Tao order hai ly cà phê một trăm nghìn rồi ngồi không uống
I ordered two hundred-thousand-dong coffees and didn't drink either one
Nó rủ tao đi cà phê.
Nó là thằng bạn cũ hồi đại học. Bốn năm không gặp. Nó nhắn: "Ê, mai rảnh không, ngồi nói chuyện chút."
Tao nói rảnh.
Nhưng tao không rảnh.
Tao đang deadline. Tao đang nợ hai cái report. Tao đang bị sếp gửi email dài ba đoạn, mỗi đoạn bắt đầu bằng "Tôi rất thất vọng".
Nhưng tao nói rảnh. Vì tao không muốn nó nghĩ tao bận kiểu nhân viên quèn.
Tối đó tao lên mạng xem quán. Tao chọn một cái quán trên tầng thượng, view sông, ghế da, nhạc jazz. Một ly cà phê giá một trăm nghìn. Tao chưa bao giờ uống cà phê một trăm nghìn. Bình thường tao uống đen đá hai mươi nghìn ở cái quán cóc gần công ty.
Nhưng tao book quán đó.
Vì tao biết nó sẽ chụp hình.
Nó là kiểu người hay đăng. Đăng đồ ăn, đăng quán, đăng "gặp lại anh em cũ". Tao biết chắc nó sẽ chụp. Và tao muốn cái background đó.
Tao muốn cái ghế da đó, cái view sông đó, cái ly cà phê có latte art đó. Tao muốn nó tag tao trong một cái hình mà người khác nhìn vào sẽ nghĩ: thằng này ổn.
Sáng hôm sau tao dậy sớm. Mặc cái áo sơ mi mới mua. Xịt nước hoa. Lái xe qua nửa thành phố.
Nó ngồi sẵn.
Nó mập hơn hồi trước. Tóc bắt đầu thưa. Mặc cái áo thun trơn, quần short, dép lê. Nó cười: "Ê, mày trẻ quá, nhìn như mới ra trường."
Tao cười lại. Cười kiểu biết ơn.
Rồi tao gọi hai ly. Một cho tao, một cho nó. Tao nói: "Để tao." Nó nói: "Thôi chia đi." Tao nói: "Không, để tao, lâu rồi mới gặp."
Hai trăm nghìn. Bằng hai bữa cơm trưa của tao.
Nó bắt đầu kể. Nó nghỉ việc công ty cũ, về mở quán bún bò với vợ. Lời tháng được mười mấy triệu. Không nhiều, nhưng nó nói "đủ sống, mà vui".
Tao gật. Tao nói: "Ngon vậy."
Rồi nó hỏi tao.
"Mày giờ sao?"
Tao nói tao đang làm ở một công ty truyền thông. Tao nói tao phụ trách mấy cái campaign lớn. Tao nói tao "cũng bận lắm, nhưng thích".
Tao không nói tao đang làm nhân viên junior, sau hai năm vẫn chưa được lên. Tao không nói tao bị sếp mắng trước mặt cả team tuần trước. Tao không nói lương tao mười hai triệu, trừ tiền trọ, tiền xe, tiền gửi về nhà, còn lại ba triệu cho cả tháng.
Tao nói: "Cũng bận lắm, nhưng thích."
Nó gật. Nó không hỏi thêm.
Rồi nó chụp hình. Đúng như tao đoán. Hai ly cà phê, view sông, caption: "Gặp lại anh em, sướng ghê."
Tao nhìn cái hình. Tao thấy mình trong đó. Áo sơ mi, tóc vuốt, ngồi ghế da, tay cầm ly cà phê latte art. Nhìn như một thằng đang ổn.
Nó đăng lên. Bốn mươi mấy like. Mấy đứa cũ comment: "Hai thằng này ngon quá", "Bao giờ kéo tao đi với".
Tao cũng like. Tao cũng comment: "Hẹn lần sau nha bro."
Rồi tao lái xe về.
Trên đường về, tao tính. Hai trăm nghìn tiền cà phê. Năm mươi nghìn tiền xăng. Ba mươi nghìn tiền gửi xe. Gần ba trăm nghìn cho một buổi sáng.
Tao chưa uống ngụm nào. Ly cà phê tao gọi, tao chỉ cầm lên chụp hình, rồi để đó. Nó nguội. Tao không thích cà phê sữa. Tao uống đen đá.
Nhưng đen đá không có latte art.
Về đến phòng trọ, tao thay đồ, mở laptop, làm report. Cái email của sếp vẫn nằm đó. Tao đọc lại. "Tôi rất thất vọng."
Tao đóng laptop.
Tao nằm xuống.
Tao mở điện thoại. Cái hình nó tag tao có thêm mười mấy like nữa. Một đứa cũ inbox tao: "Ê, mày giờ làm gì, nhìn sang quá."
Tao gõ: "Làm truyền thông, cũng tạm."
Tao nhìn cái tin nhắn đó trước khi gửi. Đọc lại. "Cũng tạm." Hai chữ đó nhẹ hều. Nhưng tao gõ nó mà tay nặng.
Tao gửi.
Rồi tao tắt điện thoại.
Nằm trong phòng trọ, quạt trần kêu cọt kẹt, tao nhìn lên trần nhà.
Tao nghĩ: sáng nay, nó mặc dép lê, quần short, ngồi kể chuyện bán bún bò. Nó không cần ai nghĩ nó giỏi. Nó không cần cái quán view sông. Nó chỉ muốn gặp tao uống cà phê.
Còn tao, tao chọn quán. Tao chọn áo. Tao chọn cả câu nói.
Tao diễn một buổi sáng. Cho ai?
Mấy chục cái like trên mạng. Mấy đứa bạn cũ bốn năm không gặp. Một thằng bạn mặc dép lê, vốn đã không quan tâm tao làm gì.
Tao diễn cho ai?
Ly cà phê một trăm nghìn vẫn còn trên bàn quán đó. Chắc nhân viên đã dọn rồi. Tao trả tiền cho một ly cà phê mà tao không uống, ở một quán mà tao không thuộc về, để chụp một tấm hình mà tao không phải là người trong đó.
Cái thằng trong hình đó, áo sơ mi, ghế da, view sông.
Nó không phải tao.
Tao là thằng nằm đây. Quạt cọt kẹt. Report chưa xong. Ba triệu cho cả tháng.
Nhưng sáng mai, nếu có đứa khác rủ đi cà phê, tao biết tao sẽ lại chọn quán.
知者不博，博者不知
Tri giả bất bác, bác giả bất tri
Người biết thì không phô trương, kẻ phô trương thì không biết.
He who knows does not show off; he who shows off does not know.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 81
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói: người biết thì không phô trương, kẻ phô trương thì không biết. Nghe thì dễ. Nhưng sống thì khó. Vì phô trương không phải lúc nào cũng là khoe khoang ầm ĩ. Đôi khi nó nhẹ lắm. Nó là chọn cái quán đắt hơn một chút. Mặc cái áo mới hơn một chút. Nói câu "cũng tạm" thay vì "tao đang chật vật". Nó là những thứ nhỏ xíu mà mình làm mỗi ngày, không nghĩ là phô trương, nhưng thực ra là đang diễn. Thằng bạn mặc dép lê, nó không biết gì về triết học, không đọc Lão Tử. Nhưng nó ngồi đó, thoải mái, không cần chứng minh gì. Nó "biết" theo kiểu nó biết mình là ai, nên không cần ai xác nhận. Còn mình, mình đọc, mình hiểu, mình gật gù. Nhưng sáng mai vẫn chọn quán view sông. Biết mà không sống được thì cũng như chưa biết.
Lao Tzu said: those who know do not show off, those who show off do not know. Sounds simple. Living it is another thing. Because showing off isn't always loud or obvious. Sometimes it's quiet. It's picking a slightly more expensive café. Wearing a slightly newer shirt. Saying "it's alright" instead of "I'm struggling." It's the small things we do every day, things we don't think of as showing off, but are really performances. The friend in flip-flops, he's never read philosophy, never heard of Lao Tzu. But he sat there, comfortable, needing to prove nothing. He "knows" in the sense that he knows who he is, so he doesn't need anyone else to confirm it. And us, we read, we understand, we nod along. But tomorrow morning we'll still pick the rooftop café. Knowing something you can't live by is the same as not knowing it at all.