Tao mua cái áo bốn triệu rồi mặc đúng một lần
I Bought a Four-Million-Dong Shirt and Wore It Once
Tao mua cái áo bốn triệu.
Không phải vì đẹp. Nói đúng hơn, nó đẹp, nhưng không phải kiểu tao mặc. Tao biết điều đó ngay lúc đứng trong tiệm. Cái áo sơ mi trắng, cổ đứng, vải linen nhập. Nhân viên nói đây là mẫu limited. Tao gật.
Tao quẹt thẻ.
Về nhà, tao treo nó lên móc, chụp một tấm đăng story. Caption ngắn gọn: "Self-reward." Tim đỏ bay lên. Mấy đứa bạn nhắn: "Xịn quá." "Gu dữ." "Lương lên hả mày."
Tao cười.
Rồi tao không mặc nó nữa.
Không phải vì tiếc. Mà vì tao không có dịp nào để mặc. Tao đi làm mặc đồng phục công ty. Cuối tuần tao mặc áo thun quần short. Cái áo bốn triệu treo đó, tuần này qua tuần khác, lẫn vào mấy cái móc phía trong tủ.
Đó không phải lần đầu.
Tao nhớ đôi giày da tao mua hồi năm ngoái. Hai triệu rưỡi. Tao thấy thằng Hùng đi đôi đó trong buổi họp khách hàng. Nó bước vào phòng, mọi người nhìn xuống chân nó trước. Tao về nhà, lên mạng, đặt ngay. Đôi giày về, tao mang thử. Hơi chật. Nhưng tao nghĩ mang vài lần sẽ giãn.
Nó không giãn.
Đôi giày nằm trong hộp, dưới gầm giường, cạnh mấy cái hộp khác tao cũng quên mất bên trong có gì.
Tao lương mười tám triệu. Không ít. Nhưng tháng nào cũng hết. Tao hay nói với mấy đứa: "Sài Gòn mà, đắt đỏ." Nó gật. Ai cũng gật. Vì ai cũng vậy.
Nhưng tao bắt đầu để ý một chuyện.
Mỗi lần tao mua đồ, tao không nghĩ "mình có cần không." Tao nghĩ "người ta thấy mình thế nào."
Cái laptop tao đang xài chạy tốt. Nhưng tao muốn đổi MacBook vì ngồi quán cà phê, mở MacBook ra nó khác. Cái điện thoại tao đang dùng chụp ảnh đẹp. Nhưng tao muốn đời mới vì lần cuối đi chơi chung, mấy đứa rút điện thoại ra, tao thấy mình cũ.
Tao không mua vì tao thiếu. Tao mua vì tao sợ người ta thấy tao thiếu.
Hai cái đó khác nhau xa lắm.
Có lần tao ngồi tính. Một năm, tao chi bao nhiêu cho mấy thứ tao không dùng. Áo không mặc. Giày không mang. Đồ ăn order về chụp ảnh rồi ăn không hết bỏ. Khóa học online mua xong không mở. Subscription quên hủy.
Con số làm tao ngồi im một lúc.
Không phải vì nó lớn. Mà vì tao nhận ra, nếu bỏ hết mấy thứ đó, tao vẫn sống bình thường. Thậm chí thoải mái hơn. Nhẹ hơn.
Vậy tao mua để làm gì?
Tao nhớ hồi nhỏ, nhà tao không giàu. Ba tao đi làm công nhân, mẹ bán hàng rong. Mỗi lần đầu năm học, tao mặc đồ cũ của anh tao. Mấy đứa trong lớp mặc đồ mới, tao cúi mặt. Không phải vì đồ cũ xấu. Mà vì tao biết người ta nhìn.
Cái sợ đó, tao tưởng nó mất khi tao lớn. Khi tao có lương. Khi tao tự mua được.
Nhưng nó không mất. Nó chỉ đổi hình.
Hồi nhỏ tao sợ bị cười vì mặc đồ cũ. Lớn lên tao sợ bị đánh giá vì không theo kịp. Hồi nhỏ tao thiếu thật. Lớn lên tao không thiếu, nhưng tao vẫn mua như thể đang thiếu.
Vì cái lỗ hổng đó không nằm ở ví tiền. Nó nằm ở chỗ khác.
Tao có thằng bạn tên Phú. Nó lương cao hơn tao. Nhưng nó ở trọ phòng nhỏ, đi xe máy cũ, ăn cơm bình dân. Mấy đứa hay nói sau lưng: "Thằng này keo." "Kiếm nhiêu đó mà sống như sinh viên."
Nhưng tao để ý, cuối năm, nó là đứa duy nhất không than hết tiền. Nó là đứa duy nhất đưa mẹ đi khám bệnh không cần suy nghĩ. Nó là đứa duy nhất nói "không" khi mấy đứa rủ đi bar mà nó không muốn.
Mấy đứa cười nó. Nhưng tao bắt đầu thấy, nó tự do hơn tao.
Tao mặc đồ đẹp hơn nó. Đi quán xịn hơn nó. Điện thoại mới hơn nó. Nhưng mỗi cuối tháng, tao nhìn tài khoản mà thở dài. Còn nó thì không.
Tao không nói nó đúng, tao sai. Không có đúng sai ở đây.
Nhưng tao bắt đầu hỏi: mình đang sống cho mình, hay đang sống cho cái nhìn của người khác?
Cái áo bốn triệu vẫn treo trong tủ. Thỉnh thoảng tao mở tủ, thấy nó, rồi đóng lại. Tao không bán. Cũng không mặc. Nó treo đó như một lời nhắc.
Không phải nhắc tao đừng mua đồ đắt.
Mà nhắc tao hỏi, trước khi quẹt thẻ: mình đang mua cho mình, hay mua cho người ta thấy?
Tao chưa trả lời được câu đó mỗi lần.
Nhưng ít nhất, tao bắt đầu hỏi.
聖人為腹不為目
Thánh nhân vi phúc bất vi mục
Thánh nhân vì bụng chứ không vì mắt.
The sage cares for the belly, not for the eyes.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 12
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thánh nhân sống vì bụng, không vì mắt. Nghe cao siêu nhưng nôm na là vầy: bụng là cái mình thật sự cần, mắt là cái mình thấy người ta có rồi muốn theo. Tao ăn cơm bình dân no bụng. Nhưng tao vào nhà hàng vì mắt. Tao mặc áo thun thoải mái. Nhưng tao mua áo bốn triệu vì mắt. Bụng tao không đói. Nhưng mắt tao lúc nào cũng thấy thiếu. Sống vì bụng là biết mình cần gì, dừng ở đó. Sống vì mắt là nhìn quanh, thấy người ta có, rồi chạy theo cái hình ảnh mà mình nghĩ mình phải trở thành. Cái khó là phân biệt hai thứ đó. Vì nhiều khi tao mua, tao tưởng mình đang cần. Nhưng ngồi lại, tao biết mình đang sợ. Sợ không đủ trong mắt người khác. Bụng hay mắt. Câu hỏi nhỏ mà trả lời cả đời.
Lao Tzu said the sage lives for the belly, not for the eye. Sounds lofty, but it's simple: the belly is what you truly need, the eye is what you see others have and want to chase. I eat street food and my belly is full. But I walk into fancy restaurants for the eye. I'm comfortable in a T-shirt. But I buy a four-million-dong shirt for the eye. My belly isn't hungry. But my eyes always see something missing. Living for the belly means knowing what you need and stopping there. Living for the eye means looking around, seeing what others have, then chasing an image you think you need to become. The hard part is telling the two apart. Because often when I buy something, I think I need it. But sitting quietly, I know I'm just afraid. Afraid of not being enough in other people's eyes. The belly or the eye. A small question that takes a lifetime to answer.