Tao giữ cái áo cũ của bà ngoại suốt mười năm rồi hôm qua tao cho đi
I kept my grandmother's old shirt for ten years and gave it away yesterday
Bà ngoại tao mất năm tao hai mươi.
Hồi đó tao không khóc. Tao đứng ở đám tang, nhìn mọi người khóc, rồi tao nghĩ: sao mình không khóc được. Tao sợ mình bất hiếu. Sợ mình lạnh.
Rồi tao lấy cái áo bà ba của bà. Cái áo nâu, vải thô, còn mùi dầu gió. Tao gấp lại, bỏ vô bọc ni lông, cất vô ngăn tủ.
Mười năm.
Tao dọn nhà bốn lần. Lần nào cũng mang theo cái áo đó. Lần nào cũng đặt nó ở ngăn dưới cùng, chỗ ít ai mở.
Tao không bao giờ lấy ra mặc. Không bao giờ lấy ra ngửi. Chỉ biết nó ở đó. Và tao thấy yên.
Năm tao hai lăm, tao chia tay đứa bạn gái đầu tiên. Tối đó tao mở tủ, nhìn cái áo, rồi đóng lại. Không lấy ra. Chỉ nhìn.
Năm tao hai bảy, tao nghỉ việc. Không biết mình muốn gì. Nằm nhà hai tháng. Thỉnh thoảng mở tủ, nhìn cái bọc ni lông, rồi đóng lại.
Năm tao hai tám, tao chuyển vào Sài Gòn. Phòng trọ nhỏ, tủ nhỏ. Cái áo vẫn nằm ngăn dưới cùng.
Tao bắt đầu hiểu. Tao không giữ cái áo vì nhớ bà. Tao giữ vì tao sợ.
Sợ rằng nếu buông cái áo ra thì bà biến mất thật. Sợ rằng ký ức sẽ phai. Sợ rằng tao sẽ quên mùi dầu gió đó. Quên cái cách bà xoa đầu tao hồi nhỏ. Quên giọng bà kể chuyện lúc tao ngủ trưa.
Tao giữ cái áo như giữ bằng chứng. Bằng chứng rằng bà đã sống. Rằng tao đã được thương.
Nhưng mười năm rồi, tao chưa một lần mở bọc ni lông ra.
Mùi dầu gió chắc đã bay từ lâu.
---
Hôm qua tao dọn tủ. Ba mươi tuổi, lại chuyển nhà. Lần thứ năm.
Tao lấy cái bọc ra. Lần này tao mở.
Vải đã ngả màu. Không còn mùi gì. Chỉ là một cái áo bà ba cũ, sờn vai, bạc cổ.
Tao ngồi trên sàn nhà, cầm cái áo, và lần đầu tiên tao khóc.
Không phải khóc vì mất bà. Khóc vì tao hiểu ra mình đã giữ một thứ mà chính nó đã thay đổi từ lâu. Cái áo không còn là cái áo của bà nữa. Nó chỉ là một miếng vải cũ mà tao gán cho nó tất cả nỗi sợ của mình.
Bà không ở trong cái áo. Bà ở trong cái cách tao xoa đầu đứa em họ mỗi lần về quê. Ở trong cái cách tao nấu canh chua rồi nêm hơi ngọt, y như bà. Ở trong cái cách tao hay dậy sớm, vì bà dậy sớm.
Bà ở trong tao. Không phải trong ngăn tủ.
---
Tao mang cái áo ra tiệm đồ cũ gần nhà. Chị chủ tiệm nhìn, nói: "Áo này cũ quá, chắc không ai mua đâu em."
Tao nói: "Chị cứ để đó. Ai lấy thì lấy. Không ai lấy thì chị cho đi."
Chị nhìn tao hơi lạ. Rồi gật đầu.
Tao đi về. Tay không.
Tối đó tao mở tủ. Ngăn dưới cùng trống.
Tao nhìn cái khoảng trống đó. Và tao thấy nhẹ.
Không phải nhẹ vì quên. Nhẹ vì không cần giữ nữa.
---
Hồi nhỏ bà hay nói: "Cái gì tới rồi cũng đi. Đừng nắm chặt quá, mỏi tay."
Tao hai mươi tuổi, nghe câu đó, nghĩ bà nói chuyện trời mưa trời nắng.
Tao ba mươi tuổi, ngồi trên sàn nhà trống, mới hiểu bà nói chuyện sống chết.
Mọi thứ đều tới rồi đi. Bà tới rồi đi. Cái áo tới rồi đi. Nỗi sợ mất bà cũng tới rồi cũng sẽ đi.
Tao không giữ được gì cả. Chưa bao giờ giữ được.
Nhưng tao đã được thương. Cái đó không ai lấy đi.
---
Sáng nay tao đi làm. Đi ngang tiệm đồ cũ. Nhìn vô.
Cái áo không còn ở đó.
Tao không biết ai lấy. Không cần biết.
Tao đi tiếp.
Mọi sự đều đến đi. Sáng rồi tối. Sống rồi chết. Và nếu mày không thấy cái đó vui, thì mày chưa hiểu trò chơi.
Everything comes and goes. Day and night. Life and death. If you don't find that amusing, you haven't understood the game.
— Alan Watts, Lectures on Zen
Diễn giải
Interpretation
Heraclitus nói mọi sự đều đến rồi đi. Sáng rồi tối. Sống rồi chết. Nghe thì ai cũng biết. Nhưng biết với chấp nhận là hai chuyện khác nhau. Tao biết bà mất từ năm hai mươi. Nhưng tao không chấp nhận. Tao giữ cái áo như giữ bà lại. Như thể nắm chặt một thứ thì thời gian sẽ dừng. Nhưng thời gian không dừng cho ai. Cái áo cũng thay đổi. Vải phai, mùi bay, chỉ sờn. Chính cái thứ tao giữ cũng đang đi. Tao giữ cái vỏ mà ruột đã rỗng từ lâu. Buông không phải quên. Buông là nhìn thấy cái gì đã đi thì cho nó đi. Cái gì ở lại thì nó tự ở, không cần tao ép. Bà ở lại trong tao. Không phải vì tao giữ. Mà vì bà đã thương.
Heraclitus said everything comes and goes. Day then night. Life then death. Everyone knows this. But knowing and accepting are two different things. I knew my grandmother was gone since I was twenty. But I didn't accept it. I held onto her shirt like I was holding onto her. As if gripping something tight enough could stop time. But time doesn't stop for anyone. The shirt changed too. Fabric faded, smell vanished, threads frayed. The very thing I was clinging to was also leaving. I was holding a shell that had been hollow for years. Letting go isn't forgetting. Letting go is seeing that what has left should be allowed to leave. What stays will stay on its own, without force. She stayed in me. Not because I held on. But because she loved me.