Tao kiếm được ba mươi triệu rồi vẫn không ngủ được
I Make Thirty Million a Month and Still Can't Sleep
Hồi lương tám triệu, tao nghĩ mười lăm triệu là đủ.
Mười lăm triệu. Con số đó tao lặp đi lặp lại trong đầu suốt hai năm trời. Mười lăm triệu thì tao sẽ không phải đắn đo trước quán cơm. Mười lăm triệu thì tao có thể mua đôi giày mà không cần đợi sale. Mười lăm triệu thì cuối tháng tao không phải nhìn số dư rồi thở dài.
Rồi tao được mười lăm triệu.
Tháng đầu tiên, tao ăn phở bò thay cơm bụi. Gọi thêm ly cà phê không cần tính. Mua cái áo sơ mi giá bốn trăm ngàn mà không run tay.
Tháng thứ hai, tao bắt đầu thấy mười lăm triệu cũng bình thường.
Tháng thứ ba, tao nhìn thằng Tuấn. Nó hai mươi triệu. Nó đi xe tay ga, tao đi Wave. Nó ở phòng riêng, tao ở phòng trọ chia ba. Nó đi ăn nhà hàng, tao vẫn phở bò.
Phở bò mà tháng trước tao thấy sang, giờ tao thấy bình thường.
Tao bắt đầu nghĩ hai mươi triệu mới là đủ.
---
Tao nhảy việc. Công ty mới trả hai mươi hai triệu. Tao dọn ra phòng riêng. Mua cái laptop mới. Đi ăn nhà hàng Nhật mỗi tuần một lần. Gửi tiền về cho mẹ nhiều hơn.
Ba tháng đầu, tao thấy mình giỏi. Thấy mình xứng đáng. Thấy mình đã đi được một đoạn dài.
Rồi tao gặp Hà. Con bạn cũ hồi đại học. Nó làm marketing cho công ty nước ngoài. Lương ba lăm triệu chưa tính thưởng. Nó ở căn hộ chung cư có hồ bơi. Nó đi Thái Lan mỗi quý một lần. Nó đăng story trên Instagram, cái nào cũng đẹp.
Tao ngồi uống cà phê với nó, cười nói bình thường. Về nhà tao mở app ngân hàng, nhìn số dư. Hai mươi hai triệu mỗi tháng mà tao thấy mình nghèo.
Cái cảm giác đó, nó giống hệt hồi tao lương tám triệu.
Giống hệt.
---
Tao bắt đầu làm thêm. Nhận freelance. Tối nào cũng ngồi máy tính đến một, hai giờ sáng. Cuối tuần không nghỉ. Tao tính từng đồng. Tao biết chính xác mỗi giờ mình đáng bao nhiêu tiền.
Tháng đầu tiên thu nhập vượt ba mươi triệu, tao chụp màn hình. Không đăng đâu. Chỉ lưu trong điện thoại. Thỉnh thoảng mở ra nhìn.
Tao nghĩ mình sẽ vui.
Nhưng tao không ngủ được.
Không phải vì bận. Không phải vì lo. Mà vì tao nằm xuống là đầu bắt đầu tính. Tháng này được ba mươi hai, tháng sau có giữ được không. Thằng Tuấn giờ bao nhiêu rồi. Con Hà có lên chức chưa. Cái dự án freelance kia trả chậm thì sao.
Tao nằm trong phòng riêng, phòng đẹp hơn hồi chia ba, giường êm hơn, máy lạnh mát hơn. Mà tao trằn trọc y như hồi nằm phòng trọ cũ.
Y như.
---
Có đêm tao dậy lúc ba giờ sáng, đi ra ban công đứng. Nhìn xuống đường. Sài Gòn khuya vẫn có người chạy xe. Tao không biết họ đi đâu. Nhưng tao nghĩ, chắc họ cũng đang chạy giống tao.
Chạy từ tám triệu lên mười lăm. Từ mười lăm lên hai mươi hai. Từ hai mươi hai lên ba mươi. Rồi sao nữa? Bốn mươi? Năm mươi? Một trăm?
Tao nhớ hồi lương tám triệu, tao nghĩ vấn đề là thiếu tiền.
Giờ tao ba mươi triệu. Vấn đề vẫn y nguyên. Nó chỉ mặc cái áo khác.
Hồi đó tao sợ không đủ ăn. Giờ tao sợ không đủ so với người khác. Hồi đó tao lo cuối tháng. Giờ tao lo cuối đời. Hồi đó tao thấy mình thiếu. Giờ tao vẫn thấy mình thiếu.
Con số thay đổi. Cái thiếu thì không.
---
Tao bắt đầu hỏi một câu mà tao chưa bao giờ dám hỏi.
Không phải "bao nhiêu mới đủ."
Mà là "cái thiếu này, nó có phải vì tiền không."
Tao nghĩ lại. Hồi tám triệu, tao thiếu tiền thật. Nhưng cái khiến tao khổ không phải thiếu tiền. Mà là tao nhìn mình qua số tiền đó. Tám triệu thì tao là thằng kém. Mười lăm triệu thì tao tạm được. Hai mươi hai triệu thì tao ổn. Ba mươi triệu thì tao giỏi.
Nhưng giỏi so với ai? Ổn so với ai? Kém so với ai?
So với thằng Tuấn thì tao kém. So với thằng em mới ra trường thì tao giỏi. So với con Hà thì tao thua. So với ông bán cơm đầu hẻm thì tao hơn.
Tao là thằng nào trong đống so sánh đó?
Hay tao không phải thằng nào cả. Tao chỉ là cái số. Và cái số thì lúc nào cũng có số lớn hơn.
---
Có lần tao đọc được ở đâu đó, người ta nói về mấy ông triết gia ngày xưa, sống chẳng có gì mà vẫn tự do.
Tao không hiểu. Tao nghĩ mấy ông đó chắc không phải trả tiền trọ.
Nhưng giờ, ba giờ sáng, đứng ban công, ba mươi triệu trong tài khoản mà vẫn không ngủ được, tao bắt đầu hiểu một chút.
Không phải hiểu bằng đầu. Hiểu bằng cái mệt.
Tao mệt không phải vì làm nhiều. Tao mệt vì cái đích nó cứ chạy. Tao chạy tới, nó lùi ra. Tao chạy nhanh hơn, nó lùi xa hơn. Tao không bao giờ tới.
Và tao bắt đầu nghi, có khi cái đích đó không tồn tại.
---
Tao không bỏ việc. Không giảm lương. Không bán hết đồ đi tu.
Nhưng tối đó tao xóa cái ảnh chụp màn hình ba mươi hai triệu.
Không phải vì tao không cần tiền. Mà vì tao nhìn cái ảnh đó, tao thấy nó không phải tao. Nó là một con số. Và tao đã sống như thể con số đó là tao.
Tao vẫn chưa ngủ được. Nhưng đêm đó tao nằm im, không mở app ngân hàng.
Lần đầu tiên trong mấy tháng.
Người giàu nhất là người biết đủ với ít nhất.
He is richest who is content with the least.
— Diogenes Laërtius, Lives VI
Diễn giải
Interpretation
Ông Diogenes sống trong cái chum. Người ta cười ông điên. Nhưng ông nói một câu mà mấy ngàn năm sau vẫn đúng: người giàu nhất là người biết đủ với ít nhất. Nghe thì dễ. Sống thì khó. Vì "đủ" không phải con số. Không phải mười lăm triệu, không phải ba mươi triệu, không phải một trăm triệu. "Đủ" là khi mày nhìn mình mà không cần nhìn qua con số. Không cần nhìn qua thằng Tuấn, con Hà, hay cái bảng lương. Thằng trong câu chuyện, nó không thiếu tiền. Nó thiếu cái cảm giác "đủ." Và cái cảm giác đó, tiền không mua được. Vì mỗi lần nó có thêm tiền, cái "đủ" lại lùi ra xa hơn. Diogenes không nói mày phải nghèo. Ông nói, khi mày cần ít, mày không bị cái gì kéo chạy nữa. Mày đứng yên được. Mày ngủ được.
Diogenes lived in a barrel. People called him crazy. But he said something that's still true thousands of years later: the richest person is the one content with the least. Sounds easy. Living it is hard. Because "enough" isn't a number. It's not fifteen million, not thirty million, not a hundred million. "Enough" is when you can look at yourself without looking through a number. Without looking through Tuan, or Ha, or a pay stub. The guy in this story doesn't lack money. He lacks the feeling of "enough." And that feeling, money can't buy. Because every time he gets more money, "enough" retreats further away. Diogenes wasn't saying you should be poor. He was saying, when you need little, nothing drags you into running anymore. You can stand still. You can sleep.