Tao học được một thứ từ con bé lễ tân
I Learned Something from the Receptionist
Công ty tao có một con bé lễ tân.
Nó tên Hạnh. Hai mươi bốn tuổi. Ngồi ngay quầy đầu tiên khi bước vào.
Tao vào công ty được hai năm. Làm marketing. Lương đủ sống, không đủ sướng. Nhưng cái mệt nhất không phải lương. Cái mệt nhất là người.
Sếp tao là kiểu người thích họp. Họp sáng, họp chiều, họp trước khi về. Họp xong thì gửi email tóm tắt cuộc họp. Rồi họp lại để bàn về email đó.
Tao ghét họp. Nhưng tao không nói.
Tao chọn cách khác. Tao cãi bằng data. Tao phản biện bằng số liệu. Tao nghĩ mình đúng thì mình phải nói.
Kết quả là sếp ghét tao.
Không phải ghét ra mặt. Kiểu lịch sự. Kiểu không bao giờ tag tao vào những project ngon. Kiểu khi tao phát biểu thì gật đầu rồi chuyển sang người khác. Kiểu tao biết, nó biết, mọi người đều biết.
Tao tức. Tao nghĩ mình đúng mà. Data rõ ràng mà. Logic chặt chẽ mà.
Rồi tao bắt đầu để ý con bé Hạnh.
Con bé ngồi ở quầy lễ tân, mỗi ngày tiếp mấy chục người. Khách hàng, đối tác, shipper, thợ sửa máy lạnh, bảo vệ, sếp lớn sếp nhỏ. Ai đến nó cũng cười.
Tao nghĩ nó giả. Ai mà cười suốt được.
Cho đến một hôm tao chứng kiến.
Ông khách đến sớm, phòng họp chưa trống. Ổng cáu. Ổng nói lớn. Kiểu "tôi hẹn chín giờ mà giờ chín giờ rồi". Giọng ổng vang cả tầng.
Con bé Hạnh không cãi. Không giải thích. Không nói "dạ anh chờ chút". Nó đứng dậy, rót một ly nước, bưng ra, nói: "Anh uống nước đi, em đang sắp xếp, năm phút nữa anh vào được."
Ổng cầm ly nước. Ngồi xuống. Im.
Năm phút sau ổng vào phòng họp. Lúc đi ra ổng gật đầu chào con bé.
Tao đứng ở hành lang, cầm ly cà phê, nhìn cảnh đó.
Tao nghĩ: mình cãi sếp bằng data, bằng logic, bằng lý lẽ. Đúng hết. Nhưng sếp vẫn ghét.
Con bé lễ tân không cãi gì. Chỉ rót ly nước. Mà ông khách tự nguôi.
Tao bắt đầu để ý nhiều hơn.
Con bé Hạnh không bao giờ tranh cãi với ai. Không phải vì nó ngu, không phải vì nó sợ. Tao thấy mắt nó, nó hiểu hết. Nó biết ông khách đang cáu vô lý. Nó biết chị kế toán hay soi mói. Nó biết thằng IT hay lấy cớ qua quầy lễ tân để tán.
Nhưng nó không đánh lại. Nó chảy qua.
Kiểu nước chảy qua đá. Đá thì vẫn đứng đó, cứng ngắc, oai phong. Nhưng lâu ngày thì đá mòn. Còn nước vẫn chảy.
Tao ba mươi tuổi. Tao đi làm bảy năm. Tao đã cãi nhau với ba đời sếp. Thắng lý nhưng thua thế. Đúng hết mà vẫn bị ghét.
Rồi tao thử.
Cuộc họp tiếp theo, sếp đưa ra một ý mà tao biết là sai. Bình thường tao sẽ mở miệng ngay. Lần này tao im. Tao gật đầu. Tao ghi chép.
Sau họp, tao gửi email riêng cho sếp. Viết nhẹ nhàng. "Em có một góc nhìn khác, anh xem thử." Đính kèm data.
Sếp reply: "Ờ, cái này hay. Để anh xem."
Lần đầu tiên trong hai năm.
Tao không thay đổi nội dung. Tao thay đổi cách chảy.
Mấy tháng sau, tao được kéo vào project lớn. Không phải vì tao giỏi hơn trước. Tao vẫn giỏi bằng đó. Chỉ là tao không còn đập vào đá nữa.
Tao kể chuyện này cho thằng bạn. Nó nói: "Mày nịnh sếp à?"
Tao nghĩ một lúc. Không biết nói sao.
Nịnh là khi mày không tin cái mình nói mà vẫn nói. Tao vẫn tin data của tao. Tao vẫn biết sếp sai. Nhưng tao chọn cách khác để nói.
Giống con bé Hạnh. Nó không đồng ý với ông khách. Nó chỉ rót ly nước.
Đôi khi sống giữa đời, đúng chưa đủ. Mạnh chưa đủ. Cứng chưa đủ.
Tao nhìn lại bảy năm đi làm. Mấy lần tao thắng bằng lý lẽ, tao đều thua một thứ gì đó khác. Mấy lần tao chứng minh mình đúng, tao đều mất một mối quan hệ.
Con bé Hạnh nghỉ việc tháng trước. Nó đi làm chỗ khác, lương cao hơn. Ngày cuối nó mang bánh lên chia cho cả công ty. Ai cũng tiếc.
Tao đứng ở hành lang, cầm miếng bánh, nghĩ: nó đi mà ai cũng nhớ. Tao ở lại mà có khi chẳng ai để ý.
Cái gì mềm thì tồn tại lâu.
Cái gì cứng thì gãy trước.
Tao không biết đó là triết lý hay chỉ là chuyện con bé lễ tân rót ly nước.
天下莫柔弱於水，而攻堅強者莫之能勝
Thiên hạ mạc nhu nhược ư thủy, nhi công kiên cường giả mạc chi năng thắng
Trong thiên hạ không gì mềm yếu bằng nước, nhưng để công phá cứng rắn thì không gì thắng nổi nước.
Nothing in the world is softer than water, yet nothing is better at overcoming the hard and strong.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 78
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói nước mềm yếu nhất thiên hạ mà thắng được cứng rắn nhất thiên hạ. Nghe thì như triết lý xa vời. Nhưng mà nghĩ lại, đi làm mấy năm, mày có thấy không? Thằng nào cứng nhất, thẳng nhất, đúng nhất, thường là thằng bị ghét nhất. Không phải vì nó sai. Mà vì nó đập vào mặt người ta. Con bé lễ tân không biết Lão Tử là ai đâu. Nhưng nó sống đúng cái đó. Nó mềm, nó chảy, nó không cãi. Mà cuối cùng nó đi đâu cũng được, ở đâu cũng yên. Mềm không phải yếu. Mềm là biết mình mạnh mà không cần chứng minh. Nước không cần nói "tao mạnh hơn đá". Nó cứ chảy. Rồi đá tự mòn. Đi làm, sống giữa người, đôi khi cứng quá thì gãy. Mà mềm đúng chỗ thì đi được xa.
Laozi said nothing in the world is softer than water, yet nothing is better at overcoming what is hard and strong. Sounds like distant philosophy. But think about it. After a few years of working, have you noticed? The person who's the most rigid, the most blunt, the most correct is usually the most disliked. Not because they're wrong. Because they slam into people's faces. The receptionist probably never heard of Laozi. But she lived it. She was soft, she flowed, she didn't argue. And in the end, wherever she went, things were peaceful. Soft doesn't mean weak. Soft means knowing you're strong without needing to prove it. Water doesn't need to announce "I'm stronger than rock." It just flows. And the rock wears down on its own. Working, living among people, sometimes being too hard means breaking. Being soft in the right way means going further.