Nó mua xe mới, tao mất ngủ ba đêm
He bought a new car and I lost three nights of sleep
Nó đăng story lúc 9 giờ tối.
Chiếc Mazda trắng. Đậu trước nhà. Chìa khóa cầm trên tay.
Caption ngắn gọn: "Cảm ơn mình đã cố gắng."
Tao nhìn. Lướt qua. Rồi lướt lại. Rồi zoom vào cái xe. Rồi zoom vào cái nhà phía sau. Rồi tắt điện thoại.
Nằm xuống. Nhắm mắt. Không ngủ được.
Tao với nó học chung cấp ba. Ngồi cùng bàn. Cùng thi đại học. Cùng rớt nguyện vọng một. Cùng vào trường tỉnh. Cùng ra trường năm hai mươi hai tuổi.
Rồi từ đó, cái "cùng" nó biến mất.
Nó vào công ty Nhật. Tao đi bán hàng online. Nó lên trưởng nhóm. Tao vẫn ngồi đóng gói đơn. Nó mua đất. Tao thuê trọ. Nó cưới vợ. Tao chia tay.
Bây giờ nó mua xe.
Tao hai mươi bảy tuổi. Lương tám triệu. Tiền phòng ba triệu. Tiền ăn hai triệu. Còn lại gửi về cho mẹ. Cuối tháng tài khoản về số lẻ.
Tao không ghét nó. Thật. Tao không ghét nó.
Nhưng tao nằm đó, 11 giờ đêm, trần nhà trọ ố vàng, quạt kêu cọt kẹt, và trong đầu tao chỉ có một câu hỏi: tao đã làm sai ở đâu?
Hồi cấp ba tao học giỏi hơn nó. Tao được giải văn tỉnh. Tao là đứa cả lớp nghĩ sẽ đi xa nhất.
Vậy mà.
Sáng hôm sau tao đi làm. Mở điện thoại. Story của nó đã hết 24 tiếng nhưng tao vẫn nhớ. Nhớ cái xe. Nhớ cái caption. Nhớ cái cảm giác lúc nằm trong bóng tối.
Trưa đó đi ăn cơm bình dân. Ngồi cạnh thằng đồng nghiệp tên Phú. Nó hỏi: "Mày thấy thằng Hùng mua xe chưa?"
Tao gật.
"Ngon ha. Tao thấy nó đăng mà muốn xóa Facebook luôn."
Tao cười. Hóa ra không phải mình tao.
Phú lương mười hai triệu. Hơn tao bốn triệu. Nhưng nó cũng mất ngủ y tao.
Chiều đó tao lướt Facebook. Thấy một thằng khác, hồi xưa học dưới tao hai lớp, nó vừa khoe căn hộ mới. Comment chúc mừng tràn lan. Tao cũng bấm like. Rồi tao lướt tiếp. Thấy một đứa khác đăng ảnh du lịch Nhật. Một đứa nữa khoe lên chức.
Mỗi lần lướt là một lần tao thấy mình nhỏ đi.
Không ai làm gì tao cả. Không ai nói tao kém. Không ai cười tao. Nhưng tao tự thấy mình kém. Tự cười mình. Tự thu nhỏ lại.
Đêm thứ hai. Vẫn không ngủ được.
Tao bắt đầu tính. Nếu tao nhảy việc, lương lên mười hai triệu. Nếu tao học thêm cái chứng chỉ kia, có thể lên mười lăm. Nếu tao dành ba năm, có thể mua được cái xe cũ. Năm năm, có thể trả góp xe mới.
Tao tính xong. Thấy nhẹ hơn một chút. Rồi tao mở điện thoại, thấy một thằng khác vừa đăng ảnh xe Fortuner.
Lại nặng.
Cái vòng nó không dừng. Tao đuổi theo cái mốc của thằng này, chưa tới thì thằng khác đã chạy xa hơn. Tao chưa kịp mừng vì tăng lương thì đứa bạn đã mua nhà. Tao chưa kịp vui vì mua nhà thì đứa khác đã nghỉ hưu sớm.
Đêm thứ ba. Tao nằm nghĩ.
Hồi nhỏ tao đạp xe đi học. Nắng chang chang. Mồ hôi ướt áo. Nhưng tao vui. Tao vui thiệt. Vì lúc đó tao không biết đứa nào đi xe máy, đứa nào được ba mẹ chở ô tô.
Tao chỉ biết đạp xe, gió thổi, và con đường phía trước.
Bây giờ tao biết hết. Biết thằng nào lương bao nhiêu. Biết đứa nào mua gì. Biết ai đi đâu. Biết ai sống thế nào.
Tao biết hết. Và tao mất ngủ.
Đêm đó tao xóa Facebook. Không phải vì ghét ai. Mà vì tao mệt.
Sáng hôm sau tao dậy. Đi làm. Không biết thằng nào mua gì. Không biết ai đi đâu.
Và lần đầu tiên sau ba đêm, tao ngủ được.
Nhưng tao biết. Tao biết cái này không lâu. Vài ngày nữa tao sẽ cài lại. Vài ngày nữa tao sẽ lướt lại. Vài ngày nữa tao sẽ thấy ai đó có cái gì đó mà tao không có.
Và tao sẽ lại nằm đó. Trần nhà ố vàng. Quạt kêu cọt kẹt.
Tự hỏi mình đã sai ở đâu.
有無相生，難易相成，長短相形，高下相傾
Hữu vô tương sinh, nan dị tương thành, trường đoản tương hình, cao hạ tương khuynh
Có và Không cùng sinh, Khó và Dễ cùng thành, Dài và Ngắn cùng hình, Cao và Thấp cùng chiều.
Being and non-being create each other; hard and easy complete each other; long and short shape each other; high and low lean on each other.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 2
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói cái này hai ngàn năm trước rồi. Có và không sinh ra nhau. Dài và ngắn tạo hình cho nhau. Cao và thấp nghiêng vào nhau. Nghĩa là gì? Nghĩa là mày thấy mình thấp vì có thằng cao hơn đứng cạnh. Mày thấy mình nghèo vì có đứa giàu hơn lướt qua màn hình. Mày thấy mình chậm vì có người nhanh hơn đăng story. Không có thằng mua xe thì mày đâu có mất ngủ. Không có cái Facebook thì mày đâu biết ai đi đâu làm gì. Cái khổ không nằm ở chỗ mày thiếu. Nó nằm ở chỗ mày thấy người khác có. Dài không tự dài. Nó dài vì có cái ngắn đặt cạnh. Mày không tự kém. Mày kém vì mày đặt mình cạnh ai đó. Vậy thôi.
Laozi said this two thousand years ago. Being and non-being give birth to each other. Long and short shape each other. High and low lean into each other. What does that mean? It means you feel short because someone taller is standing next to you. You feel poor because someone richer scrolls across your screen. You feel slow because someone faster posted a story. Without the guy buying a car, you'd sleep fine. Without Facebook, you wouldn't know who went where or did what. The suffering isn't in what you lack. It's in seeing what others have. Long isn't long by itself. It's long because something short is placed beside it. You're not lesser by yourself. You're lesser because you placed yourself next to someone. That's it.