Tao có mười hai dòng giới thiệu bản thân mà không biết mình là ai
Twelve lines in my bio and I still don't know who I am
Tao hai mươi tám tuổi.
LinkedIn của tao ghi: "Passionate about digital marketing. Creative thinker. Problem solver. Coffee lover. Lifelong learner."
Mười hai dòng. Đầy đủ. Từ học trường nào, làm ở đâu, kỹ năng gì, chứng chỉ gì.
Ai vào cũng biết tao là ai.
Nhưng tối hôm đó, tao ngồi với thằng bạn cũ hồi cấp ba. Nó hỏi một câu đơn giản lắm.
"Mày dạo này sao rồi?"
Tao mở miệng định nói. Rồi dừng lại.
Bởi vì câu trả lời tự động trong đầu tao là: "Tao đang làm ở agency X, handle mấy cái campaign lớn, vừa được promote."
Nhưng nó không hỏi tao làm gì. Nó hỏi tao sao rồi.
Tao không biết trả lời.
---
Hồi đại học, tao là "đứa năng động". Đi event, làm CLB, chụp hình tình nguyện.
Ra trường, tao là "đứa chăm chỉ". Đi làm sớm, về muộn, không than.
Được một năm, tao là "đứa biết đầu tư bản thân". Học thêm tiếng Anh, đọc sách, đi gym.
Rồi tao là "đứa có gu". Uống cà phê specialty, nghe podcast, biết phân biệt Arabica với Robusta.
Mỗi giai đoạn, tao lại gắn thêm một cái nhãn lên người.
Như dán sticker lên vali. Đi đâu cũng dán thêm. Cho nó đầy. Cho người ta biết mình đã đi nhiều.
---
Thằng bạn tao thì khác.
Nó không có LinkedIn. Không có Instagram. Làm thợ điện ở quận 9. Lương đủ sống.
Tao hỏi nó: "Mày không thấy thiếu gì à?"
Nó nhìn tao, cười: "Thiếu gì là thiếu gì?"
Tao nói: "Thì kiểu... mày không muốn phát triển bản thân à? Không muốn có một cái brand cá nhân?"
Nó im một lúc. Rồi nói: "Tao là thằng sửa điện. Tao thích sửa điện. Vậy thôi."
Tao không biết nói gì.
Bởi vì câu đó đơn giản quá. Đơn giản đến mức tao không nói được một câu tương tự về mình.
---
Tao về nhà. Mở LinkedIn lên. Đọc lại cái bio của mình.
"Passionate about digital marketing."
Passionate thiệt không? Hay là vì nó nghe hay?
"Creative thinker."
Lần cuối tao nghĩ ra cái gì sáng tạo là khi nào? Hay tao chỉ làm theo template rồi gọi đó là sáng tạo?
"Problem solver."
Tao giải quyết vấn đề cho khách hàng. Nhưng vấn đề của tao thì tao có giải quyết được đâu.
"Coffee lover."
Tao uống cà phê vì thích, hay vì nó là một phần của cái hình ảnh tao muốn người ta thấy?
"Lifelong learner."
Tao học hoài. Nhưng tao có bao giờ dừng lại để hỏi mình đang học vì cái gì không?
---
Tao nhớ hồi năm nhất đại học. Tao chưa có gì hết. Chưa có nhãn nào.
Vậy mà hồi đó tao vui hơn.
Tao ngồi quán cóc, uống trà đá, nói chuyện linh tinh với mấy đứa. Không cần biết mình là ai. Không cần giới thiệu mình là gì.
Bây giờ tao có đầy đủ. Nhãn dán đầy người. Nhưng bên dưới lớp nhãn đó, tao không chắc còn gì.
---
Có một lần tao đi phỏng vấn. Người ta hỏi: "Bạn mô tả bản thân trong ba từ?"
Tao trả lời ngay: "Kỷ luật, sáng tạo, kiên trì."
Được nhận.
Nhưng tao biết ba từ đó không phải tao. Ba từ đó là cái mà tao nghĩ người ta muốn nghe.
Nếu tao trả lời thật, có lẽ sẽ là: "Không biết. Tao không biết mô tả mình trong ba từ."
Nhưng câu đó thì ai nhận?
---
Tao bắt đầu để ý một chuyện.
Mỗi lần gặp người mới, câu đầu tiên luôn là: "Bạn làm gì?"
Không ai hỏi: "Bạn thích gì?" hay "Bạn sợ gì?" hay "Bạn hay nghĩ về cái gì lúc nằm một mình?"
Và tao cũng vậy. Tao cũng hỏi người ta làm gì. Rồi trong đầu tao xếp họ vào ô. Ô này là agency. Ô kia là startup. Ô nọ là freelancer.
Tao xếp người ta vào ô. Và tao cũng tự xếp mình vào ô.
Rồi tao sống trong cái ô đó. Trang trí cái ô. Bảo vệ cái ô. Sợ ai đụng vào cái ô.
---
Thằng bạn thợ điện gọi tao tuần sau. Rủ đi nhậu.
Tao tới. Nó gọi mấy món bình thường. Bia lon, đậu phộng, khô mực.
Tao ngồi. Không nói gì về công việc. Không nói gì về kế hoạch. Không nói gì về bản thân.
Chỉ ngồi. Uống. Nghe nó kể chuyện sửa điện cho bà già ở chung cư.
Lần đầu tiên sau mấy năm, tao thấy nhẹ.
Không phải vì tao buông được cái gì. Mà vì trong khoảnh khắc đó, tao không cần là ai hết.
---
Tao về nhà. Mở LinkedIn.
Nhìn cái bio.
Không xóa. Không sửa.
Nhưng tao biết một chuyện.
Mười hai dòng đó không phải tao.
Tao chưa biết tao là gì.
Nhưng ít nhất, tao bắt đầu biết tao không phải là mấy dòng đó.
Chén trà của thầy đầy rồi. Sao còn rót thêm? Lòng con cũng vậy — đầy ắp thành kiến, làm sao chứa thêm gì mới?
Your cup is full. How can I pour more? Your mind is the same — so full of opinions, how can anything new enter?
— Thiền sư Nan-in, câu chuyện "Tách trà đầy"
Diễn giải
Interpretation
Có một câu chuyện Thiền cũ. Một ông giáo sư đến hỏi thiền sư về Thiền. Thiền sư rót trà. Chén đầy rồi vẫn rót. Nước tràn ra bàn. Ông giáo sư kêu lên: "Đầy rồi, sao còn rót?" Thiền sư nói: "Ông cũng vậy. Đầu ông đầy ắp ý kiến, quan điểm, định nghĩa. Tôi rót thêm cái gì vào được?" Thằng bạn tao hai mươi tám tuổi, LinkedIn mười hai dòng, bio đầy ắp nhãn dán. Nó nghĩ nó đang xây dựng bản thân. Nhưng thực ra nó đang đổ đầy cái chén. Đầy đến mức không còn chỗ cho câu hỏi đơn giản nhất: mày là ai? Thằng thợ điện không có nhãn nào. Chén nó trống. Vậy mà nó biết mình thích gì. Đôi khi cái chén đầy không phải là giàu. Là tràn. Là không còn chỗ chứa cái gì thật.
There's an old Zen story. A professor visits a Zen master to ask about Zen. The master pours tea. The cup is full but he keeps pouring. Tea spills everywhere. The professor shouts: "It's full, why are you still pouring?" The master says: "You are like this cup. Your head is full of opinions, viewpoints, definitions. How can I pour anything more in?" My friend was twenty-eight, twelve lines on LinkedIn, bio packed with labels. He thought he was building himself. But really he was filling the cup. So full there was no room left for the simplest question: who are you? The electrician had no labels. His cup was empty. And yet he knew what he liked. Sometimes a full cup isn't richness. It's overflow. It's having no room left for anything real.