Lương về tài khoản lúc mười hai giờ đêm
The paycheck hit my account at midnight
Tao nhớ lần đầu tiên lương về hai con số.
Mười một triệu. Tháng ba, năm tao hai mươi sáu.
Đêm đó tao nằm cười một mình. Mở app ngân hàng ra coi đi coi lại. Số dư nhảy từ bảy trăm ngàn lên mười một triệu bảy trăm ngàn. Tao chụp màn hình. Không gửi ai. Chỉ để đó. Thỉnh thoảng mở ra nhìn.
Tao nghĩ, vậy là xong. Vậy là đủ.
Hồi đó tao ở trọ. Phòng hai triệu rưỡi, quận Bình Thạnh. Quạt trần kêu cọt kẹt. Nấu cơm bằng nồi cơm điện mini, loại năm trăm ngàn. Sáng ăn bánh mì, trưa cơm bình dân, tối về nấu mì hoặc luộc rau.
Mười một triệu lúc đó là cả bầu trời.
Tao trả trọ. Trả điện nước. Gửi về nhà ba triệu. Mua cái áo sơ mi đi làm. Còn lại bỏ ống. Tháng đầu tiên tao để dành được gần bốn triệu. Tao thấy mình giỏi lắm. Thấy mình ổn.
Rồi sáu tháng sau, tao lên mười lăm triệu.
Tao nghĩ, bốn triệu nữa, chắc sướng hơn.
Tao dọn ra phòng bốn triệu. Có máy lạnh. Có ban công nhỏ. Tao mua thêm cái bàn làm việc. Mua ghế xoay. Mua đèn bàn. Mua tai nghe. Tao bắt đầu uống cà phê specialty, sáu mươi ngàn một ly thay vì mười lăm ngàn.
Cuối tháng, tao để dành được bốn triệu.
Y chang hồi mười một triệu.
Tao không để ý.
Năm sau, tao nhảy việc. Hai mươi hai triệu. Tao thuê phòng studio, sáu triệu rưỡi. Mua xe máy trả góp. Đi ăn ngoài nhiều hơn. Grab đi làm mấy bữa mưa. Mua quần áo online, không nhiều, nhưng đều đều. Tháng nào cũng có đơn hàng.
Cuối tháng, tao mở app ngân hàng.
Dư bốn triệu.
Lần này tao để ý.
Tao ngồi tính lại. Hồi mười một triệu, tao để dành bốn triệu. Hồi mười lăm triệu, bốn triệu. Giờ hai mươi hai triệu, vẫn bốn triệu.
Mười một triệu thêm vào cuộc đời tao trong hai năm. Mười một triệu. Nó đi đâu hết?
Tao không mua gì xa xỉ. Không đi du lịch. Không chơi bời. Tao chỉ sống, bình thường.
Nhưng cái "bình thường" của tao nó phình ra.
Hồi mười một triệu, bình thường là cơm bình dân và quạt trần. Hồi mười lăm triệu, bình thường là cà phê sáu mươi ngàn và máy lạnh. Hồi hai mươi hai triệu, bình thường là studio và Grab.
Mỗi lần lương tăng, tao không sống sướng hơn. Tao chỉ đẩy cái "bình thường" lên một nấc. Rồi đứng ở nấc đó, thấy y như cũ.
Tao kể chuyện này cho thằng Dũng. Nó lương ba mươi mấy triệu, làm IT.
Nó cười. Nói, tao cũng vậy.
Nó thuê căn hộ mười hai triệu. Đi xe máy điện trả góp. Ăn sáng ngoài tiệm bốn mươi ngàn. Uống cà phê tám mươi ngàn. Cuối tháng, nó dư đâu đó năm triệu.
Nó nói, hồi tao lương mười tám triệu, tao cũng dư chừng đó.
Hai thằng ngồi nhìn nhau.
Không ai nói gì.
Tao về nhà tối đó, mở cái tủ quần áo ra. Đếm. Mười bốn cái áo thun. Tám cái quần. Ba đôi giày. Hai cái áo khoác. Tao nhớ hồi mười một triệu, tao có bốn cái áo, hai cái quần, một đôi giày.
Tao có mặc hết mười bốn cái áo không?
Không. Tao xoay đi xoay lại ba bốn cái.
Vậy mười cái kia để làm gì?
Tao không biết.
Tao nhìn cái phòng studio. Đẹp. Sạch. Máy lạnh chạy êm. Bàn làm việc ngon. Ghế xoay thoải mái.
Nhưng cái cảm giác nằm cười một mình lúc mười hai giờ đêm, mở app ngân hàng ra nhìn mười một triệu bảy trăm ngàn, cái cảm giác đó, tao không còn nữa.
Tao không biết nó mất lúc nào.
Có thể nó mất ở cái ly cà phê sáu mươi ngàn đầu tiên. Có thể nó mất ở cái đơn hàng Shopee lúc hai giờ sáng. Có thể nó mất ở cái phòng bốn triệu, cái studio sáu triệu rưỡi.
Hoặc có thể nó mất ngay lúc tao bắt đầu nghĩ mười một triệu là không đủ.
Tao không nói lương cao là xấu. Không nói tiêu tiền là sai. Tao chỉ thấy một chuyện.
Hồi tao ít tiền nhất, tao vui nhất.
Không phải vì nghèo thì vui. Mà vì lúc đó, tao chưa biết mình cần thêm gì. Nên cái gì có cũng thấy đủ.
Giờ tao biết quá nhiều thứ mình "có thể có." Và cái biết đó, nó ăn hết.
Tao hai mươi tám tuổi. Lương hai mươi hai triệu. Phòng studio. Máy lạnh. Ghế xoay.
Và tao vẫn mở app ngân hàng lúc mười hai giờ đêm.
Nhưng không cười nữa.
Giàu có không phải có nhiều, mà cần ít.
It is not the man who has too little that is poor, but the one who craves more.
— Seneca, Letters to Lucilius, Thư 2
Diễn giải
Interpretation
Seneca nói giàu không phải có nhiều, mà cần ít. Nghe thì như câu slogan trên mấy cái poster treo quán cà phê. Nhưng ngồi nghĩ kỹ thì nó đau. Vì tao đã thử có nhiều hơn. Mười một triệu lên hai mươi hai triệu. Gấp đôi. Nhưng cái dư cuối tháng vẫn y chang. Cái vui thì ít đi. Không phải tiền nó có vấn đề. Mà cái đầu tao có vấn đề. Mỗi lần có thêm, tao lại cần thêm. Cái "cần" nó chạy nhanh hơn cái "có." Nên tao không bao giờ đuổi kịp. Ông Seneca ổng sống cách đây hai ngàn năm. Giàu nứt đố đổ vách. Nhưng ổng nói câu đó không phải vì ổng nghèo mà triết lý. Ổng nói vì ổng đã thử giàu rồi, và thấy nó không hoạt động như mình tưởng. Giống tao. Giống thằng Dũng. Giống có khi cả mày nữa. Cái cảm giác đủ, nó không nằm ở con số trong tài khoản. Nó nằm ở chỗ mày có ngừng đếm được không.
Seneca said being rich isn't about having a lot, but needing little. Sounds like something you'd see on a poster in a coffee shop. But sit with it and it stings. Because I tried having more. Eleven million to twenty-two million. Doubled. But the leftover at the end of the month stayed the same. The joy got smaller. It's not that money is the problem. It's my head that's the problem. Every time I got more, I needed more. The "need" runs faster than the "have." So I never catch up. Seneca lived two thousand years ago. Rich beyond measure. But he didn't say that because he was poor and philosophizing. He said it because he'd tried being rich and found it didn't work the way he thought. Just like me. Just like Dung. Maybe just like you. The feeling of enough doesn't live in the number on your account. It lives in whether you can stop counting.