Hai mươi bảy tuổi, tao vẫn xin phép mẹ để sống
Twenty-seven and still asking my mother for permission to live
Tao hai mươi bảy tuổi. Có lương. Có nhà thuê. Có bảo hiểm đóng đều mỗi tháng. Nhưng mỗi lần quyết định cái gì lớn hơn chuyện ăn gì tối nay, tao gọi cho mẹ.
Không phải vì tao muốn. Mà vì tao không biết cách không gọi.
Hồi hai mươi hai tuổi, tao được nhận vào một công ty truyền thông nhỏ. Lương thấp nhưng tao thích. Được viết, được nghĩ, được làm những thứ tao thấy có nghĩa. Tao gọi cho mẹ khoe. Mẹ im lặng một lúc rồi nói: "Con không thi công chức à?"
Tao thi công chức.
Đậu. Vào làm ở một cơ quan hành chính. Ngồi bàn giấy, soạn văn bản, đi họp, về. Mẹ mừng lắm. Gọi cho bà ngoại, gọi cho dì, gọi cho cả hàng xóm. "Thằng con tôi đậu công chức rồi."
Tao ngồi trong phòng nghe mẹ khoe mà không thấy gì. Không vui, không buồn. Chỉ thấy trống.
Năm đầu tiên trôi qua nhanh. Tao tự nhủ, thử đi, biết đâu quen rồi sẽ thích. Năm thứ hai, tao bắt đầu mất ngủ. Không phải vì công việc nặng. Mà vì mỗi sáng thức dậy, tao phải thuyết phục mình ra khỏi giường để đi làm một việc tao không muốn làm.
Năm thứ ba, tao viết đơn xin nghỉ. Viết xong, để trên bàn. Nhìn nó ba ngày. Rồi xé.
Vì tao nghĩ đến mẹ.
Mẹ tao lớn lên trong nghèo. Ba bỏ đi sớm. Mẹ một mình nuôi tao bằng nghề bán cơm trước cổng trường. Mẹ không biết chữ nhiều, nhưng mẹ biết một thứ rõ ràng: ổn định là tất cả. Có lương nhà nước, có bảo hiểm, có hưu. Đó là đỉnh cao trong đầu mẹ. Mẹ đã đi bộ đến đỉnh đó bằng đôi dép mòn gót, và bây giờ tao đứng trên đó, mẹ thấy yên tâm.
Tao xé đơn không phải vì tao sợ thất nghiệp. Tao xé vì tao sợ mẹ buồn.
Năm thứ tư, tao bắt đầu viết lại. Viết vào ban đêm. Viết trên blog không ai đọc. Viết như người bị nhốt trong phòng kín mà tìm được cái lỗ nhỏ để thở. Tao viết về những thứ tao thấy ở cơ quan. Về những cuộc họp không ai nghe ai. Về những tờ giấy đi vòng vòng qua bảy cái bàn rồi quay lại chỗ cũ. Về cái cảm giác ngồi tám tiếng mà không tạo ra được gì.
Một đêm, mẹ gọi.
"Con ơi, dì Hai nói con viết gì trên mạng. Con viết cái gì vậy?"
Tao im.
"Con đừng viết mấy cái đó. Người ta biết, người ta nói. Ảnh hưởng công việc."
Tao xóa blog.
Nhưng lần này, tao không xé đơn.
Tao nộp đơn nghỉ việc vào một buổi sáng thứ hai. Không nói với mẹ. Không nói với ai. Tao nộp xong, đi ra ngoài, ngồi ở quán cà phê đầu ngõ, gọi một ly đen đá, rồi khóc.
Không phải khóc vì sợ. Khóc vì nhẹ.
Cái nhẹ đó kéo dài được đúng ba tiếng. Đến trưa, mẹ gọi. Ai đó ở cơ quan báo cho mẹ biết. Mẹ khóc trên điện thoại. Không la. Không mắng. Chỉ khóc. Và câu duy nhất mẹ nói là: "Mẹ làm gì sai?"
Câu đó nặng hơn bất kỳ lời mắng nào.
Tao không biết trả lời sao. Vì mẹ không sai. Mẹ cho tao tất cả những gì mẹ nghĩ là tốt nhất. Mẹ bảo vệ tao bằng cách duy nhất mẹ biết. Và cách đó là giữ tao trong một cái khung mà mẹ tin là an toàn.
Nhưng cái khung đó không phải của tao.
Sau đó là sáu tháng khó. Tao làm freelance, thu nhập bấp bênh. Có tháng đủ, có tháng thiếu. Mẹ không gọi. Tao cũng không gọi. Cả hai đều chờ người kia nói trước.
Tháng thứ bảy, tao được một tạp chí nhận bài. Trả tiền tử tế. Tao mua cho mẹ hộp bánh, gửi về quê. Không kèm lời nào. Mẹ nhận, cũng không nói gì.
Tháng thứ chín, mẹ gọi. Giọng bình thường, như không có gì xảy ra.
"Con ăn cơm chưa?"
"Dạ rồi."
"Ừ."
Rồi cúp.
Câu chuyện không có đoạn kết đẹp. Mẹ không bao giờ nói "Mẹ hiểu rồi" hay "Mẹ ủng hộ con." Tao cũng không bao giờ nói "Mẹ ơi, con xin lỗi." Cả hai chỉ tiếp tục sống, mỗi người mang theo phần mình.
Nhưng có một thứ thay đổi.
Tao không gọi cho mẹ trước khi quyết định nữa.
Không phải vì tao không thương mẹ. Mà vì tao hiểu rồi. Có những thứ, nếu tao cứ xin phép, tao sẽ không bao giờ được phép. Không phải vì người ta ác. Mà vì người ta thương tao theo cách của họ. Và cách đó, đôi khi, là cái lồng.
Bây giờ tao hai mươi bảy. Viết bài. Kiếm sống. Không giàu. Mỗi tháng gửi mẹ tiền. Mẹ nhận. Không hỏi tiền ở đâu ra.
Đôi khi tao vẫn muốn gọi cho mẹ trước khi quyết định cái gì đó. Thói quen cũ nó dai lắm. Nhưng tao để điện thoại xuống. Ngồi yên. Tự hỏi mình muốn gì.
Rồi tao tự trả lời.
Không phải lúc nào cũng đúng. Nhưng là của tao.
Có thứ thuộc quyền ta, có thứ không. Phân biệt được hai cái đó là khởi đầu của tự do.
Some things are within our power, others are not. This is the beginning of wisdom.
— Epictetus, Enchiridion, Chương 1
Diễn giải
Interpretation
Epictetus nói có thứ thuộc quyền mình, có thứ không. Nghe đơn giản. Nhưng sống được câu đó thì khó vãi. Mẹ thương tao. Điều đó không thuộc quyền tao kiểm soát. Mẹ thương theo cách nào, cũng không thuộc quyền tao. Mẹ buồn hay vui vì quyết định của tao, tao cũng không điều khiển được. Nhưng có một thứ thuộc quyền tao: tao chọn sống kiểu nào. Cái khó không phải là biết điều đó. Cái khó là chấp nhận rằng khi tao chọn phần của mình, người tao thương sẽ đau. Và tao không thể vừa tự do vừa giữ cho tất cả mọi người vui. Tự do không phải là cắt đứt. Tự do là biết đâu là phần của mình, rồi sống phần đó. Dù nó nặng.
Epictetus said some things are within our power, some things are not. Sounds simple. Living it is another matter entirely. My mother loves me. That's not within my control. How she loves me isn't within my control either. Whether she's sad or happy about my decisions, I can't control that. But one thing is within my power: how I choose to live. The hard part isn't knowing this. The hard part is accepting that when I choose my own path, the people I love will hurt. And I can't be free while keeping everyone happy at the same time. Freedom isn't cutting ties. Freedom is knowing what's yours to carry, then carrying it. Even when it's heavy.