Lương tháng ba mươi triệu mà tao vẫn mượn tiền mẹ
Thirty million a month and I still borrowed from my mother
Năm hai mươi hai tuổi, tao lương bốn triệu rưỡi. Ăn cơm bình dân. Uống trà đá. Đi xe số. Cuối tháng còn dư ba trăm ngàn, tao thấy mình giàu.
Năm hai mươi lăm, nhảy việc lần đầu. Lương lên mười hai triệu. Tao mua cái điện thoại mới. Đời thay đổi. Tao nghĩ vậy. Rồi tao bắt đầu để ý giày. Không phải giày để đi. Giày để người ta nhìn.
Đôi đầu tiên ba triệu. Tao đắn đo cả tuần. Mua xong, mang đi làm, không ai nói gì. Tao hơi thất vọng. Nhưng rồi thằng đồng nghiệp hỏi "đôi gì đấy, đẹp nhỉ". Một câu thôi. Mà tao nhớ cả tuần.
Đôi thứ hai năm triệu. Đôi thứ ba bảy triệu. Tao bắt đầu theo mấy page giày, biết release date, biết colorway, biết resell giá bao nhiêu. Tao nói với bạn bè là "đầu tư". Nhưng tao không bán đôi nào. Tao để trong hộp, chụp ảnh, đăng story.
Năm hai mươi bảy, lương hai mươi triệu. Tao thuê phòng riêng, không ở ghép nữa. Phòng rộng hơn. Tủ giày cũng rộng hơn. Tao mua thêm đồng hồ. Không phải để xem giờ. Điện thoại xem giờ được rồi. Mua vì nó đẹp. Vì đeo lên thấy mình khác.
Khác thiệt. Tao đi vào quán cà phê, tự tin hơn. Gặp khách hàng, tự tin hơn. Nhìn vào gương, thấy mình giống mấy người tao từng ngưỡng mộ trên mạng.
Năm hai mươi chín, nhảy việc lần ba. Lương ba mươi triệu. Bạn bè nói tao thành công. Mẹ cũng nói. Tao cũng nghĩ vậy.
Nhưng tháng đó tao mượn mẹ năm triệu.
Không phải vì tai nạn. Không phải vì bệnh. Mà vì tao trả góp cái túi mười tám triệu, đúng đợt phải đóng tiền bảo hiểm xe, đúng lúc thẻ tín dụng đến hạn.
Mẹ chuyển ngay. Không hỏi gì. Câu đó mới đau. Không hỏi gì. Như đã quen.
Tao ngồi nhìn cái tủ giày. Mười mấy đôi. Có đôi mang đúng hai lần. Có đôi chưa bóc tag. Cái đồng hồ sáu triệu nằm trên bàn, tao đã chuyển sang đeo cái mười hai triệu rồi.
Tao mở app ngân hàng. Số dư: một triệu hai. Tao mở app trả góp. Còn nợ: bốn mươi bảy triệu.
Ba mươi triệu một tháng. Nghe thì nhiều. Nhưng tiền vào rồi tiền ra, như nước chảy qua cái rổ mà tao tự đục lỗ.
Tao bắt đầu tính. Tiền nhà sáu triệu. Tiền xe ba triệu. Tiền ăn bốn triệu. Tiền trả góp tám triệu. Tiền cà phê, tiền gặp bạn, tiền đi chơi. Còn lại không đủ để mẹ không phải chuyển tiền cho thằng con lương ba mươi triệu.
Cái buồn cười là, hồi lương bốn triệu rưỡi, tao không nợ ai.
Tao nhớ hồi đó, đi ăn phở, thấy ngon. Bây giờ tao ăn steak, chụp ảnh xong mới ăn, nhiều khi không thấy ngon, chỉ thấy đắt.
Hồi đó tao đi xe số, gió thổi mặt, không nghĩ gì. Bây giờ tao đi xe tay ga, kẹt đường, nghĩ đến kỳ trả góp tháng sau.
Hồi đó cuối tháng còn ba trăm ngàn, tao rủ bạn đi uống bia. Bây giờ cuối tháng âm, tao ngồi một mình scroll Shopee lúc hai giờ sáng.
Tao không biết chính xác lúc nào nó bắt đầu. Cái khoảnh khắc mà tiền từ thứ để sống biến thành thứ để chứng minh. Cái lúc tao ngừng mua vì cần, bắt đầu mua vì muốn người khác thấy.
Có lần thằng bạn cũ hỏi, mày mua mấy cái đó cho ai thấy. Tao cười, nói mua cho tao chứ ai. Nhưng đêm đó tao nằm nghĩ. Nếu không ai thấy, tao có mua không?
Câu trả lời làm tao mất ngủ.
Tháng sau tao trả mẹ. Rồi tháng sau nữa tao lại mượn. Rồi lại trả. Cái vòng đó cứ lặp. Lương lên mà đời không lên theo. Hoặc đời lên thiệt, nhưng lên kiểu khác. Kiểu mà nhìn từ ngoài thì sáng, nhìn từ trong thì tối.
Tao ba mươi tuổi. Lương ba mươi triệu. Nợ bốn mươi bảy triệu. Mẹ vẫn sẵn sàng chuyển tiền.
Và tao vẫn chưa dừng được.
難得之貨，令人行妨
Nan đắc chi hoá, lệnh nhân hành phương
Của hiếm khó được khiến người ta hư hỏng.
Goods that are hard to get lead people astray.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 12
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói cái này hơn hai ngàn năm trước. Đồ hiếm, đồ khó kiếm, nó không làm mày giàu. Nó làm mày đi lệch. Không phải đồ đó xấu. Đôi giày không có tội. Cái đồng hồ không có tội. Cái có tội là lúc mày bắt đầu tin rằng mày cần nó để là mày. Lúc đó, mày không sở hữu đồ nữa. Đồ sở hữu mày. Mày đi làm để trả góp. Trả góp để mang đồ. Mang đồ để người ta thấy. Người ta thấy xong thì quên. Mày lại mua tiếp. Vòng đó không có điểm dừng. Ông già Lão Tử không bảo đừng mua gì hết. Ổng chỉ nói, coi chừng. Mấy thứ khó kiếm đó, nó làm bước chân mày nặng đi. Mày tưởng mày đang đi lên. Nhưng thực ra mày đang kéo theo một đống mà mày không cần.
Laozi said this over two thousand years ago. Rare goods, hard-to-get things, they don't make you rich. They make you veer off course. It's not that the stuff is bad. The shoes aren't guilty. The watch isn't guilty. What's guilty is the moment you start believing you need them to be you. At that point, you don't own things anymore. Things own you. You work to pay installments. Pay installments to wear stuff. Wear stuff so people notice. People notice and then forget. You buy more. That loop has no endpoint. The old man Laozi didn't say never buy anything. He just said, watch out. Those hard-to-get goods, they make your steps heavier. You think you're moving up. But really you're dragging along a pile of things you never needed.