Nó nói tao ích kỷ, rồi tao nghĩ cả đêm
She Said I Was Selfish, and I Thought About It All Night
Tao yêu nó ba năm.
Ba năm đó tao nghĩ tao là người tốt. Tao đưa đón. Tao nhớ ngày kỷ niệm. Tao không bao giờ quên hỏi nó ăn chưa.
Tao làm tất cả mọi thứ mà một thằng con trai "tốt" nên làm.
Rồi một đêm, nó khóc.
Không phải vì cãi nhau. Không phải vì ai sai. Nó chỉ ngồi ở bàn ăn, nhìn tao, rồi nước mắt chảy.
Tao hỏi sao.
Nó nói: "Tao mệt. Tao mệt vì mày yêu tao theo cách mày muốn, không phải cách tao cần."
Tao không hiểu.
Tao nói: "Tao làm mọi thứ cho mày mà."
Nó lắc đầu. "Đó. Đó là vấn đề. Mày làm cho tao, nhưng mày không bao giờ hỏi tao muốn gì. Mày chỉ làm cái mày nghĩ là đúng, rồi mày đợi tao cảm ơn."
Tao im.
Vì tao biết nó nói đúng.
---
Hồi mới quen, nó thích đi bộ. Buổi tối, hai đứa đi dọc con đường gần nhà, không nói gì nhiều. Nó thích vậy. Im lặng mà có người bên cạnh.
Tao thì không chịu được im lặng. Tao hay kéo nó vào quán cà phê. Tao gọi đồ uống, tao kể chuyện công ty, tao hỏi nó cuối tuần đi đâu. Tao lấp đầy mọi khoảng trống.
Tao nghĩ đó là quan tâm.
Nó thì mất dần những buổi tối đi bộ.
Tao không biết. Vì tao không hỏi.
---
Có lần sinh nhật nó, tao mua vòng tay. Đắt. Tao đặt từ tuần trước, chọn kỹ, gói đẹp. Tao hào hứng lắm.
Nó mở ra. Cười. Nói cảm ơn.
Nhưng tao thấy mắt nó không sáng.
Sau này tao mới biết, hôm đó nó chỉ muốn tao nấu cho nó bữa cơm. Nó từng nói, lâu lắm rồi không ai nấu cho nó ăn. Nó nói câu đó lúc hai đứa đi siêu thị, giữa hàng rau.
Tao nghe. Nhưng tao không nhớ.
Vì tao đang bận nghĩ mua gì cho nó mới xứng đáng.
---
Nó hay kể chuyện công ty. Sếp khó, đồng nghiệp chơi xấu, deadline dồn. Nó kể không phải để tao giải quyết. Nó chỉ muốn ai đó nghe.
Nhưng tao nghe xong là tao sửa. "Mày nên nói thẳng với sếp." "Mày phải biết từ chối." "Sao mày không tìm chỗ khác?"
Mỗi lần tao nói, nó im dần. Rồi nó không kể nữa.
Tao nghĩ nó hết chuyện.
Thật ra nó hết muốn nói với tao.
---
Đêm đó, sau khi nó khóc, tao nằm nghĩ.
Tao nghĩ lại ba năm. Tao nhìn thấy một pattern.
Mỗi lần tao "yêu" nó, tao đang yêu cái hình ảnh của mình. Thằng bạn trai tốt. Thằng biết lo. Thằng chu đáo.
Tao đưa đón vì tao muốn nó thấy tao đáng tin. Tao mua quà vì tao muốn nó thấy tao hào phóng. Tao sửa vấn đề vì tao muốn nó thấy tao giỏi.
Tao không yêu nó.
Tao yêu cái cảm giác được nó cần.
---
Sáng hôm sau tao dậy sớm. Nó còn ngủ.
Tao xuống bếp. Mở tủ lạnh. Còn trứng, còn hành, còn ít cơm nguội.
Tao chiên cơm. Không giỏi lắm. Hơi khét.
Tao bày ra bàn. Không nói gì.
Nó dậy, đi xuống, nhìn đĩa cơm.
Nó không nói cảm ơn. Nó chỉ ngồi xuống, ăn.
Nhưng lần này mắt nó sáng.
---
Tao không biết hai đứa có đi tiếp được không. Ba năm tao yêu theo kiểu của tao, nó chịu đựng ba năm. Cái đó không xóa được bằng một đĩa cơm chiên.
Nhưng sáng đó tao hiểu một điều.
Yêu không phải là cho thật nhiều. Yêu là nhìn cho rõ người ta cần gì.
Mà muốn nhìn rõ, phải chịu bớt nhìn mình.
---
Tao hai mươi tám. Tao tưởng tao biết yêu. Hóa ra tao chỉ biết biểu diễn.
Đĩa cơm chiên khét đó là lần đầu tiên tao thật sự làm gì đó cho nó. Không phải vì tao muốn nó thấy tao tốt. Mà vì nó từng nói nó muốn ai đó nấu cho nó ăn.
Chỉ vậy thôi.
Không có gì to tát. Không có gì đáng khoe.
Và có lẽ vì vậy mà nó đúng.
天地所以能長且久者，以其不自生，故能長生
Thiên địa sở dĩ năng trường thả cửu giả, dĩ kỳ bất tự sinh, cố năng trường sinh
Trời đất sở dĩ dài lâu, vì không sống cho mình, nên mới trường sinh.
Heaven and earth endure because they do not live for themselves — that is why they can live long.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 7
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói trời đất sở dĩ dài lâu, vì không sống cho mình. Nghe thì xa. Nhưng nghĩ lại thì gần. Tao yêu ba năm. Ba năm đó tao tưởng tao cho đi nhiều lắm. Nhưng thật ra mỗi lần tao cho, tao đều đợi nhận lại. Nhận lại ánh mắt ngưỡng mộ. Nhận lại câu cảm ơn. Nhận lại cảm giác mình là người tốt. Tao yêu cho mình. Nên tao mệt. Nó cũng mệt. Trời đất nuôi vạn vật mà không đòi vạn vật phải biết ơn. Sông chảy không cần cá cảm ơn. Mưa rơi không cần đất gật đầu. Yêu mà không sống cho mình, không phải là hy sinh. Là nhìn thấy người kia thật sự là ai, cần gì, rồi làm. Không đợi vỗ tay. Đĩa cơm chiên khét đó, tao làm lần đầu mà không nghĩ đến mình. Có lẽ vì vậy mà nó đúng. Có lẽ vì vậy mà nó lâu.
Lao Tzu said heaven and earth endure because they do not live for themselves. Sounds distant. But think again and it's close. I loved for three years. Those three years I thought I gave so much. But really, every time I gave, I waited to receive. A look of admiration. A word of thanks. The feeling of being a good person. I loved for myself. So I was exhausted. She was exhausted too. Heaven and earth nourish all things without demanding gratitude. Rivers flow without needing fish to say thank you. Rain falls without waiting for the soil to nod. Loving without living for yourself isn't sacrifice. It's seeing who the other person truly is, what they need, then doing it. Without waiting for applause. That slightly burnt plate of fried rice was the first time I did something without thinking about myself. Maybe that's why it was right. Maybe that's why it could last.