Tao có danh sách mười bảy thứ muốn mua
I Had a List of Seventeen Things I Wanted to Buy
Tao lập cái danh sách đó lúc hai mươi sáu tuổi.
Ghi trên app điện thoại. Sắp theo thứ tự ưu tiên. Mười bảy thứ.
Một. Laptop mới, cái cũ lag rồi. Hai. Tai nghe chống ồn, loại xịn. Ba. Máy pha cà phê, uống ngoài tốn tiền quá. Bốn. Giày chạy bộ, đôi cũ mòn đế. Năm. Cái ghế công thái học, ngồi cả ngày đau lưng.
Tới số sáu thì bắt đầu mơ hồ hơn. Máy ảnh. Bàn phím cơ. Cái loa bluetooth xách đi picnic.
Số mười hai trở đi thì không còn là đồ nữa. Là ý tưởng. Đi Nhật một chuyến. Học lặn biển. Thuê căn studio riêng để vẽ.
Số mười bảy là mua nhà.
Tao nhìn cái danh sách đó mỗi tháng. Mỗi lần lương về, tao mở ra, tính toán. Gạch được cái nào thì gạch. Rồi thêm cái mới vào.
Luôn luôn có cái mới.
Tháng đầu tiên, tao mua được tai nghe. Vui lắm. Đeo lên, bật nhạc, đi bộ ngoài đường mà thấy mình thuộc về một tầng lớp khác. Cảm giác đó kéo dài được ba ngày.
Ngày thứ tư tao bắt đầu nghĩ tới cái laptop.
Ba tháng sau mua laptop. Mở hộp, cài đặt, ngồi gõ thử. Mượt. Nhanh. Đẹp. Tao chụp ảnh đăng story. Hai mươi mấy người react. Vui. Rồi tuần sau tao quên mất mình vừa mua laptop mới. Bắt đầu search máy pha cà phê.
Cứ vậy.
Cái danh sách không bao giờ ngắn lại. Tao gạch một, thêm hai. Gạch hai, thêm ba. Có lúc tao gạch xong nhìn lại, danh sách dài hơn lúc ban đầu.
Tao không nghèo. Lương tao ổn. Không dư dả gì nhưng đủ sống, đủ tiết kiệm mỗi tháng một ít. Vấn đề không phải tiền.
Vấn đề là cái danh sách nó sống. Nó thở. Nó lớn lên.
Năm hai mươi tám, tao mua được cái ghế công thái học. Ngồi xuống, dựa lưng, xoay qua xoay lại. Thoải mái thật. Nhưng tao ngồi trên cái ghế đó, mở điện thoại, lướt Shopee tìm cái kệ sách mới.
Lúc đó tao mới dừng lại.
Không phải vì giác ngộ gì. Không phải vì đọc sách hay nghe ai nói. Chỉ là tao thấy mệt.
Cái mệt không phải vì làm nhiều. Mà vì muốn nhiều.
Tao nhìn quanh phòng. Tai nghe trên bàn. Laptop mới. Ghế mới. Đôi giày chạy bộ dưới kệ, còn mới tinh vì tao chạy được ba lần rồi bỏ. Máy pha cà phê góc bếp, tuần dùng hai lần, còn lại vẫn mua ngoài vì tiện.
Mười bảy thứ, tao đã gạch được tám.
Nhưng tao không thấy gì khác. Không thấy cuộc sống tốt hơn. Không thấy mình vui hơn. Chỉ thấy danh sách dài hơn.
Tao bắt đầu nghĩ. Nếu tao mua hết mười bảy thứ, rồi sao? Danh sách mới. Hai mươi thứ. Ba mươi thứ. Mua nhà xong thì sửa nhà. Sửa nhà xong thì đổi nhà lớn hơn. Đổi nhà xong thì mua nhà nghỉ dưỡng.
Không có điểm dừng.
Tao nhớ thằng bạn cấp ba. Nó lương gấp đôi tao. Xe xịn, nhà thuê rộng, đi ăn toàn chỗ sang. Một lần tao hỏi nó có thấy đủ chưa. Nó cười, nói đủ cái gì, còn thiếu nhiều lắm.
Tao hỏi thiếu gì. Nó kể. Cũng một cái danh sách. Dài hơn của tao.
Nó lương gấp đôi tao mà danh sách dài gấp ba.
Hồi đó tao nghĩ nó tham. Bây giờ tao nhìn lại, tao cũng vậy. Chỉ là cái danh sách ngắn hơn thôi. Bản chất giống nhau.
Tao không xóa cái danh sách. Nó vẫn nằm đó trong điện thoại. Nhưng tao không mở nó mỗi tháng nữa.
Thỉnh thoảng cần gì thì mua. Không cần thì thôi. Không gạch, không thêm, không đếm.
Cái danh sách bây giờ còn mười hai thứ. Tao không nhớ mười hai thứ đó là gì. Cũng không muốn mở ra xem.
Có lần tao ngồi cà phê với một đứa em. Nó mới đi làm, lương tháng bảy triệu. Nó khoe mới mua được cái tai nghe, loại rẻ thôi nhưng nghe cũng được. Mắt nó sáng lên.
Tao nhìn nó mà nhớ mình hồi mới mua tai nghe. Cũng vui vậy. Cũng sáng mắt vậy.
Rồi cái vui đó đi đâu?
Nó không mất. Nó bị cái tiếp theo đè lên.
Mỗi lần tao có thứ mình muốn, tao không kịp vui vì đã nhìn sang thứ kế tiếp. Cái tai nghe vừa mua xong, mắt đã dán vào cái laptop. Laptop vừa mở hộp, tay đã lướt tìm ghế.
Tao sống ở tương lai của cái danh sách. Không bao giờ sống ở hiện tại của thứ mình đang có.
Bây giờ tao hai mươi chín. Vẫn đi làm, vẫn có lương, vẫn mua đồ khi cần. Nhưng tao không lập danh sách nữa.
Không phải vì tao đã đủ. Mà vì tao hiểu là đuổi theo cái "đủ" thì không bao giờ tới.
Nó không phải đích. Nó là đường chạy vòng tròn.
Tao vẫn muốn nhiều thứ. Vẫn thấy đồ đẹp thì thích. Vẫn thấy người ta có gì hay thì cũng muốn.
Nhưng tao không ghi ra nữa. Không xếp hàng ưu tiên nữa. Không biến cái muốn thành kế hoạch nữa.
Muốn thì cứ muốn. Rồi nó qua.
Hay không qua.
Cũng được.
吾生也有涯，而知也無涯。以有涯隨無涯，殆已
Ngô sinh dã hữu nhai, nhi tri dã vô nhai. Dĩ hữu nhai tùy vô nhai, đãi dĩ
Đời ta có hạn, mà hiểu biết thì vô hạn. Lấy cái có hạn đuổi theo cái vô hạn, nguy thay.
Our life has a limit, but knowledge has none. To pursue the limitless with what is limited — that is perilous.
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Dưỡng Sinh Chủ (Thiên 3)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử nói đời người có giới hạn, mà thứ muốn biết, muốn có, muốn đuổi theo thì vô hạn. Lấy cái hữu hạn mà chạy theo cái vô hạn thì nguy. Nghe giống mấy ông triết gia nói chuyện trên mây, nhưng thật ra nó gần lắm. Cái danh sách mười bảy thứ đó, nó là cái vô hạn thu nhỏ. Gạch một thêm hai. Mua xong cái này nhìn sang cái kia. Đời tao có bao nhiêu năm, bao nhiêu tháng lương, bao nhiêu buổi sáng thức dậy. Mà cái danh sách thì cứ dài ra. Trang Tử không bảo đừng muốn. Ổng bảo nhìn cho rõ. Đời ngắn. Thứ muốn thì dài. Lấy cái ngắn đuổi cái dài, cuối cùng không còn gì. Không phải bỏ hết. Chỉ là thấy rõ mình đang chạy trên đường không có đích.
Zhuangzi said life has limits, but the things we want to know, to have, to chase are limitless. Using what's finite to pursue what's infinite is dangerous. Sounds like philosopher talk, abstract and far away. But it's actually very close. That list of seventeen things, it's infinity in miniature. Cross off one, add two. Buy this, eyes already on that. How many years do I have? How many paychecks? How many mornings waking up? And the list just keeps growing. Zhuangzi didn't say stop wanting. He said look clearly. Life is short. Wanting is long. Chase the long with the short, and in the end there's nothing left. It's not about giving everything up. It's about seeing clearly that you're running on a road with no finish line.