Lương tao tăng gấp ba mà tối nào cũng mất ngủ
My salary tripled but I lost sleep every night
Hồi mới ra trường tao lương bốn triệu rưỡi.
Ở chung phòng trọ với thằng bạn đại học. Phòng mười hai mét vuông, quạt trần kêu rè rè, toilet chung cuối hành lang. Tối nào hai đứa cũng mua cơm hộp mười lăm nghìn về ăn. Xong nằm coi phim trên cái laptop cũ.
Tao ngủ ngon lắm.
Giấc ngủ hồi đó sâu kiểu không cần nghĩ gì. Mệt thì ngủ. Sáng dậy đi làm. Lương ít nhưng tiêu cũng ít. Cuối tháng còn dư năm trăm nghìn, hai đứa đi uống bia. Vậy thôi.
Rồi tao nhảy việc lần đầu.
Lương lên tám triệu. Tao dọn ra ở riêng. Phòng hai mươi mét vuông, có máy lạnh. Tao mua cái nệm mới, cái bàn làm việc, cái ghế xoay. Tao nghĩ đời bắt đầu ổn rồi.
Nhưng tao bắt đầu biết so sánh.
Thằng Khoa cùng lớp vô công ty Nhật, lương mười hai triệu. Con Hà làm marketing, lương mười triệu nhưng được đi công tác nước ngoài. Tao lướt LinkedIn thấy người ta update title mới, công ty mới, tao thấy bụng hơi nóng.
Không phải ghen. Mà là một cái gì đó khó chịu hơn ghen.
Là cảm giác mình đang bị bỏ lại.
Tao nhảy việc lần hai. Lương mười bốn triệu. Tao dọn vô chung cư mini. Có thang máy, có bảo vệ, có chỗ để xe dưới hầm. Tao mua cái iPhone mới. Tao đi ăn nhà hàng cuối tuần.
Rồi tao nhảy việc lần ba.
Lần này lương mười tám triệu. Tao thuê căn studio có ban công. Sáng uống cà phê nhìn xuống đường. Tao nghĩ mình đã đi xa lắm rồi so với cái phòng trọ mười hai mét vuông ngày xưa.
Nhưng tao bắt đầu mất ngủ.
Không phải mất ngủ vì lo tiền. Tiền đủ xài. Thậm chí dư. Mà mất ngủ vì cái đầu không chịu tắt.
Nằm xuống là nghĩ. Nghĩ dự án đang làm. Nghĩ email chưa trả. Nghĩ thằng sếp nói câu đó ý gì. Nghĩ quý sau KPI thay đổi thì sao. Nghĩ nếu công ty cắt giảm thì mình có trong danh sách không.
Tao uống melatonin. Rồi uống trà hoa cúc. Rồi tải app thiền. Rồi mua cái máy tạo tiếng ồn trắng.
Không cái nào giúp được.
Vì vấn đề không phải tiếng ồn bên ngoài. Mà là tiếng ồn bên trong.
Rồi một bữa tao về quê.
Bà ngoại tao bảy mươi tám tuổi. Bà sống trong cái nhà cấp bốn, trước sân có cây bưởi. Bà nuôi mấy con gà, trồng mấy luống rau. Lương hưu hai triệu mấy.
Tao ngồi ăn cơm với bà. Cơm trắng, canh rau muống, mấy con cá kho. Bà ăn chậm, nhai kỹ, thỉnh thoảng gắp thêm cho tao.
Tao hỏi bà có thiếu gì không, để tao gửi thêm tiền.
Bà cười. Bà nói thiếu gì đâu. Rau có trong vườn. Gạo hàng xóm cho. Thuốc bảo hiểm trả. Tối ngủ sớm, sáng dậy tưới cây. Vậy là đủ.
Tao nhìn bà.
Bảy mươi tám tuổi. Hai triệu mấy một tháng. Nhà cấp bốn. Không iPhone, không chung cư, không ban công nhìn xuống đường.
Mà bà ngủ ngon.
Tao mười tám triệu. Căn studio có ban công. iPhone đời mới. App thiền trả phí.
Mà tao mất ngủ.
Tối đó tao nằm trên cái giường cũ ở nhà bà. Cái giường gỗ kêu cọt kẹt. Quạt trần chạy chậm. Ngoài sân có tiếng dế.
Tao ngủ được.
Lần đầu tiên sau mấy tháng, tao ngủ được mà không cần uống gì, không cần nghe gì, không cần tải gì.
Sáng hôm sau tao dậy sớm. Bà đã nấu nồi cháo. Tao ngồi ăn, nhìn cây bưởi trước sân. Nắng xuyên qua lá, rơi xuống nền xi măng.
Tao không nghĩ gì cả.
Đầu tao trống.
Lần đầu tiên sau rất lâu, đầu tao trống.
Tao quay lại Sài Gòn. Vẫn đi làm. Vẫn lương mười tám triệu. Vẫn căn studio có ban công.
Nhưng tao bắt đầu hỏi một câu mà trước đó tao chưa bao giờ hỏi.
Không phải "Làm sao kiếm thêm?"
Mà là "Bao nhiêu thì dừng?"
Tao không biết câu trả lời.
Nhưng cái việc hỏi được câu đó, tao nghĩ nó đã là một cái gì đó rồi.
Vì suốt mấy năm qua, tao chạy mà không biết vạch đích ở đâu. Lương tăng thì chi tiêu tăng. Chi tiêu tăng thì cần lương cao hơn. Lương cao hơn thì áp lực nhiều hơn. Áp lực nhiều hơn thì mất ngủ nhiều hơn.
Vòng tròn đó, tao chạy hoài mà không ra.
Cho đến khi tao ngồi ăn cơm với bà.
Bà không dạy tao gì. Bà không nói gì sâu xa. Bà chỉ sống. Sống với hai triệu mấy. Sống với cái vườn nhỏ. Sống với giấc ngủ ngon.
Mà cái cách bà sống, nó nói nhiều hơn tất cả mấy cái podcast tao nghe lúc ba giờ sáng.
Người giàu nhất là người biết đủ với ít nhất.
He is richest who is content with the least.
— Diogenes Laërtius, Lives VI
Diễn giải
Interpretation
Ông Epictetus sống thời La Mã cổ đại. Từng là nô lệ. Nghĩa là ổng biết thế nào là không có gì. Ổng nói người giàu nhất là người biết đủ với ít. Nghe thì dễ. Nhưng thử sống đi. Tao lương bốn triệu rưỡi, tao ngủ ngon. Lương mười tám triệu, tao mất ngủ. Không phải vì mười tám triệu là nhiều hay ít. Mà vì cái đầu tao lúc bốn triệu rưỡi nó không biết so sánh. Đến lúc mười tám triệu, nó đã học cách so sánh rồi. Và khi đã biết so sánh thì bao nhiêu cũng không đủ. Bà ngoại tao hai triệu mấy. Bà không biết đủ theo kiểu triết học. Bà không đọc Epictetus. Bà chỉ sống mà không cần thêm. Cái đó, có khi còn khó hơn kiếm mười tám triệu. Biết đủ không phải là nghèo mà vui. Biết đủ là biết cái điểm mà tiền không còn mua thêm được giấc ngủ.
Epictetus lived in ancient Rome. He was once a slave. Meaning he knew what it was like to have nothing. He said the wealthiest person is the one content with little. Sounds easy. Try living it. When I made four and a half million, I slept well. At eighteen million, I couldn't sleep. Not because eighteen million was too much or too little. But because at four and a half million, my mind didn't know how to compare. By eighteen million, it had learned. And once you learn to compare, no amount is ever enough. My grandmother made a little over two million. She didn't practice contentment as philosophy. She never read Epictetus. She simply lived without needing more. That might be harder than earning eighteen million. Knowing enough isn't about being poor and happy. It's knowing the point where money can no longer buy you sleep.