Lương mười lăm triệu rồi sao vẫn thiếu
Fifteen million a month and still not enough
Hồi mới ra trường, tao lương sáu triệu.
Trọ một phòng nhỏ ở quận Bình Thạnh, chia đôi với thằng bạn đại học. Mỗi đứa ba triệu tiền phòng. Còn ba triệu ăn uống, xăng xe, điện thoại. Tháng nào cũng cháy túi trước ngày hai mươi lăm.
Tao nghĩ, nếu lương mười triệu, mọi thứ sẽ khác.
Mười triệu là con số tao hay nằm nghĩ trước khi ngủ. Mười triệu thì thuê phòng riêng được. Mười triệu thì cuối tuần đi cà phê không cần nhìn giá. Mười triệu thì gửi về cho mẹ được một ít.
Rồi tao nhảy việc. Lương tám triệu. Rồi mười. Rồi mười hai.
Phòng trọ lớn hơn. Quần áo mới hơn. Điện thoại đời mới hơn. Tao bắt đầu uống cà phê ngoài quán thay vì pha gói. Bắt đầu ăn cơm quán thay vì nấu. Bắt đầu đi Grab thay vì chạy xe máy dưới mưa.
Rồi lương mười lăm triệu.
Con số mà hồi sáu triệu, tao nghĩ là thiên đường.
Tao thuê căn studio riêng. Mua cái ghế công thái học. Đặt internet cáp quang. Mua máy pha cà phê. Đăng ký Netflix, Spotify, gym. Mỗi thứ một ít, nhưng cộng lại thì cuối tháng vẫn hết.
Không, không phải hết. Còn dư. Nhưng dư không đủ.
Không đủ để đi Đà Lạt như mấy đứa bạn đăng story. Không đủ để mua cái áo khoác hai triệu mà tao thấy trên Shopee. Không đủ để gửi mẹ nhiều hơn. Không đủ để tiết kiệm.
Tao bắt đầu tính: nếu lương hai mươi triệu, mọi thứ sẽ khác.
Rồi tao dừng lại.
Cái câu đó. Tao đã nói nó lúc sáu triệu. Nói lại lúc mười triệu. Giờ lại nói ở mười lăm.
Tao ngồi lại, mở app ngân hàng. Nhìn lịch sử giao dịch.
Grab: bốn trăm ngàn. Cà phê ngoài quán: sáu trăm ngàn. Shopee: một triệu hai. Ăn ngoài: hai triệu. Netflix, Spotify, gym: gần triệu.
Hồi sáu triệu, tao sống bằng ba triệu sau khi trừ phòng. Ba triệu cho mọi thứ. Và tao sống được.
Giờ mười lăm triệu, trừ phòng còn mười một triệu. Mười một triệu mà vẫn kêu thiếu.
Tao không nghèo hơn. Tao muốn nhiều hơn.
Mỗi lần lương tăng, cái "đủ" của tao cũng tăng theo. Nó chạy trước tao đúng một bước. Luôn luôn. Tao không bao giờ đuổi kịp.
Thằng Hùng, bạn cùng phòng cũ, giờ lương hai mươi triệu. Nó vừa nhắn tao hỏi có biết chỗ nào cho vay lãi thấp không, nó muốn mua xe trả góp.
Tao hỏi: mày đi làm gần mà, chạy xe máy được mà?
Nó nói: ừ, nhưng đi xe máy kỳ lắm. Mấy đứa trong team toàn đi ô tô.
Hai mươi triệu. Vẫn thiếu.
Tao nhớ ông ngoại. Ổng sống ở quê, lương hưu ba triệu mấy. Sáng ra tưới cây, trưa ngủ võng, chiều ngồi uống trà với mấy ông hàng xóm. Ổng không có Netflix. Không có Spotify. Không có ghế công thái học.
Mỗi lần tao về, ổng hay hỏi: con có khỏe không?
Tao nói: dạ khỏe. Nhưng mệt.
Ổng cười: mệt vì làm nhiều hay vì muốn nhiều?
Tao không trả lời được.
Tối đó tao nằm trong cái phòng studio, trên cái ghế công thái học, đeo tai nghe Spotify, mở Netflix. Đầy đủ hết.
Mà sao vẫn thấy thiếu.
Tao tắt hết. Nằm im.
Lần đầu tiên trong mấy tháng, tao nghe được tiếng mưa ngoài cửa sổ. Hồi ở trọ ba triệu, đêm nào tao cũng nghe tiếng mưa. Giờ có cửa kính cách âm, có máy lạnh, có tai nghe chống ồn. Tao không nghe gì nữa.
Tao không biết mười lăm triệu là đủ hay chưa.
Tao chỉ biết hồi ba triệu, tao nghe được tiếng mưa.
禍莫大於不知足，咎莫大於欲得
Hoạ mạc đại ư bất tri túc, cữu mạc đại ư dục đắc
Họa không gì lớn bằng không biết đủ, lỗi không gì lớn bằng muốn được.
No calamity is greater than not knowing contentment; no fault is greater than desire for gain.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 46
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói cái họa lớn nhất là không biết đủ, cái lỗi lớn nhất là muốn thêm. Nghe thì tưởng ổng nói chuyện đạo đức. Không phải. Ổng nói chuyện toán. Mày kiếm sáu triệu, mày muốn mười. Kiếm mười, mày muốn mười lăm. Kiếm mười lăm, mày muốn hai mươi. Cái khoảng cách giữa "có" và "muốn" không bao giờ thu hẹp. Nó giãn ra theo đúng tốc độ mày kiếm thêm. Đó không phải nghèo. Đó là cái bẫy. Không ai chết vì sáu triệu. Nhưng nhiều người mệt vì hai mươi triệu mà vẫn thấy thiếu. Cái mệt đó không phải vì tiền. Mà vì cái "đủ" của mày nó không có đáy. Ổng không bảo đừng kiếm tiền. Ổng chỉ hỏi: mày có biết dừng ở đâu không? Hay mày cứ chạy cho đến khi không nghe được tiếng mưa nữa?
Laozi said the greatest misfortune is not knowing what is enough, the greatest fault is wanting more. Sounds like moral philosophy. It's not. It's math. You make six million, you want ten. Make ten, you want fifteen. Make fifteen, you want twenty. The gap between what you have and what you want never closes. It stretches at exactly the speed you earn. That's not poverty. That's a trap. Nobody dies from six million. But plenty of people are exhausted at twenty million and still feeling short. That exhaustion isn't about money. It's because your definition of enough has no floor. He didn't say stop earning. He just asked: do you know where to stop? Or will you keep running until you can't hear the rain anymore?