Tao kiếm được ba mươi triệu một tháng mà vẫn sợ
I Make Thirty Million a Month and I'm Still Scared
Tao nhớ hồi lương sáu triệu.
Đi làm bằng xe buýt. Ăn cơm bình dân mười lăm nghìn. Tháng nào cũng hết sạch trước ngày hai mươi lăm. Tao nghĩ, nếu lương mười lăm triệu, chắc sẽ khác.
Rồi lương mười lăm triệu thật.
Tao chuyển sang xe máy trả góp. Cơm bình dân thành cơm văn phòng ba mươi lăm nghìn. Mua thêm cái áo, đôi giày, gói gym. Tháng nào cũng hết sạch trước ngày hai mươi tám.
Tao nghĩ, nếu hai mươi lăm triệu, chắc sẽ khác.
Bây giờ tao ba mươi triệu.
Tao ngồi quán cà phê sáu mươi nghìn một ly. Xe tao trả góp tháng bốn triệu rưỡi. Phòng trọ tao dọn lên căn studio mười triệu. Tao có cái Apple Watch, cái AirPods, cái iPad mà tao mua xong gần như không dùng.
Tháng nào cũng hết sạch trước ngày hai mươi lăm.
Y chang hồi sáu triệu.
---
Tao không ngu. Tao biết cái vòng lặp này. Tao đọc đủ thứ về tài chính cá nhân, về lạm phát lối sống, về cái bẫy hedonic treadmill. Tao biết hết.
Nhưng biết không có nghĩa là dừng được.
Vì cái sợ nó không nằm ở tiền. Nó nằm ở chỗ khác.
---
Hồi lương sáu triệu, tao sợ người ta coi thường.
Đi ăn với bạn, tao luôn là đứa gọi món rẻ nhất. Không phải vì thích. Vì sợ gọi đắt rồi chia bill không đủ. Sợ cái khoảnh khắc rút ví mà trong đó chỉ có hai tờ.
Tao sợ cái nhìn của người khác khi biết tao kiếm ít.
Nên tao cày. Tao nhảy việc. Tao học thêm. Tao làm mọi thứ để cái con số trên bảng lương nó lên.
Nó lên thật.
Nhưng cái sợ không xuống.
---
Bây giờ lương ba mươi triệu, tao sợ khác.
Tao sợ mất nó.
Tao sợ công ty cắt giảm. Sợ sếp mới vào thay tao. Sợ ngành tao đang làm bị AI nuốt. Sợ một ngày tao phải quay lại cơm mười lăm nghìn mà lúc đó đã quen cà phê sáu mươi nghìn.
Tao sợ tụt xuống.
Cái sợ hồi sáu triệu là sợ không đủ. Cái sợ bây giờ là sợ mất cái đã có. Khác nhau mà giống nhau. Đều là sợ.
---
Có lần tao ngồi tính.
Tao cần bao nhiêu để không sợ?
Tao liệt kê: tiền thuê nhà, tiền ăn, tiền xe, tiền bảo hiểm, tiền gửi về cho mẹ, tiền dự phòng. Tao cộng lại. Mười bốn triệu.
Mười bốn triệu là đủ sống.
Vậy mười sáu triệu còn lại đi đâu?
Tao nhìn lại statement ngân hàng. Grab mỗi tháng hai triệu. Shopee mỗi tháng ba triệu. Subscription đủ thứ, từ Netflix tới Spotify tới cái app thiền mà tao mua xong mở đúng hai lần. Quần áo tao mua mà còn nguyên tag. Đồ ăn tao order rồi ăn không hết.
Mười sáu triệu.
Không phải tao cần. Tao chỉ tiêu.
Hai cái đó khác nhau.
---
Tao có thằng bạn cũ. Hồi đại học nó học giỏi hơn tao. Ra trường nó đi dạy, lương tám triệu. Bây giờ vẫn tám triệu.
Mỗi lần gặp, tao hay nghĩ, sao nó chịu được?
Nhưng nó không chịu. Nó sống.
Nó thuê phòng bốn triệu ở quận 9. Nấu cơm ở nhà. Đi xe đạp. Cuối tuần nó đọc sách, đi câu cá, ngồi quán cóc uống trà đá. Nó không có Apple Watch. Không có AirPods. Không có cái gì tao có.
Nhưng nó ngủ được.
Tao thì không.
Tao nằm mỗi đêm, lướt điện thoại tới hai giờ sáng, đọc tin tức về layoff, về kinh tế suy thoái, về AI thay thế con người. Rồi tao mở Shopee mua thêm cái gì đó. Như thể mua đồ thì bớt sợ.
Không bớt.
---
Có đêm tao nằm nghĩ.
Nếu mai tao mất việc, tao mất gì?
Mất lương ba mươi triệu. Mất cái studio. Mất cái xe trả góp. Mất cái Apple Watch.
Nhưng tao vẫn còn. Tao vẫn biết code. Tao vẫn biết nấu mì. Tao vẫn thở được.
Vậy tao sợ cái gì?
Tao sợ quay lại làm thằng sáu triệu.
Nhưng thằng sáu triệu đó có chết đâu. Nó sống qua được. Nó cày được tới đây.
Vậy tao sợ cái gì?
Tao sợ người ta nhìn tao như thằng sáu triệu.
Đó. Cái gốc nó nằm ở đó.
---
Tao không sợ nghèo. Tao sợ bị thấy là nghèo.
Tao không cần ba mươi triệu để sống. Tao cần ba mươi triệu để cảm thấy mình xứng đáng ngồi cùng bàn với người khác.
Mỗi đồng tao tiêu không phải mua đồ. Tao mua sự công nhận. Tao mua cảm giác mình không thua. Tao mua quyền không bị coi thường.
Ba mươi triệu mà vẫn sợ.
Vì tiền không chữa được sợ. Bao nhiêu cũng không chữa được, nếu cái sợ không nằm ở tiền.
---
Thằng bạn tám triệu gọi điện hôm qua. Nó rủ tao đi câu.
Tao nói bận.
Nhưng tao không bận. Tao ngồi nhà lướt Shopee.
Tao không biết nó có hạnh phúc không. Tao không dám hỏi. Vì nếu nó nói có, tao không biết phải nghĩ gì về mình.
Ba mươi triệu.
Vẫn sợ.
Vẫn hết sạch trước ngày hai mươi lăm.
Giàu có không phải là có nhiều, mà là cần ít.
Wealth consists not in having great possessions, but in having few wants.
— Epictetus, Discourses, Quyển 4
Diễn giải
Interpretation
Ông Epictetus sống cả đời làm nô lệ. Nghèo kiểu không phải nghèo Việt Nam, mà nghèo kiểu không có quyền làm người. Vậy mà ổng nói, giàu không phải có nhiều, mà là cần ít. Nghe dễ. Làm khó. Vì cái "cần" của tao không phải cái "cần" thật. Tao cần ăn, cần ngủ, cần chỗ ở. Nhưng tao không cần Apple Watch. Tao không cần studio mười triệu. Tao không cần cà phê sáu mươi nghìn. Tao muốn. Muốn vì sợ. Sợ vì nghĩ thiếu nó thì mình không đủ. Epictetus nói cần ít, không phải bảo tao đi tu hay sống khổ. Ổng nói, mày nhìn lại đi, bao nhiêu thứ mày đang ôm, thực ra mày không cần. Mày ôm vì sợ buông ra thì người ta thấy mày trống. Nhưng trống thì sao? Thằng bạn tám triệu nó trống. Mà nó ngủ được.
Epictetus lived his whole life as a slave. Poor in a way that meant not even having the right to be a person. Yet he said wealth isn't about having much, but needing little. Sounds easy. Doing it is hard. Because what I "need" isn't what I actually need. I need food, sleep, shelter. But I don't need an Apple Watch. I don't need a ten-million studio. I don't need sixty-thousand coffee. I want those things. Want them because I'm scared. Scared because I think without them, I'm not enough. Epictetus wasn't telling anyone to become a monk or live in misery. He was saying, look at everything you're holding onto. How much of it do you actually need? You're holding on because you're afraid that if you let go, people will see you're empty. But so what if you're empty? My friend making eight million is empty by those standards. And he sleeps at night.