Nó được tăng lương, tao mất ngủ ba đêm
He got a raise and I lost three nights of sleep
Tao với Dũng vào công ty cùng ngày.
Cùng batch onboarding. Cùng ngồi nghe mấy bài training buồn ngủ muốn chết. Cùng ăn cơm trưa ở cái quán bún bò đầu hẻm. Cùng chửi sếp sau giờ làm.
Hai năm đầu, tao với nó ngang nhau. Lương ngang. Vị trí ngang. Mức khổ cũng ngang.
Tao thấy bình thường. Thậm chí thấy vui. Có thằng đi cùng, đỡ cô đơn.
Năm thứ ba, nó được chuyển sang team mới. Team đó đang lên. Dự án lớn, sếp trẻ, cơ hội nhiều.
Tao ở lại team cũ. Vẫn chạy deadline. Vẫn cơm bún bò. Vẫn chửi sếp.
Nhưng bắt đầu từ lúc đó, cái gì đó thay đổi.
Tao không biết gọi nó là gì. Không phải ghét. Không phải ganh. Nó nhỏ hơn vậy. Như một cái gai nhỏ xíu cắm ở đâu đó trong ngực, không đau nhưng luôn nhắc tao là nó đang ở đó.
---
Sáu tháng sau, tao nghe tin nó được tăng lương.
Không phải nó nói. Nó không bao giờ khoe. Tao nghe từ thằng khác trong team nó. Nó kể như kể chuyện bình thường. "Dũng vừa lên senior, lương chắc cũng nhảy rồi."
Tao gật đầu. "Ờ, xứng đáng."
Tối đó tao nằm nghĩ.
Tao nghĩ nó lương bao nhiêu. Tao cộng trừ nhân chia. Senior thì khoảng này. Cộng thêm bonus dự án thì khoảng kia. Trừ thuế thì còn bao nhiêu.
Tao tính lương nó kỹ hơn tính lương mình.
Rồi tao nghĩ, tao cũng làm ba năm. Tao cũng OT. Tao cũng hoàn thành KPI. Sao tao không được?
Câu hỏi đó xoay trong đầu tao cả đêm.
Đêm thứ hai, tao bắt đầu lục LinkedIn nó. Profile mới cập nhật. Ảnh mới. Headline mới. "Senior Product Manager." Tao nhìn cái headline đó lâu hơn nhìn bất cứ cái gì trong ngày.
Đêm thứ ba, tao viết tin nhắn cho sếp. Hỏi về lộ trình thăng tiến. Viết xong, xóa. Viết lại, xóa. Cuối cùng không gửi.
Không phải tao sợ. Tao không biết mình muốn gì.
Tao muốn tăng lương? Hay tao muốn nó đừng tăng?
---
Tuần sau, tao hẹn Dũng cà phê.
Nó vẫn vậy. Vẫn cười hiền. Vẫn gọi tao bằng biệt danh hồi onboarding. Vẫn chửi sếp, dù sếp mới nó bảo cũng được.
Nó kể về dự án mới. Mắt nó sáng. Không phải sáng vì tiền. Sáng vì nó thích cái nó đang làm.
Tao ngồi nghe. Tao cười. Tao nói "ngon, mày giỏi."
Nhưng trong bụng tao có cái gì đó co lại.
Tao nhận ra: tao không vui vì nó. Tao đang diễn.
Và cái đó làm tao sợ hơn cả việc nó tăng lương.
Bao giờ tao thành người phải diễn khi bạn mình thành công?
---
Tao bắt đầu để ý. Không chỉ với Dũng.
Thằng bạn đại học đăng ảnh đi Nhật. Tao lướt qua, bụng hơi cồn cào.
Con bạn cũ post ảnh cưới. Tao like, rồi nằm nghĩ tại sao mình vẫn một mình.
Đứa em họ mới ra trường mà lương đã gần bằng tao. Tao nghe xong cười, nhưng về nhà im lặng cả tối.
Mỗi lần ai đó được cái gì, tao mất cái gì.
Không phải mất tiền. Không phải mất cơ hội. Mất cái gì đó bên trong. Như ai rút bớt một ít không khí ra khỏi phổi tao.
Tao thở vẫn được. Nhưng nông hơn.
---
Một đêm, tao ngồi tính.
Không phải tính lương ai. Tao tính thời gian.
Ba năm đi làm. Bao nhiêu đêm tao nằm nghĩ về việc của mình? Bao nhiêu đêm tao nằm nghĩ về việc của người khác?
Tao không nhớ chính xác. Nhưng tao biết cái thứ hai nhiều hơn.
Tao dành nhiều thời gian sống trong đời người khác hơn đời mình.
Và cái đáng sợ nhất: tao không thắng. Chưa bao giờ thắng. Mỗi lần tao so, tao đều thua. Không phải vì tao kém. Mà vì tao chỉ so với những người hơn tao.
Không ai so xuống. Tao cũng vậy.
Cái game này không có người thắng. Chỉ có người thua ít và người thua nhiều.
---
Dũng gọi tao hôm thứ Bảy.
"Mày ơi, tao bị burnout. Dự án mới áp lực quá. Tao muốn nghỉ mà không dám."
Tao nghe, và lần đầu tiên trong mấy tháng, cái gai trong ngực tao biến mất.
Không phải vì nó khổ mà tao vui. Không phải vậy.
Mà vì tao nhận ra: tao chưa bao giờ thấy đời nó đầy đủ. Tao chỉ thấy cái nó có mà tao không có.
Tao thấy lương nó. Không thấy đêm nó mất ngủ. Tao thấy title nó. Không thấy cuộc họp nó muốn khóc. Tao thấy LinkedIn nó. Không thấy nó ngồi một mình trong toilet công ty, thở.
Tao so sánh đời tao với một phiên bản đời nó mà không tồn tại.
---
Tối đó tao nằm nghĩ.
Nhưng lần này tao không nghĩ về Dũng.
Tao nghĩ: nếu tao thắng, rồi sao? Lương cao hơn nó. Title to hơn nó. Rồi sao?
Nó sẽ nằm nghĩ về tao. Mất ngủ vì tao. Co lại khi nghe tin tao.
Và tao, tao sẽ tìm người khác để so. Vì luôn có người khác.
Cái vòng này không dừng.
Người thắng cuộc không phải người có nhiều hơn.
Người thắng cuộc là người không cần thắng.
Nhưng tao chưa phải người đó. Tao biết. Tao vẫn mở LinkedIn lúc 1 giờ sáng. Vẫn đếm. Vẫn so.
Chỉ là bây giờ, mỗi lần làm vậy, tao biết mình đang làm gì.
Và biết, có lẽ, là bước đầu tiên.
Người chiến thắng gây thù hận. Người thất bại nằm trong đau khổ. Người buông cả thắng lẫn thua mới được an lạc.
The victor breeds hatred. The defeated lives in pain. The one who has given up both victory and defeat — they are happy and at peace.
— Đức Phật, Kinh Pháp Cú (Dhammapada), Kệ 201
Diễn giải
Interpretation
Ông Phật nói: người thắng thì gây thù hận, người thua thì nằm đau khổ, người buông thắng thua thì bình an. Nghe thì dễ. Nhưng mày thử sống đi. Mày so sánh với thằng bạn. Mày thua, mày mất ngủ. Mày nằm nghĩ tại sao nó được mà mày không. Cái đó là "người thua nằm khổ." Nhưng giả sử mày thắng. Mày lương cao hơn. Title to hơn. Rồi sao? Nó sẽ nhìn mày mà cay. Người khác sẽ nhìn mày mà so. Cái đó là "người thắng gây thù." Cả hai phía đều thua. Người thắng thua. Người thua cũng thua. Vì cái game so sánh không có giải thưởng. Chỉ có vé vào vòng tiếp theo. Ông Phật không nói "đừng so sánh" như mấy cuốn self-help. Ổng nói: nhìn cho rõ cái cấu trúc của cuộc chơi này. Thắng hay thua, mày đều đang ở trong cùng một cái lồng. Người duy nhất tự do là người bước ra khỏi sàn đấu.
The Buddha said: the winner breeds hatred, the loser lives in pain, but the one who lets go of winning and losing finds peace. Sounds simple. Try living it. You compare yourself to your friend. You lose. You can't sleep. You lie awake asking why him and not you. That's the loser living in pain. But say you win. Higher salary. Bigger title. Then what? He looks at you with bitterness. Others measure themselves against you. That's the winner breeding hatred. Both sides lose. The winner loses. The loser loses. Because the comparison game has no prize. Only a ticket to the next round. The Buddha didn't say "stop comparing" like some self-help book. He said: look clearly at the structure of this game. Win or lose, you're in the same cage. The only free person is the one who walks off the arena floor.