Nó lên trưởng phòng, tao lên cân
He Got Promoted, I Got Heavier
Tao với nó học chung đại học.
Bốn năm ngồi cạnh nhau, chép bài cùng nhau, thi lại cùng nhau. Ra trường cùng năm. Xin việc cùng đợt. Lương khởi điểm chênh nhau có năm trăm ngàn.
Năm đầu tiên đi làm, tao với nó vẫn hay hẹn nhau ăn trưa. Hai thằng ngồi quán cơm bình dân, chửi sếp, chửi KPI, chửi cái máy lạnh phòng hội nghị lúc nào cũng rò nước. Giống nhau đến mức tao tưởng đời tao với đời nó sẽ chạy song song mãi.
Năm thứ hai, nó chuyển sang công ty nước ngoài. Tao vẫn ở chỗ cũ. Không sao. Mỗi người một lựa chọn.
Năm thứ ba, nó đăng ảnh team building ở Đà Nẵng. Tao đang ngồi OT một mình trong văn phòng tối, ăn mì gói. Tao like ảnh nó. Rồi tắt điện thoại.
Năm thứ tư, nó mua xe. Không phải xe gì ghê gớm. Một con Mazda 3 trắng. Nhưng tao nhìn cái ảnh nó đứng cạnh xe, cười, tay cầm chìa khóa, mà bụng tao nóng lên một kiểu lạ. Không phải ghét. Không phải ghen. Mà là một cái gì đó tao không gọi tên được.
Tao tự hỏi: mình đang ở đâu?
Câu hỏi đó bắt đầu xuất hiện mỗi ngày.
Sáng thức dậy. Mình đang ở đâu? Đi làm. Mình đang ở đâu? Về nhà. Mình đang ở đâu?
Không phải hỏi vị trí. Hỏi giá trị.
Tao bắt đầu đo đời mình bằng đời nó.
Nó lên team lead. Tao vẫn là nhân viên. Nó đi Nhật công tác. Tao đi Thủ Đức họp chi nhánh. Nó đăng ảnh bữa tối với đối tác. Tao ăn cơm với mẹ.
Mỗi lần mở Facebook là một lần tao thấy mình thua. Mà thua ai? Thua thằng bạn thân nhất của mình. Cái đó mới đau.
Rồi tao bắt đầu tránh nó.
Nó nhắn hẹn cà phê. Tao bảo bận. Nó gọi. Tao không nghe. Không phải giận nó. Mà tao không muốn ngồi đối diện nó rồi thấy mình nhỏ bé.
Tao bắt đầu lên LinkedIn nhiều hơn. Không phải tìm việc. Mà để xem người ta đang ở đâu. Đứa này Senior Manager. Đứa kia Co-founder. Đứa nọ vừa raise Series A.
Còn tao? Hai mươi tám tuổi. Lương mười hai triệu. Đi xe Wave. Ở trọ.
Tao không biết từ lúc nào, cái app đó biến thành một cái cân. Mỗi lần mở lên là tao tự cân mình. Và lần nào cũng thiếu.
Có đêm tao nằm tính. Nếu tao tăng lương mỗi năm hai triệu, thì bao lâu nữa tao bằng nó? Rồi tao nhận ra, nó cũng đang tăng. Khoảng cách không bao giờ thu hẹp. Tao chạy, nó cũng chạy. Mà nó chạy nhanh hơn.
Tao bắt đầu mất ngủ. Ăn nhiều hơn. Lên bảy ký trong sáu tháng. Quần không vừa. Mặt nổi mụn. Tao nhìn mình trong gương mà không nhận ra.
Một hôm, mẹ tao nói: "Con dạo này sao buồn dữ vậy?"
Tao nói: "Không có gì."
Mẹ nói: "Hồi nhỏ con hay cười lắm."
Câu đó đánh vào tao mạnh hơn mọi thứ.
Hồi nhỏ tao hay cười. Hồi nhỏ tao không biết LinkedIn là gì. Hồi nhỏ tao với nó đá banh ngoài sân, thua thắng xong rồi vẫn đi mua đá bào chung.
Tao không biết từ lúc nào mà tao biến thằng bạn thân thành đối thủ. Không ai bắt tao làm chuyện đó. Tao tự làm.
Một buổi chiều, nó nhắn: "Ê, lâu rồi không gặp. Mày khỏe không?"
Tao đọc tin nhắn. Để đó hai ngày.
Rồi tao trả lời: "Khỏe. Hẹn cuối tuần đi."
Cuối tuần đó tao với nó ngồi quán cà phê. Nó kể công việc áp lực, sếp mới khó tính, dự án bể, suýt bị cho nghỉ. Nó nói: "Mày nhìn bên ngoài tưởng ngon lành, chứ tao stress muốn chết."
Tao ngồi nghe. Không nói gì.
Hóa ra cái đời mà tao ghen tị, nó cũng đang ghen tị ngược lại. Nó nói: "Tao thấy mày sống nhẹ nhàng. Có mẹ nấu cơm. Không phải chịu áp lực quản lý ai. Nhiều lúc tao muốn quay lại làm nhân viên bình thường."
Tao cười. Cười thiệt. Lần đầu tiên sau mấy tháng.
Không phải vì nó khổ mà tao vui. Mà vì tao nhận ra, tao chưa bao giờ thật sự nhìn nó. Tao chỉ nhìn cái ảnh nó đăng lên mạng, rồi tự vẽ ra một cuộc đời hoàn hảo mà nó không có.
Tao nhìn nó mà không thấy nó. Chỉ thấy cái tao thiếu.
Đêm đó tao về, xóa LinkedIn. Không phải vì ghét. Mà vì tao biết mình chưa đủ khỏe để nhìn mà không so.
Tao vẫn đi xe Wave. Vẫn lương mười hai triệu. Vẫn ở trọ.
Nhưng tao gọi lại cho nó nhiều hơn. Không phải để đo. Mà vì nhớ thằng bạn.
不患人之不己知，患不知人也
Bất hoạn nhân chi bất kỷ tri, hoạn bất tri nhân dã
Không lo người ta không biết mình. Lo mình không biết người.
Do not worry that others don't know you. Worry that you don't know others.
— Khổng Tử, Luận Ngữ, Học Nhi 1.16
Diễn giải
Interpretation
Ông Khổng nói câu này hai ngàn mấy trăm năm trước. Đại ý là, mày đừng lo người ta không biết mày giỏi. Cái đáng lo là mày không biết người ta. Nghe đơn giản. Nhưng nghĩ lại thì đúng thiệt. Tao nhìn thằng bạn mà chỉ thấy cái xe, cái chức, cái ảnh trên mạng. Tao không thấy nó mất ngủ. Không thấy nó stress. Không thấy nó cũng đang chạy mà không biết chạy đi đâu. Tao bận lo "tại sao nó hơn mình" mà quên hỏi "nó đang sống thế nào". Tao bận đo mình bằng đời người khác mà quên nhìn người khác cho ra người khác. So sánh không phải lúc nào cũng xấu. Nhưng khi mày so mà không thèm nhìn cho kỹ, thì mày không phải đang so sánh. Mày đang tự bịa ra một cuộc đua mà không ai mời mày chạy. Cái tao thiếu không phải tiền, không phải chức. Thiếu cái nhìn cho đàng hoàng.
Confucius said this over two thousand years ago. The idea is simple: don't worry that people don't know you. Worry that you don't know them. Sounds basic. But think about it. I looked at my friend and only saw the car, the title, the photos online. I didn't see him losing sleep. Didn't see his stress. Didn't see him running too, not knowing where he was headed. I was so busy asking "why is he ahead of me" that I forgot to ask "how is he actually doing." I was so busy measuring myself against someone else's life that I forgot to look at that person as a person. Comparing isn't always bad. But when you compare without really looking, you're not comparing. You're inventing a race that nobody invited you to run. What I lacked wasn't money or a title. It was the willingness to actually see.