Nó đăng ảnh ở Đà Lạt, tao đang rửa bát
They Posted Photos from Dalat While I Was Doing the Dishes
Tao lướt điện thoại lúc mười một giờ đêm.
Tay còn ướt. Bọt xà phòng chưa rửa hết. Bát đĩa chất trong bồn từ trưa, tao lười để tới giờ mới rửa.
Rồi thấy ảnh nó.
Con Hà. Bạn cùng lớp đại học. Nó ở Đà Lạt. Khách sạn view đồi thông. Cái cốc cà phê đặt trên bệ cửa sổ, sương mờ phía sau. Caption ghi: "Thỉnh thoảng phải biết thương mình."
Tao nhìn xuống cái bồn rửa bát.
Rồi nhìn lại cái bếp. Tường ố vàng. Cái quạt trần kêu cọt kẹt. Thùng rác cần đổ mà chưa đổ.
Tao tắt điện thoại. Rửa tiếp.
Nhưng trong đầu thì không tắt được.
---
Con Hà hồi đại học ngồi cạnh tao. Nó học truyền thông, tao cũng học truyền thông. Nó tốt nghiệp loại giỏi, tao loại khá. Cái khoảng cách đó hồi xưa tao không thấy gì. Loại khá cũng được rồi. Ai quan tâm.
Nhưng bốn năm sau thì khoảng cách nó hiện ra bằng những thứ khác.
Nó làm agency lớn. Tao làm content cho một công ty nhỏ ở quận Tân Bình. Nó đi Đà Lạt, đi Phú Quốc, đi Thái Lan. Tao đi từ nhà trọ tới công ty, mỗi ngày bốn mươi phút xe máy.
Nó đăng ảnh, tao lướt thấy. Mỗi lần thấy là mỗi lần tao tự hỏi: sao cùng xuất phát mà giờ khác vậy?
Câu hỏi đó nó không ác. Nó rất nhẹ. Nhẹ như cái gì đó bị lệch trong ngực mà tao không gọi tên được.
---
Tao bắt đầu để ý mọi thứ.
Thằng Dũng cùng phòng hồi ký túc xá, giờ có startup. Nó lên báo. Tao đọc bài phỏng vấn, thấy nó nói về "đam mê" và "dám thử". Tao nghĩ: hồi đó nó cũng ăn mì gói giống tao mà.
Con Trang, bạn cấp ba, lấy chồng Việt kiều. Nhà ở quận 2. Đăng ảnh con đi học trường quốc tế. Tao nhìn cái phòng trọ mười tám mét vuông của mình rồi tự hỏi mình đang ở đâu trong cuộc đời.
Tao không ghét đứa nào. Thật. Tao chúc mừng hết. Like hết. Comment "Xịn quá" hết.
Nhưng mỗi lần like xong, tao thấy mình nhỏ đi một chút.
Không phải nhỏ vì tao dở. Nhỏ vì tao bắt đầu đo mình bằng đời người khác.
---
Có một bữa tao ngồi cà phê với thằng Phong. Phong là bạn thân, làm kế toán, lương cũng bình thường. Tao kể chuyện con Hà, thằng Dũng. Kể xong thì nói: "Tao thấy tao thua."
Phong im một lúc. Rồi nó hỏi: "Mày thua cái gì?"
Tao định trả lời. Nhưng nghĩ mãi không ra.
Thua tiền? Tao đủ sống. Không dư nhưng đủ. Thua sự nghiệp? Tao cũng đang làm việc mình biết làm. Thua hạnh phúc? Tao có biết đứa nào hạnh phúc thật không, hay chỉ thấy ảnh nó đăng?
Tao không trả lời được. Phong cũng không hỏi thêm.
Nhưng cái câu đó nó ở lại trong đầu tao mấy tuần.
"Mày thua cái gì?"
---
Tao bắt đầu để ý một thứ.
Mỗi lần tao so sánh, tao không so sánh đời tao với đời nó. Tao so sánh đời tao với cái phiên bản đời nó mà tao tưởng tượng ra.
Tao thấy ảnh con Hà ở Đà Lạt. Nhưng tao không thấy nó bị sếp mắng tuần trước. Không thấy nó khóc trong toilet công ty. Không thấy nó uống thuốc ngủ mỗi đêm. Tao không biết những thứ đó có hay không. Nhưng tao biết chắc một điều: tao đang so mình với một bức ảnh.
Một bức ảnh được chọn từ hai trăm tấm. Được chỉnh màu. Được đặt caption. Được đăng vào giờ nhiều người online nhất.
Tao thua một bức ảnh. Nghĩ lại thấy buồn cười.
---
Rồi tao phát hiện thêm một thứ nữa.
Tao không chỉ so sánh với người khác. Tao so sánh với cái phiên bản tao nghĩ mình phải là.
Hồi hai mươi hai tuổi, tao nghĩ hai mươi bảy tuổi mình phải có xe, có tiền tiết kiệm, có người yêu ổn định, có công việc "oai". Giờ tao hai mươi bảy. Không có cái nào.
Nhưng cái phiên bản hai mươi bảy tuổi đó, ai vẽ ra? Tao vẽ ra hồi hai mươi hai, lúc tao chưa biết gì về đời.
Tao đang thua một cái bóng. Cái bóng do chính tao tạo ra.
---
Tao không bỏ mạng xã hội. Tao vẫn lướt. Vẫn thấy ảnh người ta.
Nhưng có một thứ thay đổi.
Hôm qua con Hà đăng ảnh mới. Nó ở Hội An. Đèn lồng, sông Thu Bồn, áo dài. Đẹp lắm.
Tao nhìn. Rồi tao nhìn xung quanh mình.
Cái bàn làm việc bừa bộn. Ly cà phê nguội. Con mèo hoang hay tới cửa sổ phòng tao nằm ngủ. Tiếng xe máy ngoài đường.
Tao không thấy mình nhỏ đi.
Không phải vì tao tự thuyết phục mình "biết đủ". Không phải vì tao cố nghĩ tích cực.
Chỉ là tao mệt rồi. Mệt cái việc nhìn đời mình qua mắt người khác.
---
Tối nay tao lại rửa bát.
Tay ướt. Bọt xà phòng. Cái bồn rửa cũ.
Điện thoại nằm trên bàn. Tao không lướt.
Tao nghe tiếng nước chảy. Thấy bong bóng xà phòng vỡ trên mặt nước.
Chỉ vậy thôi.
不自見故明，不自是故彰
Bất tự hiện cố minh, bất tự thị cố chương
Không tự phô trương nên sáng, không tự cho mình đúng nên rõ ràng.
Not displaying himself, he shines; not asserting himself, he is distinguished.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 22
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói: không tự phô trương nên sáng, không tự cho mình đúng nên rõ ràng. Nghe cao siêu nhưng nôm na thế này: mày càng cố chứng minh mình giỏi, mình oai, mình không thua ai, thì mày càng mờ đi. Vì lúc đó mày không sống đời mày nữa. Mày sống cái đời mà mày nghĩ người khác muốn thấy. Con Hà đăng ảnh Đà Lạt. Nó có thể đang phô trương, có thể không. Không quan trọng. Cái quan trọng là tao nhìn ảnh đó rồi tự phô trương ngược lại. Tao cố chứng minh với chính mình rằng tao cũng phải bằng nó. Tao tự đặt mình lên bàn cân mà không ai bắt. Không tự phô trương nên sáng. Nghĩa là khi mày thôi cố gắng tỏa sáng cho người khác thấy, mày mới thấy được ánh sáng của chính mình. Cái ánh sáng đó nó không lấp lánh trên mạng xã hội. Nó ở trong cái bồn rửa bát lúc mười một giờ đêm. Trong tiếng nước chảy. Trong bong bóng xà phòng vỡ. Không ai thấy. Nhưng mày thấy. Vậy là đủ.
Lao Tzu said: one who does not display themselves shines, one who does not justify themselves is clear. Sounds lofty, but here's what it means in plain language: the more you try to prove you're good enough, impressive enough, not losing to anyone, the more you fade. Because at that point you're not living your life anymore. You're living the life you think others want to see. Ha posted her Dalat photos. Maybe she was showing off, maybe not. Doesn't matter. What matters is I saw those photos and started showing off in reverse. I tried to prove to myself that I had to match her. I put myself on a scale that nobody asked me to step on. Not displaying yourself, therefore shining. It means when you stop trying to glow for others to see, you finally notice your own light. That light doesn't sparkle on social media. It's in the kitchen sink at eleven at night. In the sound of running water. In soap bubbles popping on the surface. Nobody sees it. But you see it. That's enough.