyện. Mấy người tới viếng, họ buồn thiệt. Nhưng họ buồn được khoảng mười lăm phút. Rồi họ bắt đầu nói chuyện khác. Con cái đi học ở đâu. Đất ở quê lên giá chưa. Thằng Tư mới mua xe.
Tao không giận. Tao hiểu. Vì bà ngoại tao là cả thế giới của tao, nhưng với họ, bà chỉ là một người quen.
Mất mát nó không chia đều được.
---
Ngày thứ ba. Hạ huyệt.
Tao đứng nhìn cái hòm đi xuống. Đất đỏ. Mùi nhang. Tiếng khóc.
Rồi xong.
Mọi người về. Dọn dẹp. Gấp bàn ghế. Cuộn mấy tấm bạt. Nhà trống lại.
Tao ngồi xuống cái ghế nhựa xanh.
Lần đầu tiên tao khóc.
Không phải vì bà mất. Tao biết bà già rồi. Tao biết ngày này sẽ tới. Tao khóc vì tao nhận ra một chuyện: tao đã không ngồi cái ghế này với bà bao lâu rồi.
Hồi bà còn sống, mỗi lần về, bà hay kêu tao ngồi. Tao hay nói "Để con lấy nước uống rồi ra." Rồi tao vô nhà, lướt điện thoại, quên luôn.
Bà không trách. Bà ngồi một mình.
---
Mấy tuần sau tao trở lại bình thường. Đi làm. Ăn cơm. Họp hành. Deadline.
Nhưng thỉnh thoảng, khoảng năm giờ chiều, khi nắng bắt đầu dịu, tao hay nhìn ra cửa sổ công ty.
Tao nghĩ tới cái ghế.
Rồi tao bắt đầu để ý. Tao nhìn quanh. Mấy đứa trong team, ai cũng bận. Ai cũng "để tí nữa." Ai cũng "cuối tuần rồi tính."
Thằng Khoa nói "Lâu rồi chưa gọi cho ông già." Nói xong nó lướt TikTok tiếp.
Con Hà nói "Nhớ mẹ quá, cuối tháng về." Rồi cuối tháng nó đi Đà Lạt với bạn.
Tao không phán xét. Vì tao cũng vậy. Tao cũng y chang.
Chỉ là bây giờ tao biết cái giá.
---
Có lần tao đọc ở đâu đó, người ta nói mất mát lớn nhất không phải là mất người. Mà là mất những khoảnh khắc mà mày đã có thể có, nhưng mày để nó trôi qua.
Tao không biết câu đó đúng hay sai.
Tao chỉ biết cái ghế nhựa xanh vẫn ở đó. Mẹ tao không dẹp. Bà để nguyên, ngay chỗ cũ, vẫn kê miếng gỗ dưới chân.
Mỗi lần về, tao ngồi xuống đó.
Ngồi một mình. Nhìn xe chạy qua.
Không làm gì hết.
---
Hồi đó tao hay nghĩ mất mát là một cái gì đó xảy ra một lần. Bà mất. Xong. Buồn một hồi rồi qua.
Nhưng không phải.
Mất mát nó lặp lại. Mỗi ngày. Mỗi lần tao thấy cái gì đó giống bà. Mùi dầu gió. Tiếng quạt máy cũ. Tô canh chua nấu hơi chua giống kiểu bà nấu.
Rồi tao nhận ra: tao đang mất những người khác nữa. Ngay bây giờ. Mỗi ngày.
Không phải vì họ chết. Mà vì tao không có mặt.
Tao ngồi cạnh mẹ mà lướt điện thoại. Tao gọi cho ba mà vừa nói vừa check mail. Tao hẹn bạn cà phê mà đầu nghĩ deadline.
Mất mát không đợi người ta chết mới bắt đầu.
Nó bắt đầu từ lúc mày ngồi cạnh người ta mà không thật sự ở đó.
---
Tao không biết tao có thay đổi được gì không.
Tao vẫn bận. Vẫn deadline. Vẫn lướt điện thoại.
Nhưng chiều nay, năm giờ, tao gọi cho mẹ.
Không có chuyện gì. Chỉ hỏi mẹ ăn cơm chưa.
Bà nói "Ăn rồi. Con ăn chưa?"
Tao nói "Chưa."
Bà nói "Vậy đi ăn đi."
Tao nói "Dạ."
Rồi cúp máy.
Ba mươi giây. Không có gì đặc biệt.
Nhưng tao ở đó. Ba mươi giây đó, tao ở đó thiệt.
Mặt trời mỗi ngày đều mới.
The sun is new each day.
— Heraclitus, Fragment 6
Diễn giải
Interpretation
Heraclitus nói mặt trời mỗi ngày đều mới. Nghe thì đẹp. Nhưng lật lại, nó cũng có nghĩa là mỗi ngày hôm qua đều đã chết. Bà ngoại tao mỗi chiều ngồi cái ghế đó. Mỗi chiều là một mặt trời mới. Mỗi chiều bà kêu tao ngồi, tao nói "để chút." Rồi mặt trời đó lặn. Không bao giờ quay lại. Mất mát không phải là một cú sốc. Nó là một chuỗi. Mỗi ngày mày bỏ lỡ, mày đang mất một mặt trời. Mày không biết, vì ngày mai lại có mặt trời khác. Nhưng mặt trời hôm qua, với người hôm qua, ở khoảnh khắc hôm qua, nó đi rồi. Ông già Hy Lạp này không an ủi mày. Ổng chỉ nói sự thật: mọi thứ đều mới, nghĩa là mọi thứ cũ đều đã mất. Mày không giữ được gì. Mày chỉ chọn được hôm nay mày có mặt hay không.
Heraclitus said the sun is new each day. Sounds beautiful. But flip it over, and it also means every yesterday has already died. My grandma sat in that chair every afternoon. Every afternoon was a new sun. Every afternoon she called me to sit down, and I said "in a minute." Then that sun set. It never came back. Loss isn't a single shock. It's a sequence. Every day you miss, you lose a sun. You don't notice because tomorrow brings another one. But yesterday's sun, with yesterday's person, in yesterday's moment, it's gone. The old Greek doesn't comfort you. He just states the truth: everything is new, which means everything old is already lost. You can't hold on to anything. You can only choose whether you show up today or not.