Tao sợ mất cái mà tao chưa từng có
I Was Afraid of Losing Something I Never Had
Năm tao ba mươi, tao bị layoff.
Không phải công ty ghét tao. Không phải tao làm dở. Restructure. Cắt team. Tao nằm trong danh sách.
HR gọi vào phòng lúc hai giờ chiều thứ Tư. Nó nói mấy câu lịch sự. Tao gật. Ký giấy. Ra ngoài.
Đến bãi xe tao mới run.
Không phải vì tiền. Tao có tiết kiệm. Đủ sống sáu tháng nếu không phung phí.
Không phải vì sợ thất nghiệp. Tao biết mình có nghề. Đi đâu cũng kiếm được việc.
Tao run vì một thứ khác.
Tao không biết mình là ai nếu không có cái chức đó.
---
Hồi còn đi làm, mỗi lần ai hỏi "mày làm gì", tao trả lời ngay. Product Lead. Công ty fintech. Series B.
Tao nói mà thấy mình lớn lên.
Câu trả lời đó không chỉ là nghề nghiệp. Nó là tao. Nó là cách tao giới thiệu bản thân. Cách tao nhìn mình trong gương mỗi sáng. Cách tao ngồi giữa đám bạn cũ mà không thấy thua.
Product Lead. Nghe được.
Bây giờ ai hỏi, tao nói gì?
"Tao đang nghỉ."
Nghỉ. Nghe như thất bại có lịch sự.
---
Tuần đầu tiên tao không nói cho ai. Sáng vẫn dậy đúng giờ. Mặc đồ. Xuống quán cà phê dưới nhà. Mở laptop. Giả vờ làm việc.
Tao không biết mình đang giấu ai. Mấy người trong quán có biết tao là ai đâu. Nhưng tao sợ. Sợ nếu ngồi nhà mặc đồ ngủ thì tao sẽ thành một thằng khác. Một thằng không có gì.
Đến tuần thứ hai, Phong gọi. Bạn cũ hồi đại học.
"Ê, nghe nói mày nghỉ rồi?"
"Ai nói?"
"LinkedIn mày xóa title."
Tao quên. Tao xóa cái title trên LinkedIn mà quên là cả thế giới đang nhìn.
"Ừ. Nghỉ rồi."
"Sao? Bị đuổi hay tự nghỉ?"
Câu đó. Câu đó làm tao nghẹn.
Không phải vì Phong ác. Nó hỏi thật. Nhưng tao nghe câu đó mà thấy cả một hệ thống phân loại. Bị đuổi là một loại người. Tự nghỉ là loại khác.
Tao muốn nói "tự nghỉ" cho nhẹ. Nhưng tao không nói được. Vì nó không đúng.
"Bị cắt. Restructure."
"À. Okay."
Phong không nói gì thêm. Nhưng tao nghe trong cái "à" đó một thứ gì đó. Có thể là thương. Có thể là nhẹ nhõm vì không phải nó. Có thể tao tự bịa ra hết.
---
Tuần thứ ba tao bắt đầu apply việc mới.
Không phải vì cần tiền. Mà vì tao cần cái title.
Tao cần một dòng chữ dưới tên mình. Để khi ai hỏi, tao có cái gì đó mà đưa ra.
Tao apply bốn chỗ. Được hai cái gọi phỏng vấn. Một cái offer. Lương thấp hơn chỗ cũ. Title cũng thấp hơn.
Tao suýt nhận.
Suýt. Vì tối đó tao nằm nghĩ.
Tao nghĩ: nếu tao nhận chỗ này, tao nhận vì cái gì? Vì công việc hay vì cái title? Vì muốn làm hay vì sợ không có gì để nói khi người ta hỏi?
Tao nhận vì sợ.
Sợ cái gì?
Sợ mất.
Mất cái gì?
Mất cái hình ảnh mà tao đã xây.
Nhưng hình ảnh đó có phải tao không?
---
Tao nhớ hồi hai mươi ba, mới ra trường, chưa có gì. Đi phỏng vấn bằng cái CV trắng. Tự tin kiểu ngu. Không sợ vì chưa có gì để mất.
Bây giờ tao ba mươi. Có kinh nghiệm. Có portfolio. Có network.
Mà sợ hơn hồi hai mươi ba.
Vì hồi đó tao nhẹ. Bây giờ tao nặng.
Nặng vì mang theo một cái "tao" mà tao đã tốn bảy năm để xây. Product Lead. Người có nghề. Người biết mình đang đi đâu.
Cái "tao" đó đẹp. Nhưng nó không phải tao.
Nó là bộ áo giáp. Tao mặc nó mỗi ngày. Đến lúc bị lột ra, tao mới thấy bên trong trống.
---
Tao không nhận cái offer đó.
Không phải vì tao dũng cảm. Mà vì tao chưa biết mình muốn gì. Và lần đầu tiên trong bảy năm, tao thừa nhận điều đó.
Tao ngồi nhà. Không mở laptop. Không giả vờ bận.
Mấy ngày đầu khó chịu lắm. Cái im lặng nó to. Không có Slack notification. Không có meeting. Không có ai cần tao.
Không ai cần tao.
Câu đó lặp đi lặp lại trong đầu.
Rồi tao nhận ra: tao sợ câu đó hơn sợ hết tiền.
Tao sợ không được cần. Vì nếu không ai cần, thì tao là gì?
---
Tháng thứ hai, tao bắt đầu quen.
Quen với việc thức dậy mà không có lịch. Quen với việc đi bộ buổi sáng mà không nghe podcast về productivity. Quen với việc ngồi quán mà không mở laptop.
Tao bắt đầu thấy mấy thứ mà hồi đi làm tao không thấy. Ông già bán báo đầu ngõ. Con mèo hay nằm trước tiệm giặt. Tiếng chim buổi sáng.
Mấy thứ nhỏ. Nhưng nó thật.
Còn cái title Product Lead, cái ảnh đại diện LinkedIn với nụ cười chuyên nghiệp, cái cách tao nói về bản thân trong mấy buổi networking. Mấy thứ đó cũng thật. Nhưng nó là thật của một phiên bản tao tự dựng.
---
Tao không nói mình đã giác ngộ hay gì. Tao vẫn sợ. Vẫn muốn có việc. Vẫn muốn có cái gì đó để trả lời khi người ta hỏi.
Nhưng tao bắt đầu thấy một thứ.
Cái "tao" mà tao sợ mất. Nó không phải tao.
Nó là cái tao đã xây. Bằng title. Bằng lương. Bằng cách người khác nhìn.
Và cái tao xây thì cái tao mất được.
Vậy tao đã tốn bảy năm bảo vệ một thứ mà ngay từ đầu không phải của mình.
Tao sợ mất cái mà tao chưa từng thật sự có.
吾所以有大患者，為吾有身。及吾無身，吾有何患
Ngô sở dĩ hữu đại hoạn giả, vi ngô hữu thân. Cập ngô vô thân, ngô hữu hà hoạn
Ta sở dĩ có lo lớn vì ta có thân. Nếu ta không thân, ta đâu có lo.
The reason I have great trouble is because I have a body. If I had no body, what trouble would I have?
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 13
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói, sở dĩ tao có lo lớn vì tao có thân. Nếu không có thân, tao lo gì? Nghe như ông già nói chuyện trên mây. Nhưng nghĩ lại thì nó đúng kiểu rất đau. Cái "thân" ở đây không phải cái xác. Mà là cái "tao" mà mình tự dựng lên. Cái title. Cái hình ảnh. Cái cách mình muốn người khác nhìn mình. Mình xây nó lên, rồi mình sợ nó sập. Mình bảo vệ nó, rồi mình kiệt sức. Mình đồng nhất mình với nó, rồi khi nó mất, mình tưởng mình cũng mất. Nhưng nó có phải mình đâu. Nó là bộ áo giáp. Mình mặc lâu quá nên quên mình trần trước khi có nó. Lão Tử không bảo bỏ hết. Ổng chỉ nói: mày biết cái mày đang ôm là gì không? Nếu biết, thì mày tự chọn. Ôm tiếp hay buông, đó là chuyện của mày.
Laozi said, the reason I have great worry is because I have a self. If I had no self, what would I worry about? Sounds like an old man talking from the clouds. But think about it and it hits in a painful way. The "self" here isn't the body. It's the "me" we construct. The title. The image. The way we want others to see us. We build it up, then fear it crumbling. We protect it, then burn out. We identify with it, and when it's gone, we think we're gone too. But it was never us. It's armor. Worn so long we forgot we were bare before we put it on. Laozi isn't telling anyone to abandon everything. He's just asking: do you know what you're holding onto? If you do, then you choose. Keep holding or let go. That's your call.