Tao ba mươi tuổi mà vẫn chưa bắt đầu sống
Thirty years old and I still haven't started living
Tao hai mươi hai tuổi thì ra trường. Ai cũng nói: giờ mới là bắt đầu.
Tao tin.
Bắt đầu bằng cái CV bốn trang. Bằng ba vòng phỏng vấn. Bằng cái ghế nhỏ trong văn phòng tầng sáu, nhìn xuống đường Nguyễn Huệ lúc năm giờ chiều, xe cộ đông nghẹt mà tao không thấy gì ngoài cái màn hình.
Năm đầu, tao học. Năm thứ hai, tao quen. Năm thứ ba, tao bắt đầu thấy thiếu.
Thiếu gì thì không rõ. Nhưng thiếu.
Tao nhìn quanh. Thằng Hùng cùng lớp đã lên trưởng nhóm. Con Lan đi học thạc sĩ ở Úc. Thằng Phong bỏ việc đi làm freelance, đăng ảnh ngồi quán cà phê ở Đà Lạt, caption viết "tự do là lựa chọn".
Tao ngồi đó. Lương mười bảy triệu. Không tệ. Nhưng tao thấy mình đứng yên trong khi mọi thứ xung quanh chạy.
Vậy là tao chạy theo.
Đăng ký học thêm tiếng Anh. Xong rồi học thêm data. Xong rồi học thêm UX. Mỗi tối tan làm, tao mở laptop, xem khoá học, ghi chép, làm bài tập. Cuối tuần tao đi workshop. Networking. Trao đổi danh thiếp với những người tao không nhớ tên.
Tao nghĩ: mình đang đầu tư cho tương lai.
Nhưng tương lai nào?
Hai mươi sáu tuổi, tao nhảy việc. Lương hai mươi ba triệu. Tao mừng được hai tuần. Rồi lại thấy thiếu.
Lần này tao biết thiếu gì. Thiếu vị trí. Tao muốn lên quản lý.
Vậy là tao học quản lý. Đọc sách leadership. Nghe podcast về mindset. Tao bắt đầu nói những câu như "tối ưu hoá quy trình", "tư duy hệ thống", "growth mindset". Tao nói mà không biết mình đang nói gì. Nhưng người ta gật đầu, vậy là tao nói tiếp.
Hai mươi tám tuổi, tao lên team lead. Lương ba mươi hai triệu. Quản lý năm người.
Tao mừng được một tuần.
Rồi tao nhìn lên. Trên tao còn manager. Trên manager còn director. Trên director còn C-level. Cái thang không có nấc cuối.
Đêm đó tao nằm nghĩ. Không phải nghĩ về công việc. Mà nghĩ về cái cảm giác thiếu.
Nó không bao giờ đi.
Hồi lương mười bảy triệu, tao thiếu. Lên hai mươi ba triệu, vẫn thiếu. Ba mươi hai triệu, vẫn thiếu. Không phải thiếu tiền. Thiếu cái gì đó mà tao không gọi tên được.
Tao bắt đầu để ý. Mỗi lần tao đạt được một thứ, cái thiếu không biến mất. Nó chỉ đổi hình dạng. Hồi trước nó là "chưa đủ giỏi". Rồi nó thành "chưa đủ cao". Rồi "chưa đủ nhanh". Rồi "chưa đủ nhiều".
Nó giống con chó đuổi theo cái đuôi của chính nó. Chạy nhanh hơn thì cái đuôi cũng chạy nhanh hơn.
Ba mươi tuổi. Tao ngồi trong phòng họp. Đang trình bày chiến lược quý ba. Slide đẹp. Số liệu rõ. Sếp gật đầu.
Nhưng tao nhìn xuống tay mình. Run.
Không phải run vì sợ. Run vì mệt.
Tao uống bốn ly cà phê mỗi ngày. Ngủ năm tiếng. Cuối tuần vẫn mở laptop. Tao không nhớ lần cuối tao ngồi không làm gì là khi nào.
Ngồi không làm gì. Nghe thì dễ. Nhưng tao không biết làm.
Vì mỗi lần tao ngồi yên, cái thiếu nó lại lên tiếng. Nó nói: mày đang lãng phí thời gian. Nó nói: người ta đang đi trước mày. Nó nói: mày chưa đủ.
Chưa đủ gì? Tao hỏi lại.
Nó không trả lời. Nó chỉ lặp lại: chưa đủ.
Tao bắt đầu hiểu một thứ. Cái thiếu đó không phải là khoảng trống cần lấp. Nó là cái động cơ. Nó chạy bằng chính sự thiếu. Nếu tao lấp được nó, nó sẽ tạo ra cái thiếu mới. Vì nó cần tao chạy. Nó sống bằng việc tao chạy.
Vậy tao đang sống hay đang chạy?
Tao nhìn lại tám năm. Bốn công ty. Ba lần nhảy việc. Sáu khoá học. Mười mấy cái chứng chỉ. Lương tăng gấp đôi. Vị trí cao hơn. Mọi thứ đều tốt hơn.
Nhưng tao thì sao?
Tao không biết mình thích ăn gì. Không biết mình thích nghe nhạc gì. Không nhớ lần cuối tao cười mà không phải cười xã giao là khi nào. Tao có một căn phòng đẹp, một chiếc xe tốt, một cái LinkedIn ấn tượng.
Nhưng tao không có một buổi chiều nào là của mình.
Mỗi buổi chiều đều thuộc về cái thiếu. Mỗi buổi chiều đều là chuẩn bị cho ngày mai. Mỗi buổi chiều đều là phương tiện, không phải đích đến.
Tao ba mươi tuổi. Và tao chưa bao giờ sống ở hiện tại.
Tao sống ở tương lai. Luôn luôn. Tương lai mà khi đến nơi, tao lại nhìn về tương lai tiếp theo.
Đêm đó tao tắt laptop. Không mở khoá học. Không đọc sách. Không nghe podcast.
Tao nằm im.
Cái thiếu nó lên tiếng. Như mọi khi.
Nhưng lần này tao không chạy theo nó. Tao chỉ nằm đó. Nghe nó nói. Rồi nó nói xong. Rồi im.
Căn phòng im.
Tao nghe tiếng xe chạy ngoài đường. Tiếng ai đó cười ở tầng dưới. Tiếng quạt trần quay.
Lần đầu tiên trong tám năm, tao nghe được mấy thứ đó.
Tao không biết đó có phải là sống không.
Nhưng nó khác với chạy.
吾生也有涯，而知也無涯。以有涯隨無涯，殆已
Ngô sinh dã hữu nhai, nhi tri dã vô nhai. Dĩ hữu nhai tùy vô nhai, đãi dĩ
Đời ta có hạn, mà hiểu biết thì vô hạn. Lấy cái có hạn đuổi theo cái vô hạn, nguy thay.
Our life has a limit, but knowledge has none. To pursue the limitless with what is limited — that is perilous.
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Dưỡng Sinh Chủ (Thiên 3)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử nói: đời người có giới hạn, mà thứ muốn biết, muốn có, muốn đạt thì vô hạn. Lấy cái có hạn mà đuổi theo cái vô hạn thì nguy. Nghe thì như triết học cao siêu. Nhưng nói thẳng ra là thế này: mày có tám mươi năm. Có khi ít hơn. Mà mày đang dùng nó để chạy theo một cái danh sách không bao giờ hết. Lương chưa đủ. Vị trí chưa đủ. Kiến thức chưa đủ. Cái gì cũng chưa đủ. Vấn đề không phải là mày thiếu. Vấn đề là cái thiếu đó không có đáy. Mày đổ bao nhiêu vào cũng không đầy. Vì nó không phải cái hố. Nó là cái máy. Nó tạo ra sự thiếu để mày tiếp tục chạy. Trang Tử không bảo mày dừng lại. Ổng chỉ hỏi: mày biết mày đang chạy vì cái gì không? Hay mày chạy vì mày sợ đứng yên?
Zhuangzi said: life is finite, but the things we want to know, to have, to achieve are infinite. To chase the infinite with the finite is perilous. Sounds like lofty philosophy. But stripped down it's this: you have maybe eighty years. Maybe less. And you're spending them chasing a list that never ends. Salary not enough. Position not enough. Knowledge not enough. Nothing is ever enough. The problem isn't that you lack something. The problem is that the lack has no bottom. You pour everything in and it never fills. Because it's not a hole. It's a machine. It manufactures emptiness so you keep running. Zhuangzi didn't tell you to stop. He just asked: do you know what you're running toward? Or are you running because you're afraid of standing still?