Tao cười nhiều nhất trong đám đông
I Laugh the Loudest in a Crowd
Hồi đại học tao là đứa vui nhất nhóm.
Đi đâu cũng nói. Ngồi đâu cũng kể chuyện. Bàn nhậu nào có tao là có tiếng cười. Mấy đứa bạn hay nói: mày lúc nào cũng vui, tao thấy ghét.
Tao nghe vậy, tao cười.
Rồi ra trường. Đi làm. Vô công ty mới, chưa ai biết tao là ai. Tao lại bắt đầu. Kể chuyện. Pha trò. Nhớ tên từng người. Nhớ sinh nhật từng đứa. Tổ chức team building. Lúc nào cũng xung phong.
Ba tháng sau, cả phòng ai cũng biết tao. Sếp thích tao. Đồng nghiệp thích tao. Khách hàng gặp tao cũng cười.
Tao nghĩ: ổn rồi.
Nhưng tối về nhà, tao đóng cửa phòng, nằm xuống, không muốn nói gì.
Không phải mệt. Mà là trống.
Cái cảm giác đó tao không biết gọi là gì. Như vừa diễn xong một vở kịch dài, đèn tắt, khán giả đi hết, mình ngồi lại trên sân khấu. Không ai vỗ tay nữa. Và tao không biết mình là ai khi không có tiếng vỗ tay.
Tao bắt đầu để ý.
Mỗi lần đi ăn với bạn, tao luôn là đứa gọi món cho cả bàn. Luôn là đứa tính tiền. Luôn là đứa nói câu cuối cùng trước khi mọi người về. Không phải vì tao rộng rãi. Mà vì tao sợ. Sợ nếu tao ngồi im, không ai nhìn tao. Sợ nếu tao không pha trò, mọi người sẽ thấy tao nhạt. Sợ nếu tao để lộ cái bên trong, người ta sẽ bỏ đi.
Nên tao diễn.
Diễn giỏi đến mức tao quên mình đang diễn.
Có lần, thằng bạn thân hỏi tao: mày có bao giờ buồn không? Tao cười, nói: buồn cái gì, sống vui lên. Nó nhìn tao một lúc rồi không hỏi nữa.
Tao biết nó thấy.
Nhưng tao không dám để nó thấy thêm.
Năm hai mươi sáu tuổi, tao được thăng chức. Đứng trước phòng họp, nói cảm ơn, nói sẽ cố gắng. Mọi người vỗ tay. Tao cười. Đúng nụ cười đó. Nụ cười tao đã luyện từ năm mười tám.
Tối đó tao ngồi trong xe, tắt máy, ngồi ở bãi đỗ dưới tầng hầm. Không khóc. Không buồn. Chỉ ngồi.
Tao nghĩ: mình vừa được thăng chức, sao không thấy gì?
Rồi tao nhớ lại.
Hồi cấp ba, có lần tao thi được giải. Về nhà, ba tao không nói gì. Mẹ tao nói: giỏi, nhưng đứa kia giỏi hơn. Tao cười, nói: dạ con biết.
Từ đó tao học một thứ: không bao giờ để người ta thấy mình thiếu.
Thiếu gì cũng được. Thiếu tiền, thiếu tình, thiếu giỏi. Cái gì thiếu thì giấu. Cái gì đau thì cười. Cái gì không biết thì giả bộ biết.
Tao xây một cái mặt nạ. Rồi sống trong đó lâu đến mức quên mất mặt thật mình trông ra sao.
Năm hai mươi bảy, tao đi uống với đứa bạn cũ. Nó kể chuyện nó vừa chia tay. Kể mà khóc. Khóc ngay giữa quán. Không che. Không giấu. Nước mắt chảy xuống ly bia.
Tao ngồi nhìn nó, và tao thấy một thứ tao không có: nó dám yếu.
Nó dám để người khác thấy nó đau. Nó không sợ.
Còn tao, tao ngồi đó, vỗ vai nó, nói: rồi sẽ ổn. Nhưng trong bụng tao biết, tao nói câu đó cho tao nghe.
Tao cũng đang đau. Nhưng tao không biết cách đau cho người khác thấy.
Có đợt tao thử. Thử ngồi im trong đám đông. Không pha trò. Không kể chuyện. Chỉ ngồi.
Mười phút đầu, tay tao run. Không phải vì lạnh. Mà vì tao sợ cái khoảng trống đó. Sợ không ai nhìn mình. Sợ mình biến mất.
Rồi mười phút sau, có đứa quay sang hỏi: mày sao vậy, hôm nay im quá?
Tao suýt nói: không sao.
Nhưng tao dừng lại. Tao nói: tao mệt.
Chỉ hai chữ. Tao mệt.
Nó gật đầu. Không hỏi thêm. Không đào sâu. Chỉ gật.
Và lần đầu tiên trong rất lâu, tao thấy nhẹ.
Không phải vì ai hiểu tao. Mà vì tao không cần diễn nữa. Dù chỉ mười phút.
Tao vẫn chưa bỏ được cái mặt nạ đó. Vẫn cười. Vẫn pha trò. Vẫn là đứa vui nhất đám đông.
Nhưng thỉnh thoảng, tao cho phép mình ngồi im.
Và trong cái im đó, tao nghe thấy một thứ rất nhỏ.
Tao không biết nó là gì.
Nhưng nó thật.
大直若屈，大巧若拙，大辯若訥
Đại trực nhược khuất, đại xảo nhược chuyết, đại biện nhược nột
Thẳng lớn như cong, khéo lớn như vụng, hùng biện lớn như ấp úng.
Great straightness seems crooked; great skill seems clumsy; great eloquence seems stammering.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 45
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói: thẳng thật thì trông như cong, khéo thật thì trông như vụng, nói giỏi thật thì trông như ấp úng. Nghe ngược đời. Nhưng nghĩ lại thì đúng. Mấy đứa hay nói nhất đám đông, chưa chắc là đứa có gì để nói. Mấy đứa lúc nào cũng cười, chưa chắc là đứa vui. Mấy đứa trông mạnh nhất, có khi là đứa sợ nhất. Còn mấy đứa dám ngồi im, dám để người ta thấy mình vụng, mình không biết, mình đang đau. Mấy đứa đó mới thật. Cái mặt nạ không xấu. Ai cũng có. Nhưng đeo lâu quá thì quên mất mặt mình. Và cái khoảnh khắc mày dám nói "tao mệt" thay vì "tao ổn", cái khoảnh khắc đó, mày gần với mình nhất.
Laozi said: the truly straight appears bent, the truly skillful appears clumsy, the truly eloquent appears tongue-tied. Sounds backwards. But think about it. The loudest person in the room isn't always the one with something to say. The one who's always smiling isn't always the one who's happy. The one who looks strongest might be the most afraid. Meanwhile, the ones who dare to sit still, who let people see them stumble, who admit they don't know, who show they're hurting. Those are the real ones. The mask isn't evil. Everyone has one. But wear it too long and you forget your own face. And that moment when you dare to say "I'm tired" instead of "I'm fine", that moment is when you're closest to yourself.