Lần đầu tao nói không với bà già
The First Time I Said No to My Mother
Bà già tao gọi điện mỗi chủ nhật.
Không sai. Bà thương tao. Tao biết.
Nhưng mỗi cuộc gọi đều có một câu hỏi nằm ở cuối. Không phải lúc nào cũng nói thẳng, nhưng lúc nào cũng có. Kiểu như mùi thuốc lá bám trên áo. Không thấy, nhưng biết.
"Con có tính chuyện ổn định chưa?"
Ổn định.
Tao hai mươi chín tuổi. Đang làm freelance. Thiết kế đồ hoạ. Thu nhập tháng được tháng mất. Có tháng mười tám triệu, có tháng bảy triệu. Tao ở trọ một phòng nhỏ ở Gò Vấp, đi xe máy cũ, ăn cơm bình dân.
Bà già tao muốn tao vào công ty nhà nước.
Bà nói: "Có lương cứng. Có bảo hiểm. Mai mốt lấy vợ người ta cũng yên tâm."
Tao hiểu. Bà lớn lên ở Quảng Ngãi. Ba tao làm thợ hồ. Cả đời bà chỉ biết một thứ gọi là ổn định, là có chỗ dựa, là không phải lo ngày mai ăn gì. Bà không sai. Bà chỉ sợ.
Nhưng mỗi lần nghe câu đó, tao thấy cái gì đó trong ngực bị ép lại. Như ai lấy tay bóp một trái bóng cao su. Không đau. Nhưng khó thở.
---
Hồi hai mươi ba tuổi, tao nghe bà. Tao thi công chức. Đậu. Vào làm ở một phòng hành chính. Lương bảy triệu rưỡi. Ngồi từ bảy giờ sáng đến năm giờ chiều. Pha trà. Soạn công văn. Chờ ký. Chờ duyệt. Chờ.
Tao ngồi đó hai năm.
Hai năm mà tao nhớ lại như một buổi chiều dài. Không có gì xảy ra. Không có gì thay đổi. Mỗi ngày giống hệt ngày hôm qua. Cái quạt trần quay. Tiếng máy in kêu. Anh trưởng phòng ngáp.
Tao bắt đầu vẽ lại vào buổi tối. Lúc đầu chỉ cho vui. Rồi có người nhờ thiết kế logo. Rồi poster. Rồi bộ nhận diện thương hiệu. Tao làm đến hai giờ sáng, sáng dậy đi làm, mắt đỏ, nhưng lần đầu sau hai năm tao thấy mình đang sống.
Tao nghỉ việc.
Bà già tao không nói gì. Cả tuần. Rồi gọi lại. Giọng bình thường, nhưng tao biết bà buồn. Bà không hiểu tại sao con bà bỏ một chỗ ngồi yên ổn để đi làm cái gì không ai biết tên.
---
Ba năm sau. Tao hai mươi tám.
Freelance không dễ. Có tháng tao ăn mì gói. Có khách quỵt tiền. Có dự án làm xong bị huỷ. Có đêm tao ngồi nhìn số dư tài khoản mà muốn gọi lại cho bà nói: "Con sai rồi."
Nhưng tao không gọi.
Không phải vì tao cứng đầu. Mà vì tao biết nếu tao quay lại cái ghế đó, tao sẽ chết. Không phải chết kiểu nằm xuống. Chết kiểu vẫn đi làm, vẫn ăn cơm, vẫn cười, nhưng bên trong không còn gì.
Tao đã ngồi ở đó hai năm. Tao biết cảm giác đó.
---
Chủ nhật vừa rồi, bà gọi.
"Con có tính chuyện ổn định chưa?"
Tao hít một hơi.
"Không, má. Con không tính."
Im lặng. Lâu lắm.
"Con không tính vô công ty. Con không tính lấy vợ năm nay. Con không tính mua nhà. Con đang sống kiểu của con. Con biết má lo. Nhưng con ổn."
Bà không nói gì.
Rồi bà nói: "Ừ."
Chỉ vậy. Ừ.
Tao không biết bà hiểu hay bà mệt quá nên thôi. Nhưng cái "ừ" đó, tao nghe nhẹ hết cả người.
---
Tao không ghét bà. Tao thương bà dữ lắm.
Nhưng thương ai không có nghĩa là phải sống theo cách người ta muốn.
Cái khó không phải là nói không. Cái khó là nói không với người mình thương nhất mà không cảm thấy mình là đứa bất hiếu.
Tao hai mươi chín tuổi rồi. Vẫn ở trọ. Vẫn đi xe cũ. Vẫn có tháng thiếu trước hụt sau.
Nhưng mỗi sáng tao dậy, tao biết hôm nay tao sẽ làm gì. Và tao muốn làm cái đó.
Cái cảm giác đó, tao không biết gọi là gì.
Có thể là tự do.
Mà cũng có thể chỉ là tao đang tự lừa mình.
Tao không biết. Thật sự không biết.
Cuộc đời thật sự chỉ bắt đầu khi mày dám đi ra khỏi câu chuyện mà người khác viết cho mày.
Your life really begins when you dare to walk out of the story others have written for you.
— Carl Jung (paraphrase)
Diễn giải
Interpretation
Krishnamurti nói cuộc đời thật sự chỉ bắt đầu khi mày dám sống khác đi. Nghe thì hay. Nhưng ổng không nói cái giá. Cái giá là bà già mày im lặng cả tuần. Là mày ăn mì gói tháng thứ ba liên tiếp. Là mày nằm một mình trong phòng trọ lúc mười hai giờ đêm tự hỏi mình có đang ngu không. Dám sống khác không phải là dũng cảm. Nhiều khi nó chỉ là mày không chịu nổi cái cũ nữa thôi. Mày không chọn tự do. Mày chỉ chạy khỏi cái lồng. Nhưng mà chạy khỏi rồi thì sao? Không ai nói cho mày biết. Không có bản đồ. Không có ai đứng ở ngoài vỗ tay. Chỉ có mày, với cái sáng mai, với câu hỏi: hôm nay mày muốn làm gì? Nếu mày trả lời được câu đó mà không cần ai cho phép, có khi đó là bắt đầu thật sự rồi.
Krishnamurti said real life only begins when you dare to live differently. Sounds great. But he didn't mention the price. The price is your mother going silent for a week. Eating instant noodles for the third month straight. Lying alone in your rented room at midnight wondering if you're an idiot. Daring to live differently isn't bravery. Sometimes it's just that you can't stand the old way anymore. You didn't choose freedom. You just ran from the cage. But what happens after you run? Nobody tells you. There's no map. Nobody's standing outside clapping. It's just you, and tomorrow morning, and the question: what do you want to do today? If you can answer that without needing anyone's permission, maybe that's the real beginning.