Tao được khen giỏi suốt hai mươi năm rồi không biết mình muốn gì
I Was Called Talented for Twenty Years and Still Don't Know What I Want
Hồi lớp một, cô giáo khen tao viết chữ đẹp nhất lớp.
Tao về khoe mẹ. Mẹ cười. Tao thấy vui.
Lớp ba, tao đứng nhất. Mẹ dẫn đi ăn phở. Bố gọi điện từ Bình Dương, nói con giỏi lắm. Tao thấy vui.
Lớp năm, tao thi học sinh giỏi thành phố. Được giải. Trường treo ảnh tao ở bảng vinh danh. Tao thấy vui.
Lớp chín, tao thi vào trường chuyên. Đậu. Hàng xóm qua chúc. Mẹ nấu bún riêu đãi cả ngõ. Tao thấy vui.
Cấp ba, tao học chuyên Anh. Thi IELTS được 7.5 hồi lớp mười một. Thầy giáo nói em có tương lai. Tao thấy vui.
Đại học, tao vào trường top. Năm nhất dean's list. Năm hai thực tập ở công ty nước ngoài. Năm ba có offer trước khi tốt nghiệp. Ai cũng nói tao giỏi.
Tao thấy vui.
Hay tao nghĩ tao thấy vui.
---
Năm hai mươi lăm tuổi, tao ngồi ở bàn làm việc tầng mười bảy, nhìn ra ngoài cửa kính.
Lương hai mươi triệu. Sếp tin tưởng. Đồng nghiệp nể. Mẹ khoe với bà con mỗi dịp Tết.
Mà tao không biết mình đang làm cái gì.
Không phải ghét. Không phải chán. Không phải mệt.
Chỉ là không biết.
Như đang đi trên một con đường dài, thẳng, đẹp. Hai bên trồng hoa. Người ta đứng vỗ tay. Mà tao không nhớ mình muốn đi đâu.
---
Tao bắt đầu hỏi.
Hỏi mình thích gì. Không biết.
Hỏi mình ghét gì. Cũng không rõ.
Hỏi nếu mai nghỉ việc thì làm gì. Trống.
Tao thử liệt kê. Viết ra giấy. Đọc sách self-help. Nghe podcast. Làm bài test tính cách. MBTI. Ikigai. Design Your Life.
Mỗi cái cho tao một câu trả lời khác nhau. Mỗi câu trả lời nghe đều có lý. Mà không cái nào đúng.
Không phải sai. Chỉ là không đúng.
---
Tao kể chuyện này cho thằng Hùng. Bạn thân từ hồi cấp hai.
Nó nghe xong, im một lúc, rồi nói: "Mày bị sang quá nên không biết khổ. Tao ước được như mày."
Tao không giận. Tao hiểu nó nói vậy vì nó đang vật lộn với cái khác. Nhưng câu đó không giúp gì.
Như tao bảo tao khát, mà nó nói mày có cả bể nước kìa.
Ừ. Tao có cả bể nước. Mà tao không biết mình khát cái gì.
---
Một tối, tao ngồi quán cà phê một mình.
Bàn bên có hai đứa sinh viên đang cãi nhau về chọn ngành. Đứa muốn học kinh tế vì ba mẹ bảo. Đứa muốn học mỹ thuật vì thích vẽ.
Đứa thích vẽ nói: "Tao biết học vẽ khó sống. Nhưng tao biết tao thích."
Tao ngồi nghe mà thấy ghen.
Không ghen vì nó biết thích gì. Ghen vì nó còn biết.
Tao thì không. Tao đã đi qua hai mươi năm được khen, được công nhận, được vỗ tay. Mà cái "thích" ở đâu, tao không tìm ra.
Hay nó chưa bao giờ được hỏi.
---
Tao nhớ lại.
Hồi lớp bảy, tao thích vẽ truyện tranh. Vẽ cả cuốn tập. Nhân vật, cốt truyện, đánh nhau, tình cảm. Đủ hết.
Mẹ thấy, nói: "Con vẽ chơi được, nhưng lo học đi. Vẽ không ra tiền."
Tao nghe. Vì mẹ đúng. Vì mẹ thương tao. Vì tao muốn mẹ vui.
Hồi lớp mười, tao thích chơi guitar. Tự học, chơi được mấy bài Trịnh. Thầy chủ nhiệm nghe, nói hay. Nhưng rồi thi học kỳ tới, tao cất guitar đi.
Vì phải ôn.
Vì phải đậu.
Vì phải giỏi.
---
Tao không trách ai. Thật.
Mẹ tao lớn lên trong nghèo. Bố tao đi làm xa từ năm tao lên ba. Cả nhà chỉ có một ước mơ: tao thoát được cái nghèo.
Và tao đã thoát. Tao làm được.
Nhưng không ai nói cho tao biết rằng khi thoát xong, tao sẽ đứng ở một chỗ rất rộng, rất trống, và không biết đi đâu tiếp.
Không ai nói rằng "giỏi" không phải là "biết mình muốn gì".
Không ai nói rằng được khen nhiều quá, đôi khi, là mất luôn cái la bàn bên trong.
---
Tao hai mươi bảy bây giờ.
Vẫn đi làm. Vẫn được khen. Vẫn lương tốt.
Nhưng tối nào tao cũng nằm nghĩ.
Không phải nghĩ về tiền. Không phải nghĩ về tình. Không phải nghĩ về ai.
Nghĩ về mình.
Mình là ai, nếu không có cái "giỏi" đó?
Mình thích gì, nếu không ai khen?
Mình sống vì cái gì, nếu không phải để chứng minh?
---
Tao không có câu trả lời.
Tao chỉ biết rằng hai mươi năm qua, tao đã sống rất tốt.
Theo tiêu chuẩn của mọi người.
Còn theo tiêu chuẩn của tao, tao chưa bắt đầu.