Tao nghỉ việc ba lần trong hai năm
I Quit Three Jobs in Two Years
Lần đầu tao nghỉ vì sếp.
Ông đó họp mỗi sáng thứ hai. Bắt cả team đứng quanh bàn tròn, mỗi người phải nói mình sẽ làm gì tuần này. Nghe giống bình thường. Nhưng cái cách ông nhìn, cái cách ông gật đầu rồi nói "vậy thôi hả", nó không phải câu hỏi. Nó là một cái tát.
Tao chịu được bốn tháng.
Tháng thứ năm, tao viết đơn. Gọn. Lịch sự. Nộp xong đi uống bia một mình.
Tao nghĩ mình tự do.
Lần hai, tao nghỉ vì đồng nghiệp.
Chỗ mới lương khá hơn. Sếp hiền. Nhưng cái team nó có kiểu chơi riêng. Trưa ăn cơm phải đi chung. Tối thứ sáu phải đi nhậu. Sinh nhật ai cũng phải góp tiền, phải đăng story chúc mừng. Tao không ghét mấy chuyện đó. Tao chỉ mệt.
Mệt vì không biết lúc nào mình thật, lúc nào mình đang diễn.
Tao bắt đầu đi trễ. Rồi xin nghỉ phép liên tục. Rồi một hôm tao ngồi trong toilet công ty, nhắn tin cho thằng bạn: "Tao muốn nghỉ."
Nó hỏi: "Lại?"
Tao không trả lời. Vì cái chữ "lại" đó nó nặng hơn tao tưởng.
Tao nộp đơn. Lần này không uống bia. Về nhà nằm nhìn trần.
Lần ba, tao không biết mình nghỉ vì cái gì.
Chỗ thứ ba tao tự chọn. Công ty nhỏ, mười mấy người. Sếp trẻ, nói chuyện bằng "mày tao". Không họp vô nghĩa. Không ép nhậu. Lương đủ sống. Công việc không quá nặng.
Tao nghĩ đây là chỗ của mình.
Ba tháng đầu ổn. Tháng thứ tư tao bắt đầu thấy cái gì đó quen quen. Không phải sếp tệ. Không phải đồng nghiệp khó chịu. Không phải công việc nhàm chán.
Mà là cái cảm giác bị giữ.
Mỗi sáng thức dậy, tao biết mình phải đi đâu, làm gì, gặp ai. Cái lịch trình đó không ai ép. Tao tự chọn. Nhưng mà nó vẫn là một cái khung.
Tao bắt đầu nghĩ: hay là tao không hợp đi làm?
Rồi tao nghĩ tiếp: hay là tao không hợp với bất cứ thứ gì có khuôn?
Rồi tao nghĩ tiếp nữa: hay là tao cứ chạy hoài?
Câu đó làm tao dừng lại.
Tao nhìn lại ba lần nghỉ việc. Lần một, tao nghĩ mình thoát khỏi ông sếp tệ. Lần hai, tao nghĩ mình thoát khỏi đám đông giả tạo. Lần ba, tao không biết mình thoát khỏi cái gì. Vì chỗ đó không có gì để thoát.
Vậy mà tao vẫn muốn đi.
Thằng bạn tao, cái thằng hỏi "lại?" hôm trước, nó nói một câu mà tao nhớ hoài. Nó nói: "Mày không phải ghét đi làm. Mày ghét cái cảm giác phải ở yên. Mà mày không chịu nhìn cái đó."
Tao muốn cãi. Nhưng không cãi được.
Vì tao nhớ hồi nhỏ cũng vậy. Học một trường được vài năm là muốn chuyển. Chơi với nhóm bạn được vài tháng là muốn tách. Yêu ai được nửa năm là thấy ngột.
Tao gọi đó là tự do. Tao nói với mọi người: tao thích tự do. Tao không chịu được gò bó.
Nhưng mà tự do kiểu gì mà lần nào cũng giống nhau? Khác chỗ, khác người, khác công việc, mà cái kết y chang. Nộp đơn. Đi. Rồi lại tìm chỗ mới. Rồi lại thấy ngột.
Tao bắt đầu nghĩ: có khi cái khung không phải ở ngoài. Cái khung ở trong tao.
Tao sợ ở yên. Sợ gắn bó. Sợ cái cảm giác mình thuộc về đâu đó, vì thuộc về thì có nghĩa là mất đi lựa chọn khác.
Mà tao muốn giữ mọi lựa chọn mở. Luôn luôn.
Nhưng giữ mọi cánh cửa mở thì mày không bao giờ thật sự bước vào phòng nào.
Tao hai mươi tám. Ba lần nghỉ việc. Không nợ ai. Không thiếu ai. Tự do.
Mà sao tao thấy trống.
Lần này tao không nộp đơn nghỉ. Tao ngồi lại. Không phải vì thích. Không phải vì sợ. Mà vì tao muốn thử một thứ tao chưa bao giờ thử.
Ở yên.
Không phải ở yên vì hết chỗ đi. Mà ở yên vì muốn xem cái gì xảy ra khi tao không chạy.
Tuần đầu bình thường. Tuần hai tao bắt đầu thấy bứt rứt. Cái bứt rứt quen thuộc. Cái bứt rứt mà mỗi lần nó lên, tao lại viết đơn nghỉ.
Lần này tao ngồi với nó.
Không làm gì. Không chạy. Không tìm việc mới trên mạng lúc nửa đêm. Không nhắn thằng bạn than thở.
Chỉ ngồi.
Rồi nó qua.
Không phải qua luôn. Nó quay lại. Tuần sau. Tháng sau. Nhưng mỗi lần nó quay lại, tao nhận ra nó nhỏ hơn một chút.
Tao không biết đây có phải tự do không.
Nhưng lần đầu tiên trong đời, tao không chạy mà vẫn thở được.
天下莫柔弱於水，而攻堅強者莫之能勝
Thiên hạ mạc nhu nhược ư thủy, nhi công kiên cường giả mạc chi năng thắng
Trong thiên hạ không gì mềm yếu bằng nước, nhưng để công phá cứng rắn thì không gì thắng nổi nước.
Nothing in the world is softer than water, yet nothing is better at overcoming the hard and strong.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 78
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói nước mềm nhất thiên hạ mà thắng được thứ cứng nhất. Nghe thì như nói về sức mạnh. Nhưng mà nghĩ kỹ, nó nói về cách nước tồn tại. Nước không chống. Nước không phá. Nước chảy vào khe, lấp đầy chỗ trống, ở yên đó. Rồi từ từ, cái cứng tự mòn. Tao nghỉ việc ba lần vì tao nghĩ tự do là phá cái khung. Đập cái gì gò bó thì đập. Nhưng mà đập xong lại thấy cái khung khác. Vì cái khung thật nằm trong tao. Nước không đập gì hết. Nước mềm. Nước ở yên. Mà nước đi qua được mọi thứ. Có khi tự do không phải là chạy khỏi. Tự do là mềm đủ để ở lại mà không gãy.
Lao Tzu said nothing in the world is softer than water, yet it overcomes the hardest things. Sounds like it's about strength. But think deeper, it's about how water exists. Water doesn't resist. Water doesn't break. Water flows into cracks, fills the empty spaces, stays there. Slowly, the hard thing wears down on its own. I quit three times because I thought freedom meant breaking the frame. Smash whatever confines you. But after smashing, there was always another frame. Because the real frame was inside me. Water doesn't smash anything. Water is soft. Water stays. And water passes through everything. Maybe freedom isn't running away. Freedom is being soft enough to stay without breaking.