Con đường về nhà cũ ngắn hơn tao nhớ
The Road Home Was Shorter Than I Remembered
Ba tao mất tháng ba.
Tao không khóc ở đám tang. Mọi người nhìn tao, chắc nghĩ tao mạnh. Hoặc nghĩ tao lạnh. Tao không biết mình là cái nào.
Má gọi điện hai tuần sau. Nói con về dọn phòng ba đi. Má không vô nổi.
Tao xin nghỉ phép hai ngày. Lái xe từ Sài Gòn về Bình Dương. Đoạn đường bốn mươi phút. Hồi nhỏ tao thấy nó xa lắm. Ngồi sau xe ba, gió thổi, tao ngủ một giấc là tới. Bây giờ tao tự lái, bốn mươi phút, nhanh đến mức tao chưa kịp chuẩn bị gì trong đầu đã thấy cái cổng nhà.
Cổng sắt han rỉ. Ba nói sẽ sơn lại hoài mà không bao giờ sơn.
Tao mở cửa phòng ba. Mùi dầu gió. Mùi thuốc lá cũ. Mùi gì đó tao không gọi tên được nhưng biết là mùi của ba.
Trên bàn có cái ly uống trà. Còn vết trà khô ở đáy. Má chắc không dám rửa. Hoặc không nỡ.
Tao ngồi xuống giường. Cái chiếu cũ. Có chỗ lõm đúng hình người nằm. Ba nằm đây mấy chục năm, cái chiếu nhớ hình ba hơn tao nhớ.
Tao mở tủ.
Mấy cái áo sơ mi cũ. Có cái còn dính vết dầu mỡ. Ba làm thợ sửa xe máy. Tay ba lúc nào cũng có vết dầu. Hồi nhỏ tao ghét cái mùi đó. Đi học bị bạn chọc, nói sao mày hôi dầu nhớt vậy. Tao về nhà giận ba. Ba không nói gì, chỉ cười rồi đi rửa tay kỹ hơn.
Bây giờ tao cầm cái áo lên ngửi. Mùi dầu nhớt mờ lắm rồi. Tao muốn nó đậm hơn mà không được.
Tao dọn tiếp.
Một cái hộp thiếc đựng bánh, loại hộp Danisa mà nhà nào cũng có. Bên trong không có bánh. Có mấy thứ: giấy khai sinh của tao, bản photo bằng tốt nghiệp cấp ba của tao, một tấm hình tao hồi lớp một, thiếu một cái răng cửa, cười toe toét.
Tao không biết ba giữ mấy thứ này.
Ở dưới cùng có một tờ giấy nhỏ. Chữ ba viết nguệch ngoạc. "Thằng Khôi thi đậu đại học 2016. Cho nó 5 triệu."
Năm triệu. Năm đó tao biết ba đưa năm triệu. Tao nghĩ đó là tiền ba có sẵn. Bây giờ nhìn dòng chữ này, tao hiểu ba phải ghi ra để nhắc mình, để dành, để đủ.
Tao ngồi trên sàn nhà. Cầm tờ giấy.
Lần đầu tiên tao khóc.
Không phải khóc vì ba mất. Mà khóc vì tao mới thấy ba. Lần đầu tiên. Ở đây. Trong cái hộp thiếc rẻ tiền này.
Tao dọn tiếp. Cố dọn. Vì nếu dừng lại thì tao sẽ không dọn nổi nữa.
Mấy cuốn sổ tay. Ba ghi chi tiêu. Tháng nào cũng ghi. Điện, nước, gạo, gas, "gửi thằng Khôi" là một dòng riêng. Đều đặn. Tháng nào cũng có.
Tao lật đến tháng cuối. Tháng hai. Một tháng trước khi ba mất.
Dòng cuối cùng: "Khôi nói cuối tháng về. Mua sẵn mấy lon bia."
Tao nói câu đó qua điện thoại. Nói cho có. Nói vì cuối cuộc gọi không biết nói gì. "Cuối tháng con về ha ba." Rồi tao không về.
Ba mua bia sẵn.
Tao mở tủ lạnh. Có bốn lon Sài Gòn Lager. Hạn sử dụng còn. Mấy lon bia chờ thằng con không về.
Tao lấy một lon. Mở. Ngồi ở cái ghế ba hay ngồi trước hiên nhà. Uống một mình.
Bia còn lạnh. Trời chiều. Gió thổi qua cái sân nhỏ. Có cây ổi ba trồng hồi tao học lớp năm. Bây giờ nó cao hơn mái nhà.
Tao uống hết lon bia. Không uống lon thứ hai. Ba mua bốn lon. Chắc tính hai cha con, mỗi người hai lon.
Tao để ba lon còn lại trong tủ lạnh.
Tao không biết để cho ai. Nhưng tao không lấy.
Má ra hiên. Hỏi dọn xong chưa. Tao nói chưa. Má nói từ từ, không gấp. Rồi má vô trong.
Tao ngồi thêm một lúc.
Cái sân này hồi nhỏ tao chạy chơi thấy rộng lắm. Bây giờ nhỏ xíu. Cái cổng sắt gần xịt. Con đường trước nhà ngắn hơn tao nhớ. Mọi thứ ngắn hơn tao nhớ.
Chỉ có khoảng cách từ tao đến ba là xa hơn tao tưởng. Xa từ hồi nào tao không biết. Và bây giờ thì không rút ngắn lại được nữa.
Tao khóa phòng ba. Nói má để đó, từ từ con dọn tiếp. Má gật.
Lái xe về Sài Gòn. Bốn mươi phút. Nhanh như lúc đi.
Nhưng tao biết tao sẽ về lại. Không phải để dọn. Mà vì tao bắt đầu muốn ngồi ở cái ghế đó, uống bia ở cái hiên đó, nhìn cái cây ổi đó.
Những thứ hồi ba còn sống tao không thèm nhìn.
Bây giờ ba không còn, tao mới thấy.
歸根曰靜，是謂復命
Quy căn viết tĩnh, thị vị phục mệnh
Trở về cội rễ gọi là tĩnh, ấy gọi là trở về mệnh.
Returning to the root is called stillness; this is known as returning to one's destiny.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 16
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói trở về cội rễ gọi là tĩnh. Nghe cao siêu. Nhưng nó giản dị hơn mình tưởng. Cội rễ không phải cái gì xa. Là cái ghế trước hiên. Là mùi dầu nhớt trên áo cũ. Là dòng chữ nguệch ngoạc trong cuốn sổ chi tiêu. Là bốn lon bia trong tủ lạnh. Mình chạy đi xa, tưởng phía trước mới có thứ đáng tìm. Rồi mất một người, mới quay lại. Mới thấy những thứ đã ở đó từ đầu mà mình bước qua hết. Trở về cội rễ không phải là quay ngược thời gian. Là đứng yên đủ lâu để nhìn thấy những gì đã luôn ở đó. Cái sân nhỏ, cây ổi, cái cổng rỉ sét. Đôi khi phải mất đi rồi mới chịu đứng yên. Đó là cái giá của sự tĩnh lặng mà không ai muốn trả.
Laozi said returning to the root is called stillness. Sounds lofty. But it's simpler than you think. The root isn't something far away. It's the chair on the porch. The grease smell on an old shirt. The messy handwriting in an expense notebook. Four cans of beer in the fridge. We run forward, thinking what's ahead is worth finding. Then we lose someone and turn back. Only then do we see what was there all along, everything we walked right past. Returning to the root isn't turning back time. It's standing still long enough to see what was always there. The small yard, the guava tree, the rusted gate. Sometimes you have to lose something before you're willing to stand still. That's the price of stillness nobody wants to pay.