Tao mặc vest đi ăn cơm bụi
I Wore a Suit to a Street Food Stall
Tao có một bộ vest.
Mua hồi mới vào công ty. Hết hai tháng lương. Màu xanh than, vải mịn, mặc vào thấy mình khác.
Không phải khác đẹp hay khác xấu. Khác kiểu như mình là một người khác.
Hồi đó tao hai mươi lăm. Vừa được nhận vào agency lớn. Cái tên công ty nói ra ai cũng gật. Tao thích cái gật đó. Thích lắm.
Ba tao làm thợ hàn. Mẹ tao bán xôi. Tao lớn lên ở con hẻm nhỏ quận Bình Tân, đi học bằng xe đạp cũ, ăn cơm trưa bằng hộp mẹ nấu sẵn vì mua ngoài tốn tiền.
Không ai trong nhà tao biết agency là gì.
Nhưng tao biết. Tao biết rằng khi tao bước vào phòng họp, mặc bộ vest đó, cầm cái MacBook, nói tiếng Anh pha tiếng Việt, thì tao không còn là thằng con hẻm nữa.
Tao là người khác.
Năm đầu, tao làm như điên. Không phải vì đam mê. Vì sợ. Sợ người ta biết tao từ đâu tới. Sợ người ta nghe giọng tao rồi đoán ra. Sợ người ta hỏi ba mẹ làm gì.
Có lần đi ăn với team, ai đó hỏi: "Ba mẹ mày làm gì?"
Tao nói: "Ba tao làm bên xây dựng."
Không sai. Thợ hàn cũng là bên xây dựng. Nhưng tao biết tao đang giấu. Và cái giấu đó, nó ăn vào người từ từ.
Tao bắt đầu sửa giọng. Nói chậm hơn, bỏ bớt tiếng lóng. Tao tập uống cà phê đen thay trà đá. Tao đổi dép lê thành giày da. Tao bỏ thói quen ăn cơm tấm vỉa hè, chuyển qua quán có điều hòa.
Không phải vì tao thích. Vì tao sợ.
Sợ cái gì? Tao không biết gọi tên. Chỉ biết là mỗi khi ai đó nhìn tao từ trên xuống, bụng tao thắt lại. Mỗi khi ai đó khoe nhà, khoe xe, khoe đi du lịch, tao cười rồi về nhà nằm im.
Tao ghét cảm giác đó. Nhưng tao không biết bỏ nó ở đâu.
Năm hai mươi bảy, tao được thăng chức. Senior. Lương tăng. Tao dọn ra ở riêng, thuê căn studio ở quận 1. Nhỏ xíu, nhưng quận 1. Cái địa chỉ đó quan trọng hơn cái phòng.
Mỗi tháng tao gửi tiền về cho mẹ. Nhưng tao ít về nhà.
Không phải bận. Tao ngại. Ngại ngồi trước nhà ăn cơm, hàng xóm đi qua hỏi: "Ủa, thằng này làm trên Sài Gòn mà sao về đây hoài?" Ngại mặc đồ đẹp đi trong hẻm, người ta nhìn. Ngại mặc đồ cũ, tao nhìn lại chính mình.
Tao ở giữa. Không thuộc chỗ nào.
Có bữa mẹ gọi. Nói ba bệnh, nằm viện mấy ngày rồi. Tao hỏi sao không nói sớm. Mẹ nói: "Ba mày nói đừng kêu nó, nó bận."
Tao chạy về. Vẫn mặc vest vì vừa họp xong.
Vào bệnh viện quận, phòng sáu giường. Ba tao nằm giường sát cửa sổ. Gầy. Tay còn dính mùi sắt. Thấy tao, ổng cười: "Ủa, đi đám cưới hả con?"
Tao nhìn xuống bộ vest. Rồi nhìn ba. Rồi nhìn lại mình.
Tao ngồi xuống cạnh giường. Không nói gì. Ba cũng không nói gì. Ổng chỉ nhìn tao, kiểu nhìn mà tao biết ổng hiểu hết. Hiểu tao đang cố gì. Hiểu tao đang giấu gì. Hiểu tao đang sợ gì.
Ổng không hỏi. Không trách. Chỉ nói: "Ăn cơm chưa? Dưới căn tin có cơm sườn, ngon lắm."
Tao xuống căn tin. Mua hai hộp cơm sườn. Mang lên.
Hai cha con ngồi ăn cơm hộp trên giường bệnh viện. Tao vẫn mặc vest. Ba vẫn mặc đồ bệnh nhân. Cơm sườn ba mươi lăm ngàn.
Bữa cơm đó ngon hơn mấy bữa ăn tao đi với khách hàng ở nhà hàng triệu bạc.
Tao không biết tại sao.
Hay tao biết. Nhưng tao không dám nghĩ.
Sau hôm đó, tao vẫn đi làm. Vẫn mặc vest. Vẫn nói tiếng Anh pha tiếng Việt. Vẫn ngồi quán có điều hòa.
Nhưng có cái gì đó khác.
Tao bắt đầu thấy mệt. Không phải mệt vì công việc. Mệt vì phải giữ. Giữ cái giọng. Giữ cái mặt. Giữ cái hình ảnh mà tao xây lên từ năm hai mươi lăm.
Có bữa đi ăn trưa, tao đi ngang quán cơm bụi. Loại quán nhựa đỏ, quạt trần, nước mắm để trên bàn. Tao dừng lại.
Tao vẫn mặc vest.
Tao bước vào. Ngồi xuống. Gọi cơm sườn.
Bà chủ nhìn tao, hơi ngạc nhiên. Rồi bà múc cơm, không hỏi gì.
Tao ăn. Mồ hôi chảy vì không có máy lạnh. Vest dính mồ hôi. Tao không quan tâm.
Mấy người trong quán nhìn tao. Tao biết họ nhìn. Nhưng lần đầu tiên, tao không thấy bụng thắt lại.
Tao chỉ thấy đói. Và cơm ngon.
Tao không biết đó có phải là lúc tao bỏ được cái gì đó không. Có khi không. Có khi tao vẫn đang giữ, chỉ là giữ ít hơn một chút.
Nhưng bữa cơm đó, tao nhớ.
Không phải vì nó đặc biệt. Mà vì lần đầu tiên, tao ăn mà không cần nghĩ mình đang ăn ở đâu, với ai, và người ta nghĩ gì.
Tránh ra, mày che nắng tao.
Stand out of my sunlight.
— Diogenes Laërtius, Lives VI.38
Diễn giải
Interpretation
Hồi xưa Diogenes nằm phơi nắng. Alexander Đại đế tới, đứng trước mặt, hỏi muốn gì. Diogenes nói: Tránh ra, mày che nắng tao. Ông vua quyền lực nhất thế giới đứng đó. Và một thằng ăn mày không thèm ngước lên. Không phải vì Diogenes ghét Alexander. Mà vì ổng không cần cái gì Alexander có. Không cần sự công nhận. Không cần cái gật đầu. Không cần ai nhìn vào rồi nói: mày giỏi. Tao mặc vest vào, tao đang mặc cái gì? Tao đang mặc sự công nhận của người khác lên người. Mỗi ngày. Rồi gọi đó là mình. Diogenes không mặc gì hết. Ổng chỉ cần nắng. Có khi thể diện nó không phải cái áo mình mặc. Nó là cái bóng của người khác đổ lên mình, mà mình tưởng là nắng.
Back then Diogenes was lying in the sun. Alexander the Great came over, stood in front of him, asked what he wanted. Diogenes said: Move aside, you're blocking my sunlight. The most powerful king in the world, standing right there. And a beggar who didn't even bother looking up. Not because Diogenes hated Alexander. Because he didn't need anything Alexander had. Didn't need recognition. Didn't need the nod. Didn't need anyone to look at him and say: you're impressive. When I put on that suit, what was I really wearing? I was wearing other people's approval on my body. Every day. Then calling it myself. Diogenes wore nothing. He just needed the sun. Maybe dignity isn't the clothes you wear. It's the shadow other people cast on you that you mistake for sunlight.