Tao kiếm gấp ba rồi mà vẫn mở app ngân hàng mỗi đêm
I tripled my income but still check my bank app every night
Hồi lương bốn triệu, tao nghĩ bảy triệu là sống khỏe.
Hồi lương bảy triệu, tao nghĩ mười hai triệu mới thở được.
Bây giờ lương mười lăm triệu. Tao vẫn mở app ngân hàng mỗi đêm trước khi ngủ. Nhìn số dư. Tắt đi. Rồi mở lại.
Không phải tao thiếu tiền. Tao thiếu cái gì đó mà tao không gọi tên được.
---
Hồi đại học, tao ở trọ phòng một triệu hai. Quạt trần kêu cọt kẹt. Nóng thì ra ngoài hành lang ngồi. Ăn cơm bình dân hai mươi lăm nghìn, có hôm mười lăm nghìn cũng xong.
Tao nhớ có lần cuối tháng còn đúng tám mươi nghìn. Ba ngày nữa mới có tiền. Tao mua ổ bánh mì không, ngồi ăn ở ghế đá trước ký túc xá. Trời chiều. Gió mát.
Tao không nhớ mình buồn.
Thật ra tao nhớ rõ là tao không buồn. Tao ăn hết ổ bánh mì, uống ngụm nước, rồi vào phòng nằm đọc truyện. Ngủ lúc nào không biết.
Cái đêm đó tao ngủ ngon.
---
Bây giờ tao thuê căn studio mười triệu một tháng. Có máy lạnh. Có bếp. Có ban công nhỏ trồng mấy chậu cây.
Tao nấu ăn bằng nồi chiên không dầu. Mua cà phê specialty. Đặt grab đi làm khi trời mưa. Cuối tuần đi quán cà phê đẹp, ngồi làm việc, gọi ly oat latte sáu mươi lăm nghìn.
Tao sống tốt hơn hồi đại học gấp mấy lần.
Nhưng tao không ngủ ngon bằng.
---
Có đêm tao nằm tính. Tính tiền nhà. Tiền ăn. Tiền bảo hiểm. Tiền gửi về cho mẹ. Tiền để dành. Tiền quỹ khẩn cấp. Tiền đầu tư. Tiền học thêm.
Tính xong thì thấy thiếu.
Lúc nào cũng thiếu.
Tao lên mạng đọc mấy bài về tài chính cá nhân. Người ta nói phải có quỹ khẩn cấp sáu tháng chi tiêu. Tao tính. Sáu tháng là chín mươi triệu. Tao mới có bốn mươi. Thiếu năm mươi triệu.
Rồi người ta nói phải đầu tư ít nhất hai mươi phần trăm thu nhập. Tao tính. Ba triệu một tháng. Nhưng tháng này tao mua giày, mua áo, đi khám răng. Còn một triệu rưỡi. Thiếu.
Rồi người ta nói ba mươi tuổi nên có tài sản ròng bằng một năm thu nhập. Tao hai tám. Còn hai năm. Tao tính. Thiếu.
Lúc nào cũng thiếu.
Tao tắt điện thoại. Nằm nhìn trần nhà. Mở lại. Nhìn số dư. Tắt đi.
---
Một hôm tao đi ăn với thằng Hoàng. Hồi đại học nó ở cùng phòng trọ. Bây giờ nó làm freelance, thu nhập lên xuống, có tháng hai chục, có tháng tám triệu.
Tao hỏi nó: "Mày không lo à?"
Nó cười: "Lo chứ. Nhưng tao để ý một cái. Hồi lương năm triệu tao lo. Bây giờ tháng hai chục tao cũng lo. Cái lo nó không liên quan đến số tiền."
Tao im.
Nó nói tiếp: "Mày nhớ hồi cuối tháng còn tám chục nghìn không? Mày có lo không?"
Tao nghĩ. Không. Tao không lo. Tao mua ổ bánh mì rồi đi ngủ.
"Vậy bây giờ mày lương mười lăm triệu, mày lo hơn hay lo ít hơn hồi đó?"
Tao không trả lời. Vì tao biết câu trả lời.
---
Tối đó tao về nhà. Mở app ngân hàng. Nhìn số dư.
Rồi tao tự hỏi: tao đang nhìn số tiền, hay tao đang nhìn cái gì khác?
Tao nghĩ lại. Mỗi lần mở app, tao không thực sự kiểm tra tiền. Tao kiểm tra xem mình có ổn không. Tao dùng số dư để đo giá trị bản thân. Số lên thì yên tâm. Số xuống thì bất an.
Nhưng cái bất an đó có trước khi tao mở app.
Nó có từ hồi tao bắt đầu tin rằng mình phải đạt được một con số nào đó mới xứng đáng. Xứng đáng với ai, tao không biết. Xứng đáng với cái gì, tao cũng không rõ.
Tao chỉ biết là hồi còn tám mươi nghìn trong túi, tao không cần xứng đáng với ai cả. Tao chỉ cần ăn no rồi đi ngủ.
---
Bây giờ tao kiếm gấp ba hồi mới ra trường.
Cuộc sống tốt hơn. Thật.
Nhưng cái thiếu không nhỏ đi. Nó lớn lên cùng với số tiền.
Hồi thiếu tiền, tao thiếu tiền. Đơn giản.
Bây giờ đủ tiền, tao thiếu cái gì đó không có tên. Và cái không tên thì không biết bao nhiêu cho đủ.
---
Đêm qua tao mở app ngân hàng. Nhìn số dư. Bốn mươi ba triệu.
Tao nhìn lâu hơn bình thường.
Rồi tao tắt đi. Không mở lại.
Không phải vì tao hết lo. Mà vì tao bắt đầu thấy cái lo đó nó không sống trong app ngân hàng. Nó sống trong tao.
Và nếu nó sống trong tao, thì không có số dư nào đuổi nó đi được.
Giàu có không phải có nhiều, mà cần ít.
It is not the man who has too little that is poor, but the one who craves more.
— Seneca, Letters to Lucilius, Thư 2
Diễn giải
Interpretation
Epictetus nói giàu không phải có nhiều, mà cần ít. Nghe thì tưởng ông khuyên sống nghèo. Không phải. Ông nói về cái đầu. Cái đầu mày cần bao nhiêu thứ để thấy ổn? Đó mới là câu hỏi. Hồi còn tám chục nghìn, tao cần ổ bánh mì. Ổn. Bây giờ mười lăm triệu, tao cần quỹ khẩn cấp sáu tháng, cần đầu tư hai mươi phần trăm, cần tài sản ròng bằng một năm lương. Tao cần nhiều thứ quá. Và mỗi thứ tao cần thêm là một chỗ để thấy thiếu. Giàu không phải kiếm nhiều hơn cái mình cần. Giàu là cái mình cần nó không phình ra mỗi lần mình kiếm được thêm. Tao không nói bỏ hết tham vọng. Tao nói nhìn cho rõ: cái thiếu đó, nó là tiền thật hay là mày đang đo bản thân bằng số dư?
Epictetus said wealth is not about having much, but needing little. Sounds like he's telling you to live poor. He's not. He's talking about your head. How many things does your mind need to feel okay? That's the real question. When I had eighty thousand dong, I needed a banh mi. Fine. Now with fifteen million, I need a six-month emergency fund, need to invest twenty percent, need a net worth equal to one year's salary. I need so many things. And each new need is another place to feel lacking. Wealth isn't earning more than you need. Wealth is when your needs don't inflate every time your earnings do. I'm not saying drop all ambition. I'm saying look clearly: is that lack real money, or are you measuring yourself by a number on a screen?