Tao đổi ảnh đại diện bảy lần trong một tháng
I Changed My Profile Picture Seven Times in One Month
Tao đổi ảnh đại diện bảy lần trong một tháng.
Không phải vì xấu. Mà vì mỗi lần đăng lên, tao nhìn nó rồi tự hỏi: người ta thấy tao như thế nào?
Lần đầu là ảnh chụp ở quán cà phê trên tầng thượng. Ánh chiều. Tao cầm ly flat white, nhìn ra xa. Đăng lên. Ba mươi hai like. Tao đếm.
Ba ngày sau tao thấy nó hơi cố. Gỡ.
Lần hai là ảnh chụp lúc đi Đà Lạt. Sương mù, áo hoodie, tao đứng quay lưng. Kiểu "tao không cần nhìn vào camera". Đăng lên. Bốn mươi bảy like. Có đứa comment "ngầu quá". Tao vui cả ngày.
Rồi tuần sau tao thấy thằng khác cũng đăng y vậy. Gỡ.
Lần ba là ảnh selfie bình thường. Không filter. Tao nghĩ, thôi, mình tự nhiên đi. Đăng lên. Mười chín like. Tao nằm nghĩ cả tối.
Mười chín.
Tao biết nó vô nghĩa. Tao biết like không phải thước đo. Tao biết hết. Nhưng mà tao vẫn đếm.
---
Ở công ty, tao là đứa hay phát biểu trong meeting. Không phải vì tao giỏi. Mà vì tao sợ im lặng.
Im lặng trong meeting nghĩa là vô hình. Vô hình nghĩa là không ai nhớ. Không ai nhớ nghĩa là đợt review cuối năm, tên tao nằm ở giữa danh sách, không lên không xuống.
Nên tao nói. Nói gì cũng được. Miễn là có tiếng.
Có lần tao phát biểu một ý mà chính tao cũng không hiểu lắm. Nhưng tao nói bằng giọng tự tin. Dùng mấy từ tiếng Anh xen vào cho nó có vẻ chuyên nghiệp. Sếp gật đầu. Mấy đứa ghi chép.
Tao về bàn, ngồi xuống, thở ra.
Không ai biết tao vừa nói bậy. Hoặc biết mà không nói. Tao không biết cái nào tệ hơn.
---
Thằng Hùng ngồi cạnh tao. Nó không bao giờ phát biểu. Đi họp thì nghe, ghi, xong về làm. Không đăng gì trên mạng. Ảnh đại diện là hình con mèo, để từ năm ngoái đến giờ.
Tao hay nghĩ nó nhạt.
Nhưng mà kỳ lạ. Mỗi lần có vấn đề khó, sếp hỏi nó. Không hỏi tao. Mấy đứa trong team có chuyện, kéo ghế lại chỗ nó. Không kéo lại chỗ tao.
Tao phát biểu nhiều hơn. Tao có nhiều like hơn. Tao "có mặt" ở khắp nơi.
Nhưng nó được tin.
Còn tao được thấy.
Hai cái đó khác nhau. Tao mất gần hai năm mới hiểu.
---
Có đợt tao đi ăn với mấy đứa bạn đại học. Bảy đứa, một bàn tròn, lẩu Thái.
Mỗi đứa kể chuyện mình. Thằng Dũng mới lên trưởng nhóm. Con Linh vừa mua được căn studio. Thằng Phát sắp cưới.
Đến lượt tao. Tao kể gì?
Tao kể tao vừa được mời đi sự kiện của công ty. Tao kể tao mới học thêm khoá data. Tao kể tao đang tính chuyển sang team product.
Tao kể hay lắm. Tự tin lắm. Mấy đứa gật đầu, "ngon", "giỏi".
Về nhà, tao nằm nghĩ. Tao không nói dối. Nhưng tao cũng không nói thật.
Tao không kể là tao ghét công việc hiện tại. Tao không kể là tao học khoá data được hai buổi rồi bỏ. Tao không kể là tao chuyển team vì team cũ không ai chịu nổi tao.
Tao kể một phiên bản của tao. Phiên bản được chỉnh sửa, cắt ghép, thêm filter. Giống ảnh đại diện vậy.
Mà tao làm chuyện đó tự nhiên đến mức tao không nhận ra mình đang làm.
---
Có đêm tao mở điện thoại, lướt lại trang cá nhân của mình. Từ trên xuống dưới.
Ảnh đi du lịch. Check-in nhà hàng. Chia sẻ bài viết về mindset. Repost mấy câu quote triết học.
Tao nhìn cái trang đó mà thấy lạ. Như nhìn hồ sơ của một người khác. Một người mà tao đang cố trở thành.
Người đó đẹp hơn tao. Tự tin hơn tao. Có cuộc sống thú vị hơn tao.
Nhưng người đó không phải tao.
Tao thì đang nằm trên giường, phòng trọ hai mươi mét vuông, quần đùi áo thun, chưa giặt đồ ba ngày, lo không biết tháng này có đủ tiền đóng bảo hiểm không.
---
Tao nhớ hồi nhỏ, tao chơi ngoài sân, mặt mũi lấm lem, không cần biết ai nhìn. Té thì khóc. Vui thì cười. Không có bước nào ở giữa.
Bây giờ, giữa lúc tao cảm thấy gì đó và lúc tao thể hiện ra, có một bộ lọc. Bộ lọc đó chạy nhanh lắm. Nhanh đến mức tao quên là nó tồn tại.
Nó hỏi: cái này đăng lên có được không? Người ta nghĩ gì? Hình ảnh mình có bị ảnh hưởng không?
Tao không biết bộ lọc đó xuất hiện từ khi nào. Nhưng tao biết nó chạy hai mươi bốn trên bảy.
---
Tuần trước tao gặp thằng Hùng ở thang máy. Nó cầm cái túi giấy, bên trong là bánh mì.
Tao hỏi, "Mày ăn trưa một mình hoài vậy?"
Nó cười. "Ừ. Tao thích."
Tao nhìn nó. Nó không giải thích. Không cần tao hiểu. Không cần tao đồng ý.
Nó ăn bánh mì một mình và thấy ổn với chuyện đó.
Tao đứng đó, cầm cái điện thoại trong túi quần, mới vừa check xem ảnh mới có bao nhiêu like.
Thang máy đóng lại.
Tao đứng một mình trong đó, nhìn cái mặt mình phản chiếu trên cửa thép.
Nó hơi mờ. Hơi méo.
Giống cái phiên bản tao đang sống vậy.
至人無己，神人無功，聖人無名
Chí nhân vô kỷ, thần nhân vô công, thánh nhân vô danh
Bậc chí nhân quên mình, bậc thần nhân không kể công, bậc thánh nhân không lưu danh.
The perfect person has no self; the divine person has no merit; the sage has no name.
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Tiêu Diêu Du (Thiên 1)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử nói bậc chí nhân thì quên mình, bậc thần nhân thì không cần công trạng, bậc thánh nhân thì không cần tên tuổi. Nghe cao siêu, nhưng mà nôm na thế này. Mày sống mà lúc nào cũng nghĩ người ta nhìn mày ra sao, thì mày đang sống cho cái tên, cho cái hình, cho cái bóng của mày trên mạng. Mày không sống cho mày. Thằng Hùng nó không cần ai nhớ tên nó trong meeting. Nó không cần ai like ảnh nó. Nó ăn bánh mì một mình, thấy ổn, xong. Nó không quên mình theo kiểu mất trí. Nó quên cái nhu cầu phải được nhìn thấy. Cái nhu cầu đó, tao với mày nuôi nó mỗi ngày mà không biết. Mỗi lần đổi ảnh đại diện, mỗi lần phát biểu cho có tiếng, mỗi lần kể chuyện mình hay hơn thực tế. Trang Tử sống cách đây hơn hai ngàn năm mà ổng đã thấy rồi. Con người sợ nhất không phải là chết. Mà là không ai nhớ mình đã sống.
Zhuangzi said the perfect man forgets himself, the spirit man has no concern for merit, the sage has no concern for name. Sounds lofty, but here's what it means in plain terms. If you live constantly thinking about how others see you, you're living for your name, your image, your shadow on a screen. You're not living for yourself. Hung doesn't need anyone to remember his name from a meeting. He doesn't need anyone to like his photo. He eats a sandwich alone, feels fine, moves on. He hasn't lost his mind. He's lost the need to be seen. That need, you and I feed it every single day without knowing. Every time we change a profile picture, every time we speak up just to be heard, every time we tell our story a little better than reality. Zhuangzi lived over two thousand years ago and he already saw it. What people fear most isn't death. It's that no one will remember they lived.