Hai triệu trong tài khoản
Two Million in the Account
Hôm đó tao nhìn vào ứng dụng ngân hàng.
Hai triệu một trăm nghìn đồng.
Tao nhìn một lúc. Rồi tắt điện thoại. Rồi mở lại nhìn tiếp. Như thể số đó sẽ thay đổi nếu tao nhìn đủ lâu.
Nó không thay đổi.
Tao hai mươi ba tuổi, đang thuê phòng trọ bốn mét rưỡi nhân ba mét ở Bình Thạnh. Mỗi tháng lương tám triệu. Tiền phòng hai triệu rưỡi. Tiền ăn tính ra cũng gần ba triệu nếu không muốn ăn cơm bụi mãi. Tiền xe, tiền điện, tiền này tiền kia. Cuối tháng còn lại chừng đó.
Tao gọi về nhà. Mẹ hỏi ăn uống có đủ không. Tao nói đủ.
Không phải tao nói dối. Tao chỉ không biết đủ là bao nhiêu.
---
Hồi còn ở quê, tao nghĩ lên thành phố kiếm được mười triệu một tháng là sống tốt rồi.
Rồi tao lên. Tao thấy người ta mười lăm triệu vẫn kêu thiếu. Tao thấy người ta hai mươi triệu vẫn lo. Tao thấy thằng bạn học cùng cấp ba, giờ làm IT, lương ba mươi mấy triệu, vẫn nói chưa dám nghĩ đến chuyện mua nhà.
Tao bắt đầu nghĩ: chắc tao cần nhiều hơn.
Nhưng nhiều hơn là bao nhiêu? Tao không biết. Tao chỉ biết con số hiện tại luôn luôn chưa đủ.
Cái cảm giác đó nó kỳ lắm. Không phải đói. Không phải khổ. Chỉ là một thứ gì đó ngồi trong ngực, cứ thì thầm: chưa đủ, chưa đủ, chưa đủ.
---
Tháng đó tao đăng ký học thêm khóa Excel nâng cao. Hai triệu tám. Tao đắn đo ba ngày.
Rồi tao đăng ký. Vì tao nghĩ học xong sẽ tăng lương. Tăng lương thì sẽ đủ hơn.
Học xong. Không tăng lương. Tao lại nhìn tài khoản. Lại thấy thiếu.
Rồi tao nghĩ đến chuyện làm thêm. Tao nhận việc freelance tối và cuối tuần. Kiếm thêm được hai ba triệu mỗi tháng. Tao bắt đầu thấy khá hơn một chút.
Nhưng chỉ một chút. Rồi lại thấy thiếu.
Tao không hiểu tại sao. Tiền vào nhiều hơn mà cái cảm giác thiếu vẫn còn đó. Như đổ nước vào cái thùng bị thủng đáy.
---
Một tối tao ngồi với thằng Huy, bạn cùng phòng. Nó học kiến trúc, đang làm ở một công ty nhỏ, lương chín triệu.
Tao hỏi nó: mày có thấy thiếu tiền không?
Nó nghĩ một lúc.
Nó nói: thiếu thì có. Nhưng tao không biết thiếu vì thật sự thiếu, hay thiếu vì thấy người khác có nhiều hơn.
Tao im.
Nó nói thêm: hồi tao chưa lên thành phố, tao không biết người ta có thể sống kiểu đó. Không biết thì không thấy thiếu. Bây giờ thấy rồi, tự nhiên thấy mình thiếu.
Tao về phòng. Nằm nhìn trần nhà.
Tao nghĩ lại từ đầu.
---
Tao thật sự thiếu cái gì?
Thiếu tiền mua quần áo mới? Không hẳn. Tao có quần áo mặc rồi.
Thiếu tiền ăn ngon hơn? Đôi khi. Nhưng không phải lúc nào cũng thấy thiếu chuyện đó.
Thiếu tiền để không lo? Gần hơn. Nhưng tao lo cái gì? Tao lo mình sẽ không đủ. Mà không đủ là bao nhiêu thì tao không biết.
Tao bắt đầu nhận ra một thứ.
Cái con số trong tài khoản không phải vấn đề. Vấn đề là tao không có điểm dừng. Tao không biết đến đâu thì tao sẽ thấy ổn. Tao cứ chạy mà không biết đích ở đâu. Mà khi không biết đích, thì bao giờ cũng thấy mình chưa tới.
---
Tao nhớ hồi nhỏ ở quê.
Nhà tao không có nhiều tiền. Bố làm ruộng, mẹ buôn bán lặt vặt. Tháng nào cũng chật vật.
Nhưng tao không nhớ mình hay nghĩ đến tiền. Tao chỉ nhớ buổi chiều ra đồng với bố. Nhớ mùi cơm mẹ nấu. Nhớ tối ngồi xem tivi cùng cả nhà.
Hồi đó tao không có nhiều. Nhưng tao cũng không thấy thiếu.
Bây giờ tao có nhiều hơn hồi đó. Mà tao thấy thiếu mãi.
Cái gì đã thay đổi?
Tao không chắc. Có thể là tao. Có thể là môi trường. Có thể là tao đã học cách nhìn vào những thứ mình không có, thay vì nhìn vào những thứ mình đang có.
---
Tao không có câu trả lời.
Tao vẫn nhìn tài khoản mỗi sáng. Vẫn thấy lo. Vẫn nghĩ đến chuyện kiếm thêm.
Nhưng đôi khi tao dừng lại và hỏi: tao đang chạy vì tao cần, hay vì tao sợ?
Và nếu tao sợ, thì tao sợ cái gì?
Tao chưa trả lời được. Nhưng tao nghĩ câu hỏi đó quan trọng hơn con số trong tài khoản.
知足者富
Tri túc giả phú
Biết đủ là giàu.
One who knows contentment is rich.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 33
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử không nói người nghèo là giàu. Ông nói người biết đủ mới là giàu. Khác nhau lắm. Biết đủ không có nghĩa là không cần gì. Là mình biết mình cần cái gì, và cái gì là thừa. Là mình có điểm dừng trong đầu, không phải điểm dừng trong tài khoản. Cái thằng hai mươi ba tuổi kia không thiếu tiền đến mức không sống được. Nó thiếu cái điểm dừng đó. Nó không biết bao nhiêu mới là đủ, nên con số nào cũng thấy thiếu. Không phải vì nó nghèo. Vì nó chưa biết mình thật sự cần gì. Mà cái đó không học ở khóa Excel nào được.
Laozi didn't say the poor are rich. He said those who know contentment are rich. That's a big difference. Knowing contentment doesn't mean needing nothing. It means knowing what you actually need, and what is excess. Having a stopping point in your head, not in your account. That twenty-three-year-old wasn't short on money to the point of not surviving. He was short on that stopping point. He didn't know how much was enough, so no number ever felt sufficient. Not because he was poor. Because he hadn't figured out what he actually needed. And that's not something any Excel course can teach.