Nó lên trưởng nhóm, tao vẫn ngồi chỗ cũ
He got promoted, I'm still at the same desk
Tao với nó vào công ty cùng ngày.
Cùng đợt onboarding. Cùng ngồi nghe mấy bài training buồn ngủ muốn chết. Cùng ăn cơm trưa ở cái quán bún bò góc đường. Nó gọi tái nạm, tao gọi bò viên. Hai đứa chia nhau chai trà đá.
Năm đầu, hai đứa như nhau. Cùng bị sếp mắng. Cùng làm thêm giờ. Cùng than trên group chat lúc mười một giờ đêm.
Rồi năm thứ hai, nó bắt đầu khác.
Nó hay được gọi vào phòng họp. Tao thì không. Nó bắt đầu ngồi cạnh sếp trong mấy buổi review. Tao vẫn ngồi góc, ghi chép.
Tao tự nhủ không sao. Mỗi người một kiểu. Nó giỏi giao tiếp hơn tao. Nó biết cách nói chuyện với khách hàng. Tao thì chỉ biết làm.
Nhưng cái miệng nói không sao, còn cái bụng thì khác.
Mỗi lần thấy nó được khen trong email toàn công ty, tao đọc đi đọc lại. Không phải vì mừng cho nó. Mà vì tao đang tìm xem mình có được nhắc tên ở đâu không.
Không có.
Tao bắt đầu để ý mọi thứ. Nó đi họp với ai. Nó ăn trưa với ai. Nó đăng gì trên LinkedIn. Nó được bao nhiêu like.
Tao biết chuyện này bệnh. Nhưng tao không dừng được.
Có hôm tao mở profile nó lúc mười hai giờ đêm. Nó vừa đăng một bài về "hành trình phát triển bản thân". Ba trăm like. Hai mươi comment. Toàn người khen.
Tao đọc hết comment. Từng cái một.
Rồi tao tắt điện thoại, nằm nhìn trần nhà.
Tao không ghét nó. Thật. Nó không làm gì tao cả. Nó chỉ sống đời nó.
Nhưng mỗi lần nó bước lên một bậc, tao cảm giác mình bị đẩy xuống một bậc. Dù thực tế tao vẫn đứng yên. Không ai đẩy tao cả. Tao tự thấy mình thấp đi.
Tháng trước, công ty thông báo nó lên trưởng nhóm.
Tao đọc email đó trong toilet. Không biết vì sao lại đọc trong toilet. Có lẽ vì tao không muốn ai thấy mặt mình lúc đó.
Nó nhắn tin cho tao. "Ê, tối nay đi ăn không? Tao bao."
Tao trả lời. "Ok."
Tối đó hai đứa ngồi ở cái quán bún bò cũ. Nó vẫn gọi tái nạm. Tao vẫn gọi bò viên. Vẫn chai trà đá chia đôi.
Nó kể chuyện. Áp lực mới. Sếp kỳ vọng nhiều. Nhóm có mấy đứa khó quản. Nó nói nó sợ.
Tao ngồi nghe. Nhưng tao không thực sự nghe. Trong đầu tao đang chạy một cuộn phim khác.
Tao đang nghĩ: hai đứa vào cùng ngày. Cùng xuất phát. Mà giờ nó ngồi đây kể chuyện làm sếp, còn tao ngồi đây nghe.
Nó hỏi: "Mày sao rồi? Dạo này ổn không?"
Tao nói: "Ổn."
Một chữ. Rồi im.
Nó nhìn tao. Tao biết nó biết tao không ổn. Nhưng nó không hỏi thêm. Có lẽ nó cũng không biết hỏi thế nào.
Tao về nhà. Tắm. Nằm xuống.
Rồi tao bắt đầu nghĩ lại.
Hai năm qua tao đã làm gì? Tao làm việc. Tao làm tốt. Tao không gây rắc rối. Tao hoàn thành deadline. Tao không phàn nàn.
Nhưng tao cũng không làm gì khác. Tao không xung phong. Không đề xuất. Không mở miệng trong cuộc họp. Không nói cho ai biết tao muốn gì.
Tao cứ ngồi đó, làm xong phần mình, rồi chờ.
Chờ ai đó nhìn thấy.
Chờ ai đó nói: "Ê, mày giỏi lắm, lên đây đi."
Nhưng không ai nói.
Và thay vì tự hỏi tại sao, tao quay sang nhìn nó. Rồi đo mình bằng nó.
Cái thước đo đó không phải của tao. Nó là đời nó. Tao là đời tao. Hai cái thước khác nhau. Mà tao cứ lấy thước nó để đo mình, rồi thấy mình thiếu.
Đêm đó tao mở laptop. Không phải mở LinkedIn. Lần này tao mở một cái file trắng.
Tao gõ: "Tao muốn gì?"
Rồi tao ngồi nhìn cái câu đó rất lâu.
Tao không gõ thêm được gì.
Nhưng ít nhất, lần đầu tiên trong hai năm, tao hỏi mình thay vì hỏi nó đang ở đâu.
Khả năng quan sát mà không đánh giá là hình thức cao nhất của trí tuệ.
The ability to observe without evaluating is the highest form of intelligence.
— Krishnamurti, Freedom from the Known
Diễn giải
Interpretation
Krishnamurti nói khả năng quan sát mà không đánh giá là dạng thông minh cao nhất. Nghe thì đơn giản. Nhưng thử đi. Thử nhìn thằng bạn lên chức mà không tự chấm điểm mình. Thử đọc cái post ba trăm like của nó mà không nghĩ "sao mình không được vậy." Khó vãi. Vì từ nhỏ tao đã được dạy so sánh. Điểm số, xếp hạng, ai giỏi hơn ai. Cái đầu tao chạy chế độ tự động: thấy người khác là lập tức đo. Mà đo xong thì sao? Không lên được, chỉ thấy mình thấp đi. Krishnamurti không bảo đừng nhìn. Ổng bảo nhìn đi, nhưng đừng phán. Nhìn nó lên trưởng nhóm. Nhìn thôi. Đừng kết luận gì về mình từ chuyện đó. Cái khó không phải là nhắm mắt lại. Cái khó là mở mắt ra mà không tự đâm mình.
Krishnamurti said the highest form of intelligence is the ability to observe without evaluating. Sounds simple. But try it. Try watching your friend get promoted without scoring yourself. Try reading his three-hundred-like post without thinking "why not me." It's brutal. Because since we were kids, we've been trained to compare. Grades, rankings, who's better than whom. Our brains run on autopilot: see someone else, immediately measure. And after measuring? You don't go up. You just feel shorter. Krishnamurti didn't say stop looking. He said look, but don't judge. Watch him become team lead. Just watch. Don't conclude anything about yourself from it. The hard part isn't closing your eyes. The hard part is keeping them open without stabbing yourself.