Tao mặc áo vest đi ăn phở
I Wore a Blazer to a Pho Shop
Tao có cái áo vest mua ở Zara.
Hồi mới mua, tao mặc đi làm. Ai cũng khen. "Ê, trông chuyên nghiệp quá." "Sắp lên chức hả?" Tao cười, nói đại: "Thì cũng phải đầu tư hình ảnh."
Thật ra tao mua trả góp. Ba tháng.
Nhưng mà kệ. Cái áo đó cho tao một thứ mà tao không biết gọi là gì. Mỗi lần mặc vào, tao thấy mình khác. Đi đứng khác. Nói chuyện khác. Ngồi họp mà dám nhìn thẳng vào mặt sếp.
Tao bắt đầu mặc nó nhiều hơn. Đi gặp khách hàng, mặc. Đi cafe với bạn, mặc. Đi ăn phở sáng, cũng mặc.
Nó, thằng bạn tao từ hồi cấp ba, nhìn tao rồi cười.
"Mày đi ăn phở mà mặc vest?"
Tao nói: "Thì tiện, mặc luôn."
Nó không nói gì thêm. Nhưng cái cười đó, tao nhớ.
---
Công ty tao lúc đó có khoảng bốn mươi người. Tao ở vị trí giữa. Không cao không thấp. Đủ để biết ai đang lên, ai đang xuống.
Có thằng tên Đức, vào sau tao hai năm. Nó giỏi. Tao biết nó giỏi. Nhưng cái khó chịu là, nó giỏi mà không cần cố.
Nó mặc áo thun đi họp. Đi dép lê trong văn phòng. Tóc bù xù. Mà khách hàng vẫn thích nó. Sếp vẫn tin nó.
Tao nhìn nó rồi nhìn lại mình. Tao vest, giày da, tóc vuốt gel. Tao chuẩn bị slide kỹ lưỡng, nói năng chỉn chu. Mà sao tao vẫn thấy mình thiếu một cái gì đó.
Một hôm, sếp giao dự án lớn. Tao nghĩ chắc chắn là mình. Tao đã chuẩn bị. Tao đã "đầu tư hình ảnh."
Sếp giao cho Đức.
Tao không nói gì. Về bàn, ngồi. Mở laptop, giả vờ làm việc. Trong đầu thì lặp đi lặp lại: "Tại sao?"
Tối đó tao đi nhậu một mình. Gọi hai chai bia. Ngồi ở quán vỉa hè, vẫn mặc vest.
Bà bán quán nhìn tao: "Con đi đám cưới về hả?"
Tao lắc đầu. Uống tiếp.
---
Chuyện không dừng ở cái áo vest.
Tao bắt đầu để ý mình làm nhiều thứ giống vậy. Nhiều thứ mà mục đích không phải để sống, mà để người khác thấy mình đang sống tốt.
Tao đăng story mỗi ngày. Cafe đẹp, đăng. Đi gym, đăng. Đọc sách, chụp cái bìa, đăng. Mà thật ra tao đọc được mười trang rồi bỏ.
Tao mua đồ không phải vì cần. Mua vì muốn ai đó thấy mình có.
Tao nói chuyện không phải vì muốn nói. Nói vì muốn người ta nghĩ mình biết nhiều.
Có lần tao đi ăn với mấy đứa bạn đại học. Ngồi bàn sáu người. Ai cũng kể. Đứa mới mua nhà. Đứa sắp cưới. Đứa vừa đi Nhật về.
Tao chưa có gì để kể. Nhưng tao không chịu im.
Tao bịa. Không phải bịa to. Bịa nhỏ. "Tao đang xem mấy dự án bên Singapore." "Sắp tới chắc tao chuyển sang mảng mới, lương khá hơn."
Không ai kiểm chứng. Ai cũng gật. Buổi tối qua đi.
Về nhà, tao nằm trên giường, nhìn lên trần. Tao biết tao vừa nói dối. Không ai biết. Nhưng tao biết.
Cái cảm giác đó, nó không giống xấu hổ. Nó giống như mệt. Mệt kiểu mang một cái ba lô mà không có gì bên trong, nhưng vẫn nặng.
---
Tao nhớ có lần ba tao lên thành phố thăm.
Ông mặc cái áo sơ mi cũ, quần tây nhàu. Đi đôi dép quai hậu.
Tao dẫn ông đi ăn. Chọn quán sang. Gọi đồ nhiều. Tính tiền hết gần triệu.
Ông ăn xong, nói: "Ngon. Nhưng ở nhà ba nấu cũng được."
Tao hỏi: "Ba không thích hả?"
Ông lắc đầu: "Thích. Nhưng con không cần làm vậy."
"Làm vậy là sao?"
Ông nhìn tao. Không trả lời.
Hôm đó tao chở ông về phòng trọ. Ông nhìn quanh, không nói gì. Phòng tao nhỏ, nhưng tao bày biện đẹp. Kệ sách, đèn vàng, mấy cái cây xanh.
Ông ngồi xuống giường, nói: "Phòng đẹp."
Rồi ông nói thêm: "Mà con có ngủ được không?"
Tao không hiểu câu đó lúc ấy.
Bây giờ thì hiểu.
---
Tao không bỏ cái áo vest. Vẫn mặc. Nhưng bớt đi.
Tao vẫn đăng story. Nhưng có hôm tao chụp xong rồi xóa. Không đăng. Tự hỏi: "Mình chụp cho ai?"
Câu hỏi đó không có đáp án. Nó cứ treo ở đó.
Có hôm tao ngồi ăn phở một mình. Áo thun, quần short, dép lê. Không ai nhìn. Không ai biết tao là ai.
Mà lạ. Tao thấy tô phở ngon hơn.
Tao không biết đó là tiến bộ hay là gì. Tao chỉ biết là bớt mệt.
Thằng Đức vẫn mặc áo thun đi họp. Tao không còn khó chịu nữa. Hoặc vẫn khó chịu, nhưng tao biết cái khó chịu đó nói về tao, không phải về nó.
Ba tao về quê rồi. Thỉnh thoảng gọi lên, hỏi: "Con ăn uống gì chưa?" Không hỏi lương bao nhiêu. Không hỏi chức vụ gì.
Ông hỏi đúng một câu. Mà câu đó đủ rồi.
知者不博，博者不知
Tri giả bất bác, bác giả bất tri
Người biết thì không phô trương, kẻ phô trương thì không biết.
He who knows does not show off; he who shows off does not know.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 81
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, người biết thì không phô trương. Nghe thì dễ. Nhưng sống thì khó. Vì cái phô trương nó không phải lúc nào cũng to. Nó nhỏ lắm. Nó là cái story đăng lên rồi ngồi đếm like. Nó là câu nói bịa ở bàn nhậu để không thua đứa nào. Nó là cái áo vest mặc đi ăn phở. Mình phô trương không phải vì mình giỏi. Mình phô trương vì mình sợ. Sợ người ta thấy mình bình thường. Sợ ngồi giữa đám đông mà không có gì để nói. Nhưng cái lạ là, càng phô trương thì càng mệt. Vì mỗi lần phô trương là một lần mình tự nói với mình: cái mình đang có chưa đủ. Con người mình đang là chưa đủ. Ông già trong câu chuyện, ông không nói nhiều. Ông hỏi: "Con ngủ được không?" Ông không cần biết con mặc gì, ăn ở đâu, lương bao nhiêu. Ông chỉ muốn biết con có yên không. Mà yên thì không mua được. Không mặc được. Không đăng story được.
Lao Tzu said, those who know do not show off. Sounds easy. Living it is hard. Because showing off isn't always loud. It's small. It's the story you post then sit counting likes. It's the lie you tell at dinner so you don't fall behind. It's the blazer you wear to eat pho. We don't show off because we're great. We show off because we're scared. Scared people will see us as ordinary. Scared of sitting in a crowd with nothing to say. But the strange thing is, the more you show off, the more tired you get. Because every time you show off, you're telling yourself: what I have isn't enough. Who I am isn't enough. The old man in the story didn't say much. He asked, "Can you sleep?" He didn't need to know what his son wore, where he ate, how much he earned. He just wanted to know if his son was at peace. And peace can't be bought. Can't be worn. Can't be posted as a story.