Tao ghét thằng đó, rồi nhận ra tao đang nhìn gương
I Hated That Guy, Then Realized I Was Looking in a Mirror
Công ty tao có một thằng tên Hùng.
Hùng hay nói chen. Họp hành gì cũng phải có ý kiến. Chưa ai nói xong, nó đã nhảy vào. Giọng to, tay khua, mặt tự tin như thể nó biết hết.
Tao ghét nó.
Ghét kiểu không giải thích được. Thấy mặt là khó chịu. Nghe giọng là muốn đứng dậy đi ra ngoài. Mấy đứa trong team cũng bực, nhưng tụi nó bực xong quên. Còn tao thì giữ. Giữ lâu. Giữ kỹ.
Có hôm đi nhậu, thằng bạn thân hỏi: "Mày ghét nó vì cái gì cụ thể?"
Tao kể một tràng. Nó chen ngang. Nó thích thể hiện. Nó không biết lắng nghe. Nó luôn muốn mình là trung tâm.
Thằng bạn nghe xong, uống một ngụm bia, rồi nói: "Nghe quen quá."
Tao hỏi: "Quen sao?"
Nó cười. Không nói gì thêm.
Tối đó tao về, nằm trên giường, nghĩ.
Nghĩ lại hồi đại học. Tao là đứa hay nói nhất nhóm. Thuyết trình gì cũng giành phần mở đầu. Đi chơi với bạn bè, tao là đứa kể chuyện, tao là đứa dẫn dắt. Ai nói gì tao cũng có ý kiến. Ai kể gì tao cũng có câu chuyện hay hơn.
Hồi đó tao không thấy gì sai. Tao nghĩ mình vui tính. Tao nghĩ mình năng động. Tao nghĩ mọi người thích ở cạnh tao vì tao biết cách nói chuyện.
Rồi ra trường. Đi làm. Bị sếp chê trong cuộc họp đầu tiên. "Em nói nhiều quá. Nghe người ta nói xong rồi hãy góp ý."
Tao tức. Về nhà chửi sếp. Nghĩ sếp không hiểu mình. Nghĩ công ty này không xứng.
Nhưng rồi tao thay đổi. Không phải vì tao muốn. Mà vì tao sợ. Sợ bị ghét. Sợ bị đuổi. Sợ không ai chơi cùng.
Tao bắt đầu im hơn. Nghe nhiều hơn. Gật đầu nhiều hơn. Nói ít đi. Cười nhẹ hơn.
Tao nghĩ mình đã thay đổi. Nghĩ mình đã trưởng thành.
Nhưng thật ra tao chỉ giấu đi. Cái phần hay chen ngang, hay muốn làm trung tâm, hay muốn mọi người nhìn mình, nó không biến mất. Nó chỉ chui vào trong. Nằm đó. Im.
Rồi thằng Hùng xuất hiện.
Nó là phiên bản tao không dám là nữa. Nó nói to, tao đã tập nói nhỏ. Nó chen ngang, tao đã tập chờ. Nó thể hiện, tao đã tập khiêm tốn.
Nhưng mỗi lần thấy nó, cái phần tao giấu đi nó nhúc nhích. Nó nhắc tao rằng tao không thật sự thay đổi. Tao chỉ đang diễn.
Tao ghét Hùng không phải vì Hùng sai. Tao ghét Hùng vì Hùng giống tao. Giống cái phần tao không chấp nhận ở chính mình.
Nghĩ đến đây, tao thấy mệt.
Mệt vì mấy năm nay tao cứ tưởng mình đã khác. Tưởng mình đã lớn. Tưởng cái bản tính cũ đã biến mất chỉ vì tao không còn thể hiện nó ra ngoài.
Nhưng nó vẫn ở đó. Nó là tao.
Tao nhớ lại mấy mối quan hệ cũ. Bạn gái cũ nói tao ích kỷ. Tao tức. Nói nó không hiểu tao. Bạn thân hồi cấp ba dần xa. Tao nghĩ tại nó thay đổi. Sếp cũ đánh giá tao thiếu tinh thần đồng đội. Tao nghĩ sếp thiên vị.
Bao nhiêu lần người ta nói, tao không nghe. Vì tao bận bảo vệ cái hình ảnh tao đã xây.
Cái hình ảnh đó không phải tao. Nhưng tao sống với nó lâu đến mức tưởng nó là thật.
Thằng Hùng không biết gì về tao. Nó chỉ đi làm, nói chuyện, sống theo cách của nó. Nhưng sự tồn tại của nó làm tao phải nhìn lại mình.
Không phải nhìn lại để sửa. Không phải nhìn lại để tốt hơn.
Chỉ nhìn lại để thấy.
Thấy rằng cái tao gọi là "trưởng thành" chỉ là tao đổi mặt nạ. Từ mặt nạ ồn ào sang mặt nạ điềm đạm. Nhưng đằng sau, vẫn là thằng đó. Vẫn muốn được nhìn. Vẫn muốn được công nhận. Vẫn sợ mình không đủ.
Tao không biết phải làm gì với cái nhận ra này.
Có thể không cần làm gì.
Có thể chỉ cần biết là đủ.
Hôm sau đi làm, tao gặp Hùng ở thang máy. Nó cười, hỏi: "Ê, hôm nay mày trông mệt quá."
Tao nhìn nó. Lần đầu tiên nhìn mà không khó chịu.
"Ừ," tao nói. "Hôm qua ngủ muộn."
Chỉ vậy thôi.
Tính cách là số phận của con người.
Character is destiny.
— Heraclitus, Fragment 119
Diễn giải
Interpretation
Heraclitus nói: tính cách là số phận. Nghe lần đầu tưởng đơn giản. Tính cách tốt thì đời tốt, tính cách xấu thì đời xấu. Nhưng không phải vậy. Ý ông là cái bản tính của mày, cái thứ nằm sâu bên trong, nó quyết định mày sẽ đi đâu, gặp ai, mất gì, giữ gì. Không phải vì trời định. Mà vì mày cứ lặp đi lặp lại cùng một pattern mà không biết. Thằng hay chen ngang thì sẽ mất bạn. Thằng sợ bị ghét thì sẽ sống giả. Thằng không dám nhìn mình thì sẽ ghét người giống mình. Không ai phạt mày cả. Chính mày dẫn mày đến đó. Biết được điều này không thay đổi gì ngay. Nhưng ít nhất, lần sau mày ghét ai đó vô cớ, mày sẽ dừng lại một giây. Tự hỏi: mình đang ghét nó, hay đang ghét cái gì đó trong chính mình?
Heraclitus said: character is destiny. First time you hear it, sounds simple. Good character, good life. Bad character, bad life. But that's not what he meant. What he meant is that the thing deep inside you, your nature, your patterns, that's what decides where you end up, who you meet, what you lose, what you keep. Not because fate decrees it. But because you keep repeating the same loops without knowing. The guy who always interrupts will lose friends. The guy afraid of being disliked will live a lie. The guy who can't face himself will hate anyone who mirrors him. Nobody's punishing you. You're leading yourself there. Knowing this doesn't change anything right away. But at least, next time you hate someone for no clear reason, you might pause for a second. And ask: am I hating them, or hating something in myself?