Tao ngồi đếm follower lúc ba giờ sáng rồi tự hỏi mình đang đếm cái gì
I sat counting followers at three in the morning and wondered what I was really counting
Tao hai mươi tám tuổi. Làm content cho một công ty truyền thông. Lương mười bốn triệu. Không dư, không thiếu.
Nhưng tao có một thói quen.
Mỗi tối trước khi ngủ, tao mở Instagram. Lướt. Không tìm gì cụ thể. Chỉ lướt.
Rồi tao dừng lại ở một cái profile.
Thằng Khoa. Học cùng cấp ba. Hồi đó nó ngồi bàn cuối, hay ngủ trong lớp, điểm trung bình tầm sáu phẩy mấy. Tao thì đứng top mười. Tao đi thi học sinh giỏi. Nó đi đá bóng.
Bây giờ nó có công ty riêng. Hai mươi bảy tuổi. Ảnh nó chụp ở Singapore, ở Bali, ở Tokyo. Có người yêu xinh. Có xe đẹp. Follower bốn mươi nghìn.
Tao bốn trăm hai mươi ba.
Tao biết follower không nói lên gì. Tao biết mạng xã hội là highlight reel. Tao biết hết. Tao đọc hết mấy bài về "đừng so sánh bản thân". Tao thậm chí còn viết content về chủ đề đó cho khách hàng.
Nhưng ba giờ sáng, nằm một mình trong phòng trọ mười hai mét vuông, tao vẫn đếm.
Bốn trăm hai mươi ba.
Bốn mươi nghìn.
Cái khoảng cách đó, tao không biết nó là gì. Nhưng nó nặng.
---
Tao bắt đầu để ý mình so sánh từ khi nào.
Hồi cấp hai, mẹ tao hay nói: "Con nhà bác Hùng nó vừa đậu chuyên Lê Hồng Phong."
Tao không ghét câu đó. Tao chỉ nhớ mỗi lần nghe xong, tao về phòng học thêm hai tiếng nữa. Không phải vì muốn. Mà vì sợ.
Sợ mình thua.
Hồi đại học, tao so sánh điểm GPA. Ra trường, tao so sánh lương. Đi làm hai năm, tao so sánh chức danh. Rồi so sánh xe. So sánh nhà. So sánh người yêu.
Mỗi thứ tao đạt được, nó cho tao yên khoảng hai tuần. Rồi tao lại thấy ai đó có thứ khác. Và cái máy trong đầu lại chạy.
Nó hơn mày.
Mày thua.
Cái máy đó không bao giờ tắt.
---
Có một đêm, tao ngồi tính.
Tao tính xem mình cần bao nhiêu follower để "đủ". Mười nghìn? Hai mươi nghìn? Bằng thằng Khoa?
Rồi tao tính tiếp. Nếu tao có bốn mươi nghìn follower, tao có dừng không?
Tao biết câu trả lời. Không.
Vì lúc đó tao sẽ thấy ai đó có tám mươi nghìn. Rồi trăm nghìn. Rồi triệu.
Cái bảng xếp hạng trong đầu tao, nó không có dòng cuối cùng. Nó cứ kéo xuống mãi. Và tao cứ kéo theo.
Đêm đó tao nhận ra một thứ.
Tao không so sánh để biết mình đang ở đâu. Tao so sánh vì tao không biết mình là ai nếu không có cái bảng đó.
Nếu không có thằng Khoa để thua, tao là ai?
Nếu không có con số follower để đếm, tao đáng giá bao nhiêu?
Câu hỏi đó làm tao lạnh.
---
Tao kể chuyện này cho thằng Bình. Bạn thân. Quen từ năm nhất đại học.
Nó nghe xong, im một lúc. Rồi nói:
"Mày có bao giờ tự hỏi, nếu không có mạng xã hội, mày có buồn vì cuộc đời mày không?"
Tao không trả lời được.
Vì sự thật là, nếu tao không biết thằng Khoa đang ở đâu, tao sẽ không thấy mình đang thua. Phòng trọ mười hai mét vuông vẫn là phòng trọ mười hai mét vuông. Lương mười bốn triệu vẫn đủ ăn, đủ gửi mẹ hai triệu mỗi tháng.
Nhưng tao biết. Và cái biết đó thay đổi tất cả.
Nó không phải thông tin. Nó là thuốc độc.
---
Mấy ngày sau, tao thử một thứ.
Tao mở Instagram, vào profile thằng Khoa, và tao không nghĩ gì hết. Không xếp hạng. Không so sánh. Chỉ nhìn.
Nó đăng ảnh ở một quán cà phê. Nắng đẹp. Nó cười.
Bình thường tao sẽ nghĩ: "Nó sướng thật. Mình thì..."
Nhưng lần đó tao chỉ nhìn. Nó cười. Được. Hết.
Không có bước tiếp theo. Không có "rồi sao". Không có "còn mày thì sao".
Chỉ một tấm ảnh. Một nụ cười. Của người khác.
Mười giây đó lạ lắm. Nhẹ. Như lần đầu tiên tao thở mà không gồng.
---
Nhưng tao không giữ được lâu.
Ngày hôm sau, cái máy lại chạy. Nó đăng thêm ảnh mới. Tao lại đếm. Lại so.
Tao hiểu rồi. Cái máy đó không phải lỗi của mạng xã hội. Không phải lỗi của thằng Khoa. Không phải lỗi của mẹ tao hồi nhỏ.
Cái máy đó là tao.
Tao xây nó từ năm mười hai tuổi. Mỗi lần tao sợ mình không đủ, tao lại bắt vít thêm một con ốc. Hai mươi tám tuổi, nó đã thành một cỗ máy hoàn chỉnh, chạy tự động, không cần ai bật.
Và tao là người duy nhất có thể tắt nó.
Nhưng tắt nó nghĩa là gì?
Nghĩa là chấp nhận rằng tao không biết mình đáng giá bao nhiêu. Không có con số nào nói cho tao biết. Không follower, không lương, không chức danh.
Chỉ có tao. Trong phòng trọ mười hai mét vuông. Lúc ba giờ sáng.
Không có bảng xếp hạng.
Không có ai để thua.
Không có ai để thắng.
Chỉ có câu hỏi: mày là ai, nếu không ai đang nhìn?
---
Tao vẫn chưa trả lời được.
Có thể cả đời tao cũng không trả lời được.
Nhưng ít nhất, tao biết mình đang hỏi đúng câu.
Và đêm đó, lần đầu tiên sau rất lâu, tao tắt điện thoại trước khi ngủ.
Bạn luôn có quyền không có ý kiến. Không phải lúc nào cũng cần phán xét.
You always own the option of having no opinion. There is never any need to judge.
— Marcus Aurelius, Meditations, Quyển 6.52
Diễn giải
Interpretation
Marcus Aurelius nói mày luôn có quyền không có ý kiến về một chuyện. Nghe đơn giản. Nhưng thử nghĩ lại coi. Mỗi lần mày thấy ai đó đăng ảnh đi du lịch, mua nhà, lên chức, trong đầu mày tự động chạy một cái máy. Cái máy đó so sánh, xếp hạng, rồi phán: nó hơn mày, mày thua nó. Mày không bấm nút bật cái máy đó. Nó tự chạy. Marcus nói mày có quyền tắt nó. Không phải tắt bằng cách tự nhủ "thôi đừng so sánh". Mà tắt bằng cách nhận ra: mày không bắt buộc phải có ý kiến gì về cuộc đời người khác hết. Nó giàu. Được. Nó nổi tiếng. Được. Mày không cần phải xếp mày vào đâu trong cái bảng đó. Cái bảng đó không tồn tại. Mày tự vẽ ra rồi mày tự đau. Quyền không có ý kiến, nghe như lười biếng. Nhưng thực ra nó là thứ tự do đắt nhất mà mày có thể cho mình.
Marcus Aurelius said you always have the right to have no opinion about something. Sounds simple. But think about it. Every time you see someone post a vacation photo, a new house, a promotion, a machine in your head starts running automatically. That machine compares, ranks, then delivers a verdict: they're ahead, you're behind. You didn't press any button to start that machine. It just runs. Marcus said you have the right to turn it off. Not by telling yourself "stop comparing." But by realizing you don't have to form any opinion about someone else's life at all. They're rich. Okay. They're famous. Okay. You don't need to place yourself anywhere on that chart. That chart doesn't exist. You drew it yourself, then hurt yourself with it. The right to have no opinion sounds like laziness. But really, it's the most expensive freedom you can give yourself.