Tao thắng hết mọi người rồi thua chính tao
I Beat Everyone Else and Lost to Myself
Tao bắt đầu cãi từ năm mười bảy tuổi.
Cãi ba. Cãi mẹ. Cãi thầy cô. Cãi bạn bè.
Không phải vì tao ghét ai. Tao chỉ không chịu nổi cái cảm giác bị ép phải theo một thứ mà tao không hiểu tại sao.
Ba nói học xong đại học rồi tính. Tao hỏi tính cái gì. Ba không trả lời được. Tao coi như ba thua.
Mẹ nói con gái phải biết nhịn. Tao hỏi nhịn để được gì. Mẹ nói để yên cửa yên nhà. Tao nói tao không cần yên. Mẹ khóc. Tao coi như mẹ cũng thua.
Năm hai mươi, tao ra Sài Gòn.
Không tiền. Không quen ai. Nhưng tao thấy mình tự do.
Tao làm quán cà phê. Lương bốn triệu. Ở trọ hai triệu. Còn hai triệu ăn cả tháng. Nhưng không ai nói tao phải làm gì, mấy giờ phải về, phải mặc gì, phải cười với ai.
Tao thấy mình thắng.
Năm hai mươi hai, tao nhảy sang làm marketing cho một công ty nhỏ. Sếp trẻ, hay nói chuyện triết lý. Tao thích. Nhưng ba tháng sau sếp bắt đầu bảo tao phải làm theo cách của ổng. Tao cãi. Cãi hai tuần. Sếp đuổi.
Tao không buồn. Tao thấy mình đúng.
Năm hai mươi tư, tao mở quán trà nhỏ. Tự bỏ tiền. Tự thiết kế. Tự chọn nhạc. Tự quyết mở cửa mấy giờ, đóng cửa mấy giờ.
Không ai ép tao. Không ai ra lệnh. Tao là chủ.
Quán lỗ sáu tháng liên tục.
Tao không nghe ai. Bạn bè góp ý, tao nói tao biết rồi. Người yêu nói hay thử thay đổi menu, tao nói em không hiểu. Mẹ gọi điện hỏi thăm, tao nói con bận.
Quán đóng cửa tháng thứ chín.
Tao nằm trong phòng trọ ba ngày. Không ăn. Không tắm. Không mở điện thoại.
Tao nghĩ tao buồn vì mất quán.
Nhưng không phải.
Tao buồn vì lần đầu tiên, không có ai để cãi.
Không có sếp để đổ lỗi. Không có ba mẹ để nói họ sai. Không có hệ thống nào để chống lại.
Chỉ có tao. Và cái quán chết.
---
Năm hai mươi lăm, tao đi làm lại. Công ty bình thường. Sếp bình thường. Lương bình thường.
Tao bắt đầu để ý một thứ.
Mỗi lần ai nói gì, phản xạ đầu tiên của tao là tìm chỗ sai trong câu đó. Không phải để hiểu. Để thắng.
Đồng nghiệp nói "hay mình thử cách này". Tao nghe xong, trong đầu đã chạy ba lý do tại sao cách đó sai. Chưa kịp nghĩ nó đúng ở đâu, tao đã mở miệng phản bác.
Sếp mới giao việc, tao làm theo nhưng trong bụng nghĩ "ông này không bằng tao". Tao làm đúng deadline, đúng yêu cầu, nhưng cái cách tao làm, nó mang theo một thứ gì đó nặng lắm. Như tao đang cố chứng minh rằng tao giỏi hơn cái vị trí tao đang ngồi.
Người yêu cũ nhắn tin. Nó nói "anh lúc nào cũng phải đúng, em mệt".
Tao đọc xong, xóa tin nhắn.
Rồi nằm nghĩ cả đêm.
---
Năm hai mươi sáu, tao đi uống bia với thằng bạn cũ.
Nó kể chuyện nó. Vợ nó mới sinh. Nó làm công ty gia đình, ngày nào cũng bị ba sai. Nó nói "tao chịu không nổi, nhưng tao ở lại vì con".
Tao nghe xong, muốn nói "sao mày không nghỉ đi". Nhưng lần này tao không nói.
Tao nhìn nó. Nó mệt. Mắt nó có quầng thâm. Nhưng nó kể chuyện con nó cười, giọng nó sáng lên.
Tao chợt thấy một thứ mà tao chưa bao giờ thấy.
Nó không tự do theo kiểu tao hiểu. Nó bị ràng buộc đủ thứ. Ba, vợ, con, công ty. Nhưng nó biết mình đang ở đâu. Nó biết mình chọn gì. Nó không cần cãi ai để chứng minh mình đúng.
Còn tao. Tao cãi hết. Thắng hết. Tự do hết.
Mà tao không biết mình muốn gì.
Tao chỉ biết mình không muốn bị ép. Không muốn nghe lời. Không muốn thua.
Nhưng "không muốn" không phải là "muốn".
Tao tự do khỏi mọi người. Nhưng tao chưa bao giờ tự do khỏi cái nhu cầu phải thắng.
---
Năm hai mươi bảy, tao ngồi một mình trong quán cà phê.
Không điện thoại. Không sách. Không nhạc.
Tao tự hỏi: nếu không có ai để cãi, không có ai để chứng minh mình đúng, tao còn lại gì?
Câu hỏi đó nằm trong đầu tao cả tuần.
Tao không tìm được câu trả lời.
Nhưng lần đầu tiên, tao không cố tìm.
Tao chỉ ngồi với nó.
---
Hôm qua, mẹ gọi điện.
Mẹ nói "con ăn cơm chưa".
Bình thường tao sẽ nói "con bận". Hoặc "mẹ hỏi hoài".
Hôm qua tao nói "chưa, mẹ".
Mẹ nói "vậy đi ăn đi con".
Tao nói "dạ".
Cúp máy xong, tao ngồi yên một lúc.
Không biết tại sao, tao thấy nhẹ.
Không phải vì tao thua. Không phải vì tao thắng.
Chỉ là lần đầu tiên, tao không cần phân biệt.
勝人者有力，自勝者強
Thắng nhân giả hữu lực, tự thắng giả cường
Thắng người là có sức, thắng mình mới là mạnh.
Overcoming others requires force; overcoming yourself is true strength.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 33
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói thắng người thì có sức, thắng mình mới mạnh. Nghe qua tưởng câu truyền cảm hứng. Nhưng không phải. Thắng người thì dễ. Cãi giỏi hơn, lý lẽ sắc hơn, chịu đựng lâu hơn. Ai cũng làm được nếu đủ bướng. Nhưng thắng mình là thắng cái gì? Là lúc mày nhận ra cái nhu cầu phải thắng, chính nó mới là cái đang nhốt mày. Mày tưởng mày tự do vì không ai ép mày. Nhưng mày bị ép bởi chính cái phản xạ phải đúng, phải hơn, phải chứng minh. Thắng mình không phải là ép mình nhịn. Không phải cắn răng chịu. Là lúc mày ngồi yên, không cần thắng, không cần thua, mà vẫn còn nguyên ở đó. Cái nhẹ đó, không ai cho mày được. Cũng không ai lấy đi được.
Laozi said conquering others takes force, but conquering yourself takes real strength. Sounds like a motivational poster at first. But it's not. Beating others is easy. Argue better, sharper logic, outlast them. Anyone can do it if they're stubborn enough. But what does beating yourself even mean? It's the moment you realize the need to win is the very thing caging you. You thought you were free because nobody controlled you. But you were controlled by your own reflex to be right, to be better, to prove something. Conquering yourself isn't about forcing yourself to endure. It's not gritting your teeth and taking it. It's sitting still. Not needing to win. Not needing to lose. And still being whole. That lightness. Nobody can give it to you. And nobody can take it away.