Nó đăng ảnh Đà Lạt, tao đăng ảnh cơm tấm
It posted Dalat photos, I posted rice plates
Tao hai tám tuổi.
Sáng thứ hai, tao mở điện thoại lên. Chưa kịp đánh răng.
Cái đầu tiên hiện ra là ảnh thằng Phong. Nó đứng trên đỉnh Langbiang, mây phủ trắng phía sau. Caption viết: "Cuối tuần nạp vitamin D."
Tao nhìn xuống. Tao đang nằm trên cái nệm xẹp lép, phòng trọ hai triệu rưỡi ở Gò Vấp. Quạt trần quay chậm, kêu cọt kẹt.
Tao lướt tiếp.
Con Trang đăng ảnh nhận việc mới. Công ty nước ngoài, văn phòng có cây xanh, bàn đứng, màn hình cong. Nó cười rạng rỡ, tay cầm cái thẻ nhân viên như cầm vé máy bay hạng nhất.
Tao nhìn lại cái thẻ nhân viên của mình. Nhét trong ví, góc đã bong. Công ty nhỏ, mười mấy người, máy lạnh chảy nước xuống sàn.
Lướt tiếp.
Thằng Dũng mua xe. Không phải xe gì ghê gớm, nhưng là xe mới. Nó chụp cái chìa khóa đặt trên bàn cà phê, ánh sáng vàng, filter ấm. Hai trăm like.
Tao đi làm bằng cái Wave cũ. Yên xe rách, dán băng keo đen. Mỗi sáng tao ngồi lên, cái băng keo dính vào quần.
Tao biết hết. Tao biết mạng xã hội là highlight reel. Tao biết người ta chỉ đăng lúc đẹp. Tao biết so sánh là vô nghĩa.
Biết hết. Nhưng vẫn so.
Cái đầu nó hiểu, mà cái ngực nó không chịu nghe.
---
Hồi đại học, tao với Phong, Trang, Dũng cùng nhóm. Bốn đứa ngồi chung một bàn canteen, ăn cơm mười lăm ngàn, cười giống nhau.
Ra trường, mỗi đứa một ngả.
Phong vào công ty ba. Trang được học bổng đi học thêm rồi về làm chỗ xịn. Dũng bán hàng online, trúng mánh.
Tao thì nộp mười bảy cái đơn, được gọi ba chỗ, nhận một. Lương bảy triệu. Giờ lên được chín.
Không ai làm gì sai. Không ai chơi bẩn. Chỉ là đời nó chia bài khác nhau.
Nhưng mỗi lần mở điện thoại, tao thấy bài của nó, rồi tao nhìn lại bài của mình.
Nó đăng Đà Lạt. Tao đăng cơm tấm.
Nó đăng xe mới. Tao đăng trà đá.
Nó đăng công ty mới. Tao không đăng gì.
Rồi tao bắt đầu không muốn đăng gì nữa. Vì đăng cái gì cũng thấy nó nhỏ. Nó tầm thường. Nó không đáng.
---
Có một bữa, tao đi ăn phở với ông anh đồng nghiệp. Anh ba mươi lăm, vợ con đàng hoàng, đi cái Vios cũ.
Tao kể. Kể hết. Kể về Phong, Trang, Dũng. Kể về cái cảm giác mỗi sáng mở điện thoại lên mà muốn tắt đi.
Anh nghe. Húp nước phở. Rồi nói một câu.
"Mày có bao giờ tự hỏi, mày đang chấm điểm đời mình bằng thang điểm của ai chưa?"
Tao im.
Anh nói tiếp: "Tao hồi hai tám cũng vậy. Thấy thằng bạn mua nhà, thấy đứa kia đi Nhật, thấy con này lấy chồng giàu. Rồi tao chạy. Chạy theo cái gì tao cũng không biết. Đến lúc ba mươi hai, tao kiệt. Ngồi một mình trong phòng, tao hỏi: mình đang sống đời mình hay đang sống đời phản ứng với đời người khác?"
Tao vẫn im.
"Tao không nói mày đừng cố gắng. Cố đi. Nhưng cố vì mày muốn, hay cố vì mày thấy nó có mà mày không có?"
Tao không trả lời được.
---
Tối đó tao về phòng trọ. Nằm. Quạt quay.
Tao mở điện thoại. Thằng Phong đăng story mới. Nó ăn lẩu ở một quán trên cao, nhìn xuống thành phố.
Tao nhìn. Rồi tao tắt.
Không phải vì tao ghét nó. Không phải vì tao ghen. Tao thương nó. Nó là bạn tao.
Nhưng tao nhận ra, mỗi lần tao nhìn đời nó, tao quên nhìn đời tao.
Tao không biết mình thích gì. Tao không biết mình muốn sống kiểu nào. Tao chỉ biết mình đang thiếu cái gì đó. Mà cái thiếu đó, tao đo bằng cái người khác có.
---
Mấy ngày sau, tao thử một thứ.
Tao không mở mạng xã hội buổi sáng. Thay vào đó, tao ngồi uống cà phê ở cái quán đầu hẻm. Cà phê mười lăm ngàn. Ghế nhựa.
Tao ngồi nhìn xe chạy. Nhìn bà bán xôi. Nhìn mấy đứa nhỏ đi học.
Không có gì đặc biệt. Nhưng tao thấy nhẹ.
Lần đầu tiên trong rất lâu, tao không so sánh buổi sáng của mình với buổi sáng của ai.
Tao uống cà phê. Cà phê đắng. Tao thấy đắng.
Chỉ vậy thôi.
---
Tao không biết mình có thay đổi được gì không. Tao vẫn đi cái Wave rách. Vẫn ở phòng trọ hai triệu rưỡi. Vẫn lương chín triệu.
Nhưng sáng nay tao đăng một tấm ảnh.
Ly cà phê mười lăm ngàn. Ghế nhựa. Nắng xiên qua mái tôn.
Không filter. Không caption hay ho.
Được bốn like. Một trong đó là mẹ tao.
Tao nhìn bốn cái like đó.
Lần đầu tiên, tao không đếm.
Bạn luôn có quyền không có ý kiến. Không phải lúc nào cũng cần phán xét.
You always own the option of having no opinion. There is never any need to judge.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 6.52
Diễn giải
Interpretation
Epictetus nói mày luôn có quyền không có ý kiến về một chuyện. Không ai bắt mày phải phán xét. Nghe thì dễ. Nhưng nghĩ lại coi. Mỗi lần mày mở điện thoại, thấy đời người ta, cái đầu mày tự động chạy. Nó chấm điểm. Nó xếp hạng. Nó so. Nhanh lắm, mày chưa kịp biết là mày đã so rồi. Nhưng Epictetus nói, mày không cần phải có ý kiến. Thằng Phong đi Đà Lạt. Được. Nó đi. Chấm hết. Mày không cần phải có ý kiến là đời nó sướng hơn đời mày. Mày không cần phải chấm điểm buổi sáng của mày thấp hơn buổi sáng của nó. Cái quyền đó, quyền im lặng trong đầu, quyền nhìn mà không phán, nghe thì nhỏ mà nặng lắm. Vì cả đời mày quen phán rồi. Phán người khác, phán chính mình. Ly cà phê mười lăm ngàn. Ghế nhựa. Nắng xiên. Mày có quyền chỉ thấy vậy. Không cần thêm ý kiến gì.
Epictetus said you always have the right to have no opinion about something. Nobody forces you to judge. Sounds easy. But think about it. Every time you open your phone, see someone's life, your mind runs automatically. It scores. It ranks. It compares. So fast you don't even realize you've already done it. But Epictetus says you don't have to have an opinion. Phong went to Dalat. Fine. He went. Period. You don't need to decide his life is better than yours. You don't need to score your morning lower than his. That right, the right to silence inside your head, the right to see without judging, sounds small but weighs a lot. Because your whole life you've been used to judging. Judging others, judging yourself. Fifteen-thousand-dong coffee. Plastic chair. Slanting sunlight. You have the right to just see that. No opinion needed.