Cái tên tao tự đặt cho mình trên mạng
The Name I Gave Myself Online
Tao có hai cái tên.
Một cái ba má đặt. Bình thường. Nghe là biết con nhà lao động, không sang, không hèn. Cái tên đó theo tao từ lúc đi mẫu giáo, bị bạn chọc, bị cô la, bị ghi vào sổ đầu bài. Cái tên đó nằm trên giấy khai sinh, trên bằng đại học, trên hợp đồng lao động.
Cái tên thứ hai, tao tự đặt.
Hồi hai mươi tuổi, tao lập một tài khoản trên mạng. Tao chọn cái tên nghe nửa Tây nửa Nhật. Không ai biết tao là ai. Tao bắt đầu viết.
Viết về sách tao đọc. Phim tao xem. Nhạc tao nghe. Toàn thứ mà ngoài đời tao không dám nói với ai. Ở công ty, tao là thằng nhân viên lầm lì, ít nói, hay cúi mặt vào màn hình. Ở nhà, tao là thằng con trai mà ba má hay hỏi sao không đi chơi với bạn bè.
Nhưng trên mạng, tao là một người khác.
Tao review phim, có người đọc. Tao viết về một cuốn sách triết học, có người comment dài hơn bài tao viết. Tao bắt đầu có follower. Không nhiều. Vài trăm. Nhưng đủ để tao thấy mình tồn tại.
Rồi tao bắt đầu thay đổi.
Không phải thay đổi kiểu tốt lên. Mà kiểu, tao bắt đầu viết không phải vì muốn viết, mà vì muốn người ta thấy tao viết. Tao chọn sách để review dựa trên sách nào đang hot, không phải sách nào tao thích. Tao chụp ảnh bàn làm việc, xếp mấy cuốn sách cho đẹp, pha cà phê rót vào ly sứ chứ không phải ly nhựa tao hay uống.
Tao bắt đầu sống cho cái tên thứ hai.
Đi đâu cũng nghĩ, cái này chụp lên được không. Đọc gì cũng nghĩ, cái này viết ra có ai đọc không. Gặp ai cũng nghĩ, người này có biết tao là ai trên mạng không.
Cái tên thứ hai bắt đầu ăn cái tên thứ nhất.
Tao nhớ có lần, tao đi ăn phở với ba. Quán quen, gần nhà, bình dân. Ba tao gọi tô đặc biệt, thêm gân. Tao ngồi đối diện, cầm điện thoại, lướt xem bài tao đăng hôm qua được bao nhiêu like.
Ba tao nói: "Ăn đi con."
Tao dạ. Rồi lại cúi xuống.
Ba tao không nói gì thêm. Ổng ăn. Tao ăn. Tô phở ngon như mọi khi. Nhưng tao không nhớ vị.
Rồi một ngày, có người nhắn tin hỏi tao: "Ngoài đời bạn có giống trên mạng không?"
Tao định trả lời "giống". Nhưng tao dừng lại.
Tao nghĩ về thằng tao ngoài đời. Thằng hay mặc áo thun trơn, quần jeans cũ, đi xe máy Wave. Thằng không biết order cà phê gì ở mấy quán sang vì nhìn menu không hiểu. Thằng hay ăn cơm tấm vỉa hè một mình lúc 7 giờ tối vì không có ai rủ.
Rồi tao nghĩ về thằng tao trên mạng. Thằng review sách triết, trích dẫn Nietzsche, bàn về chủ nghĩa hiện sinh, chụp ảnh flat lay đẹp như tạp chí.
Hai thằng đó, tao không biết thằng nào là tao.
Hay cả hai đều không phải.
Tao bắt đầu mệt. Kiểu mệt mà không biết mệt vì cái gì. Đi làm về, tao mở laptop lên, nhìn cái trang của mình, thấy trống. Không phải trống vì hết ý. Mà trống vì tao không biết mình đang viết cho ai.
Cho mấy trăm người theo dõi? Cho cái hình ảnh tao tự dựng lên? Hay cho chính tao?
Mà tao là ai?
Tao nhớ hồi nhỏ, tao hay vẽ. Vẽ linh tinh. Vẽ robot, vẽ nhà, vẽ con chó hàng xóm. Không cho ai xem. Vẽ xong nhét vào cặp. Vui.
Bây giờ tao không nhớ lần cuối tao làm gì mà không nghĩ đến chuyện người khác thấy là khi nào.
Một tối, tao xóa app mạng xã hội khỏi điện thoại. Không phải kiểu dramatic, không đăng bài tạm biệt. Chỉ xóa. Rồi nằm xuống.
Đêm đó tao không ngủ được. Không phải vì nhớ mạng xã hội. Mà vì lần đầu tiên sau mấy năm, tao nằm im mà không có gì che. Không có cái tên thứ hai. Không có mấy trăm follower. Không có mấy bài review hay ho.
Chỉ có tao. Thằng nằm trên giường, trong phòng trọ, nghe tiếng xe chạy ngoài đường.
Tao thấy sợ.
Không phải sợ ma, sợ tối. Mà sợ vì tao nhìn vào bên trong, không thấy gì cả. Như mở một cái tủ mà nghĩ đầy đồ, hóa ra trống.
Mấy ngày sau, tao cài lại app. Nhưng tao không đăng gì. Tao chỉ lướt. Rồi tao thấy mấy người khác, cũng review sách, cũng chụp ảnh đẹp, cũng trích dẫn hay. Tao nhìn họ mà thấy mình. Cái mình cũ.
Tao tự hỏi, họ có giống tao không. Có ai trong đó cũng đang đóng một vai mà quên mất mình là ai không.
Tao không biết.
Bây giờ tao hai tám. Tao vẫn có cái tài khoản đó. Thỉnh thoảng vẫn viết. Nhưng khác rồi. Tao viết ít hơn. Viết chậm hơn. Có bài đăng lên không ai đọc. Tao cũng kệ.
Hôm trước tao đi ăn phở với ba. Cũng quán đó. Tao để điện thoại trong túi. Ba tao gọi tô đặc biệt, thêm gân. Tao gọi tô thường.
Ba tao ăn. Tao ăn.
Tô phở ngon. Lần này tao nhớ vị.
Đừng giữ lại trong bóng tối điều cần đưa ra ánh sáng.
One does not become enlightened by imagining figures of light, but by making the darkness conscious.
— Carl Jung, The Philosophical Tree
Diễn giải
Interpretation
Rumi nói, đừng giấu trong bóng tối điều cần đưa ra ánh sáng. Nghe thì tưởng ổng nói về bí mật gì ghê gớm. Nhưng không. Cái mà tao giấu, là chính tao. Tao giấu thằng tao thật, thằng ăn cơm tấm vỉa hè, thằng không biết gọi cà phê ở quán sang, thằng đi Wave. Tao nhét nó vào bóng tối. Rồi tao đẩy ra một thằng khác, sáng bóng hơn, hay ho hơn, trích dẫn triết học nghe thông minh. Nhưng cái thằng sáng bóng đó, nó không phải tao. Nó là cái bóng tao tự vẽ lên tường. Đưa ra ánh sáng, không phải là đăng lên mạng cho thiên hạ thấy. Mà là tao nhìn thẳng vào thằng mình thật, không che, không chỉnh, không filter. Thằng bình thường. Thằng chẳng có gì đặc biệt. Rồi chấp nhận nó. Tô phở có ngon hơn khi tao bớt diễn không? Có lẽ không. Nó vẫn là tô phở đó. Chỉ là lần này tao thật sự ngồi đó mà ăn.
Rumi said, don't keep in the dark what needs to be brought into the light. Sounds like he's talking about some terrible secret. But no. What I was hiding was myself. I hid the real me. The guy who ate street food alone, who didn't know how to order at fancy cafes, who rode a beat-up motorbike. I shoved him into the dark. Then I pushed out another version, shinier, more interesting, quoting philosophers to sound smart. But that shiny version wasn't me. It was a shadow I drew on the wall. Bringing something into the light doesn't mean posting it online for the world to see. It means looking straight at who you really are. No cover, no edits, no filter. The ordinary one. The one with nothing special about him. And accepting that. Did the pho taste better when I stopped performing? Probably not. It was the same pho. I was just actually there to eat it this time.