Đám tang bà, tao đếm được ai khóc thật
At Grandma's Funeral, I Counted Who Really Cried
Bà mất lúc 4 giờ chiều thứ Năm.
Tao đang ngồi trong văn phòng. Điện thoại rung. Má gọi. Má không khóc. Má chỉ nói: "Bà đi rồi con."
Tao ngồi im. Máy tính vẫn sáng. Email vẫn chạy. Thằng ngồi cạnh hỏi tao ăn gì chiều nay. Tao nói "để tao nghĩ" rồi đứng dậy đi ra cầu thang bộ.
Tao ngồi ở bậc thang tầng ba. Không khóc. Không buồn. Chỉ thấy trống.
Như ai vừa rút đi một cái gì trong ngực mà tao không biết tên.
---
Bà nuôi tao từ nhỏ. Má đi làm xa, ba bỏ đi sớm. Bà là người duy nhất tao biết chắc sẽ không đi đâu hết.
Hồi nhỏ tao ngủ với bà. Bà hay kể chuyện linh tinh. Không phải cổ tích. Bà kể chuyện hàng xóm. Ông Tư bán cá bị vợ bỏ. Chị Ba đầu hẻm lấy chồng xa rồi không về. Thằng Hùng con dì Năm đi tù vì đánh lộn.
Bà kể bằng giọng bình thường. Không thương hại. Không phán xét. Kể xong thì im. Rồi bà quạt cho tao ngủ.
Tao lớn lên với giọng kể đó trong đầu.
---
Đám tang bà đông lắm.
Bà con từ miền Tây lên. Mấy người tao không biết mặt. Mấy người tao biết mặt nhưng không biết tên. Họ đến, thắp nhang, nói mấy câu, rồi ra ngoài ngồi uống trà.
Tao đứng trong góc nhìn.
Có người khóc. Khóc to. Vừa khóc vừa kể. "Hồi đó bà thương tui lắm. Bà cho tui mượn tiền. Bà giúp tui lúc khó khăn."
Tao nghe mà thấy lạ. Vì mấy người đó, mấy năm nay tao không thấy ghé thăm bà lần nào.
Bà nằm viện ba tháng. Phòng bệnh lúc nào cũng chỉ có má, dì Hai, và tao. Ba người. Thay phiên. Ngày nào cũng vậy.
Mấy người khóc to nhất hôm đám tang, tao không thấy ai trong ba tháng đó.
---
Đêm đầu tiên sau khi chôn bà, tao về nhà. Nằm trên giường cũ. Cái giường hồi nhỏ tao ngủ với bà.
Phòng vẫn còn mùi dầu gió. Bà hay thoa dầu gió trước khi ngủ. Mùi đó ngấm vào gối, vào nệm, vào tường.
Tao nằm ngửi cái mùi đó. Lúc đó mới khóc.
Không khóc vì bà mất. Khóc vì tao biết cái mùi này rồi cũng sẽ hết. Vài tháng nữa, giặt vài lần nữa, nó sẽ bay đi. Và tao sẽ không còn gì để chứng minh bà từng ở đây.
Ngoài trí nhớ. Mà trí nhớ thì mờ dần.
---
Mấy ngày sau đám tang, mọi người về hết.
Nhà trống. Má ngồi lau bàn thờ. Dì Hai rửa chén. Tao quét sân.
Không ai nói gì.
Rồi má nói: "Mấy người hồi đó bà cho mượn tiền, không ai trả. Bà cũng không đòi. Bà nói kệ, người ta cần thì mình cho."
Tao nghe mà không biết nói gì.
Bà sống cả đời như vậy. Cho mà không đòi. Thương mà không nói. Ở lại mà không cần ai biết ơn.
---
Tao ba mươi tuổi.
Tao có bạn bè. Có đồng nghiệp. Có mối quan hệ. Có network.
Nhưng sau đám tang bà, tao nhìn lại. Tao đếm.
Đếm xem trong đời tao, ai sẽ đến lúc tao nằm viện ba tháng.
Ai sẽ thay phiên. Ai sẽ ngồi cạnh giường lúc 2 giờ sáng khi tao sốt. Ai sẽ lau mặt cho tao khi tao không tự lau được.
Tao đếm đi đếm lại.
Không nhiều.
---
Hồi bà còn sống, tao hay nghĩ bà cô đơn. Bà ít bạn. Bà không đi đâu. Bà chỉ ở nhà, nấu cơm, tưới cây, nghe cải lương.
Tao nghĩ đời bà buồn.
Nhưng bây giờ tao nghĩ lại. Bà không cô đơn. Bà chỉ không cần nhiều người.
Bà có má. Có dì Hai. Có tao. Ba người. Đủ.
Còn tao, tao có hai trăm người trên danh bạ. Mà đêm bà mất, tao không biết gọi ai.
---
Mấy tháng sau, tao dọn phòng bà.
Tìm thấy một cái hộp thiếc. Trong đó có mấy tấm hình cũ. Hình tao hồi nhỏ. Hình má hồi trẻ. Hình ba.
Ba.
Ông đi mấy chục năm rồi. Bà vẫn giữ hình.
Tao hỏi má: "Bà có giận ba không?"
Má lắc đầu: "Bà nói, giận làm gì. Nó cũng khổ."
Tao cầm tấm hình. Nhìn mặt ba. Một người đàn ông tao không nhớ rõ. Mà bà nhớ cả đời.
---
Bà không để lại gì nhiều. Không nhà lớn. Không tiền. Không vàng.
Bà để lại cái mùi dầu gió trên gối. Để lại giọng kể chuyện trong đầu tao. Để lại cách thương người mà không cần nói.
Mấy thứ đó không bỏ vào di chúc được.
Mà nó nặng hơn bất cứ thứ gì.
---
Bây giờ thỉnh thoảng tao đi ngang tiệm thuốc tây. Ngửi mùi dầu gió.
Tao dừng lại. Hít một hơi.
Rồi đi tiếp.
Không buồn. Không vui. Chỉ biết bà từng ở đây. Và bà đã đi rồi.
Và tao vẫn đang đếm xem ai sẽ ở lại.
歲寒，然後知松柏之後凋也
Tuế hàn, nhiên hậu tri tùng bách chi hậu điêu dã
Trời lạnh rồi mới biết tùng bách rụng sau cùng.
Only when the cold season comes do you know the pine and cypress are the last to wither.
— Khổng Tử, Luận Ngữ, Tử Hãn 9.28
Diễn giải
Interpretation
Khổng Tử nói, trời lạnh rồi mới biết cây tùng cây bách là loài cuối cùng rụng lá. Nói đơn giản: khi mọi thứ dễ dàng, ai cũng ở bên. Ai cũng cười. Ai cũng nói thương. Nhưng khi mùa đông tới, khi bà nằm viện ba tháng, khi đám tang xong và nhà trống, mới thấy ai còn đứng đó. Bà sống cả đời không cần đông người. Bà chỉ cần người thật. Và bà cũng là loại người đó. Loại cuối cùng rụng lá. Loại ở lại khi không ai ở lại. Loại giữ hình người bỏ đi mà không giận. Tao đếm hai trăm người trong danh bạ. Nhưng mùa đông tới, mấy người sẽ còn? Câu hỏi đó không cần trả lời. Chỉ cần nhớ là được.
Confucius said, only when the cold season comes do we know that the pine and cypress are the last to lose their leaves. Put simply: when everything is easy, everyone's around. Everyone smiles. Everyone says they care. But when winter arrives, when Grandma was hospitalized for three months, when the funeral ended and the house was empty, that's when you see who's still standing there. Grandma lived her whole life not needing a crowd. She just needed real people. And she was that kind of person too. The last to lose her leaves. The one who stayed when no one else did. The one who kept the photo of the man who left without holding a grudge. I count two hundred contacts in my phone. But when winter comes, how many will remain? That question doesn't need an answer. Just needs to be remembered.