Tao đổi tính ba lần trong một năm
I Changed My Personality Three Times in One Year
Lần đầu là khi tao vào công ty mới.
Công ty công nghệ. Mấy trăm người. Ai cũng trẻ, ai cũng nhanh miệng. Họp hành thì tranh nhau nói. Ăn trưa thì kéo nhau đi cả đám. Tao ngồi im, ăn một mình, đeo tai nghe.
Tuần đầu không ai nói gì. Tuần thứ hai bắt đầu có người hỏi: "Sao mày lúc nào cũng im vậy?"
Không phải hỏi vì quan tâm. Hỏi vì lạ. Như thấy con cá bơi ngược dòng thì chỉ.
Tao bắt đầu ép mình nói nhiều hơn. Đi ăn trưa cùng. Cười theo mấy câu đùa tao không thấy vui. Góp ý trong họp dù không có gì muốn góp. Tao tập thành một phiên bản khác. Nhanh hơn. Ồn hơn. Dễ chịu hơn.
Được hai tháng. Mọi người bắt đầu rủ tao đi nhậu. Kéo tao vào group chat. Tag tao trong mấy cái meme nội bộ. Tao thuộc về rồi.
Nhưng tối về, tao nằm trên giường, mệt kiểu không giải thích được. Không phải mệt vì làm việc nhiều. Mệt vì cả ngày đóng vai.
Tao không biết mình mệt vì đâu. Chỉ biết là mệt.
---
Lần thứ hai là khi tao quen nhóm bạn mới.
Nhóm này khác. Mấy đứa freelance, làm nghệ thuật, sống chậm. Quán cà phê nhỏ, ngồi nói chuyện triết học, đọc sách, nghe nhạc jazz. Không ai hỏi tao lương bao nhiêu. Không ai so sánh.
Tao thấy dễ thở hơn. Nghĩ là tìm được chỗ của mình rồi.
Nên tao lại đổi. Bỏ mấy cái áo sơ mi, mặc đồ rộng. Đọc sách nhiều hơn, nói ít đi. Tập thiền. Bỏ mạng xã hội. Nói với mọi người là mình đang "sống chậm lại".
Được ba tháng.
Rồi tao nhận ra nhóm này cũng có luật riêng. Không nói ra, nhưng có. Phải đọc đúng loại sách. Phải nghe đúng loại nhạc. Phải ghét đúng thứ mà cả nhóm ghét. Nếu tao nói thích xem phim Marvel, mấy đứa nhìn tao như tao vừa phản bội cái gì đó.
Tao lại đang đóng vai. Chỉ là vai khác.
Vai trước là đứa năng động, hòa đồng, chịu chơi. Vai này là đứa sâu sắc, tĩnh lặng, khác biệt.
Cả hai đều không phải tao.
---
Lần thứ ba là khi tao quay về với mấy đứa bạn cũ hồi đại học.
Tụi nó không thay đổi gì nhiều. Vẫn nhậu cuối tuần. Vẫn nói chuyện bóng đá, chuyện công ty, chuyện ai mới mua nhà. Bình thường. Không sâu, không cạn.
Tao nghĩ: thôi, đây mới là chỗ của mình. Quen rồi. Dễ rồi.
Nên tao lại quay về phiên bản cũ. Nhậu nhiều hơn. Nói chuyện tầm phào. Cười ha ha. Không nghĩ gì.
Được hai tháng.
Một tối, tao ngồi giữa bàn nhậu, bảy tám đứa xung quanh, ồn ào, vui vẻ. Tao cầm ly bia, cười, gật đầu. Rồi tao nhìn xuống.
Tao thấy mình đang ngồi đó mà không có mặt.
Như cái vỏ ngồi đúng chỗ, làm đúng động tác, nhưng bên trong trống.
Tao đặt ly xuống, nói đi toilet, rồi đứng trong toilet quán nhậu nhìn gương.
Không khóc. Không buồn. Chỉ nhìn.
Tao không biết người trong gương là ai.
---
Ba lần đổi tính. Ba nhóm người. Ba phiên bản khác nhau.
Không phiên bản nào sai. Không phiên bản nào đúng. Chỉ là không phiên bản nào là tao.
Tao cứ tưởng vấn đề là chưa tìm đúng chỗ. Chưa gặp đúng người. Chưa ở đúng nơi.
Nhưng tao bắt đầu thấy cái pattern.
Mỗi lần tao vào một nhóm mới, tao nhìn xung quanh, tao đọc luật bất thành văn, rồi tao tự sửa mình cho vừa. Nhanh lắm. Tự động. Như phản xạ.
Tao giỏi cái đó. Giỏi đến mức không ai nhận ra tao đang diễn. Kể cả tao.
Rồi vài tháng sau, cái mệt lại đến. Cái trống lại về. Tao lại bỏ đi, tìm nhóm khác, đổi tính khác.
Vòng lặp.
Tao hai mươi tám tuổi. Đã lặp cái vòng này bao nhiêu lần rồi không đếm được.
---
Có lần tao kể với một đứa bạn thân. Đứa duy nhất tao còn nói thật.
Nó hỏi: "Vậy khi mày ở một mình, mày là ai?"
Tao im.
Không phải không muốn trả lời. Là không biết.
Khi ở một mình, tao cũng không biết mình thích gì. Nghe nhạc gì cũng được. Ăn gì cũng được. Đi đâu cũng được. Không có gì tao thật sự muốn, thật sự ghét, thật sự quan tâm đến mức sẵn sàng khác biệt vì nó.
Tao đã dành quá nhiều năm học cách vừa vặn với người khác. Đến mức quên mất hình dạng thật của mình.
Hoặc có khi, chưa bao giờ biết.
---
Gần đây tao không đổi tính nữa.
Không phải vì tìm được mình. Là vì mệt quá rồi.
Tao đi làm, làm xong về. Cuối tuần ở nhà. Không gắng gượng vào nhóm nào. Không ép mình thành ai.
Nhiều người nói tao thu mình. Nói tao trầm cảm. Nói tao cần ra ngoài nhiều hơn.
Có thể họ đúng.
Nhưng cũng có thể, lần đầu tiên trong đời, tao đang ngồi yên đủ lâu để nghe xem bên trong có gì.
Chưa nghe thấy gì.
Nhưng ít nhất, tao không còn giả vờ nghe thấy.
Thước đo sức khỏe không phải là thích nghi tốt với một xã hội bệnh hoạn.
It is no measure of health to be well adjusted to a profoundly sick society.
— Krishnamurti, Notebook, 1976
Diễn giải
Interpretation
Krishnamurti nói: thước đo sức khỏe không phải là thích nghi tốt với một xã hội bệnh hoạn. Nghe lần đầu tưởng ông chửi xã hội. Nhưng không phải. Ông nói về cái phản xạ của mình. Cái kiểu vào đâu cũng tự động sửa mình cho vừa. Vào công ty thì thành đứa năng động. Vào nhóm nghệ sĩ thì thành đứa sâu sắc. Về với bạn cũ thì thành đứa vô tư. Mỗi lần sửa, mình mất đi một miếng. Sửa đủ nhiều lần thì không còn gì để sửa nữa. Chỉ còn cái khuôn rỗng, đổ gì vào cũng được. Mình gọi đó là hòa đồng. Gọi là thích nghi. Gọi là trưởng thành. Nhưng có khi đó chỉ là mình giỏi biến mất. Không phải ai thích nghi tốt cũng khỏe mạnh. Có khi người thích nghi giỏi nhất lại là người đã quên mình từ lâu rồi.
Krishnamurti said: it is no measure of health to be well adjusted to a profoundly sick society. First time you hear it, sounds like he's attacking society. He's not. He's talking about the reflex. The way you walk into any room and automatically reshape yourself to fit. At the office, you become the energetic one. With the artists, you become the deep one. With old friends, you become the carefree one. Each time you reshape, you lose a piece. Do it enough times and there's nothing left to reshape. Just an empty mold that takes whatever's poured into it. We call that being sociable. Being adaptable. Being mature. But maybe it's just being good at disappearing. Not everyone who adapts well is healthy. Sometimes the best adapter is the person who forgot themselves a long time ago.