Tao trả hết nợ rồi mà vẫn thấy thiếu
I Paid Off All My Debt and Still Felt Short
Tao trả hết nợ vào tháng Ba.
Ba mươi sáu tháng. Đúng lịch. Không trễ ngày nào.
Cái cảm giác lúc chuyển khoản xong khoản cuối, tao tưởng nó sẽ như trong phim. Nhạc nổi lên. Trời quang. Vai nhẹ.
Nhưng không.
Tao ngồi nhìn số dư. Không còn nợ. Nhưng cũng không có gì.
Tài khoản về lại số không. Đúng nghĩa đen. Ba mươi sáu tháng chạy như điên, cuối cùng tao đứng lại đúng chỗ xuất phát.
---
Hồi hai mươi lăm tuổi, tao mua xe.
Không phải vì cần. Tao đi làm có bốn cây số, xe máy chạy mười phút.
Nhưng thằng Dũng mua. Con Hà mua. Cả nhóm bạn đại học, đứa nào cũng đăng ảnh xe mới. Tao lướt feed, thấy mình như đứa duy nhất còn đội mưa.
Tao vay. Trả góp ba mươi sáu tháng. Lãi suất tao không đọc kỹ. Chỉ biết mỗi tháng trả bảy triệu rưỡi.
Lương tao mười bốn triệu.
Còn sáu triệu rưỡi cho mọi thứ. Tiền nhà. Tiền ăn. Tiền điện nước. Tiền gửi về cho bà.
Tao không kể ai. Ai hỏi thì cười, nói ổn.
---
Năm đầu, tao nghĩ mình giỏi.
Có xe. Có chỗ đỗ. Cuối tuần chở bạn gái đi ăn, đỗ xe trước nhà hàng, bước xuống thấy mình cũng ra gì.
Tao bắt đầu sống theo cái xe.
Đổ xăng loại tốt. Rửa xe mỗi tuần. Mua nước hoa treo trong xe. Miếng dán chống xước. Bọc ghế da.
Mỗi thứ nhỏ xíu. Nhưng cộng lại thì không nhỏ.
Tao bắt đầu ăn mì gói vào tuần cuối tháng. Không phải vì thích. Vì hết tiền.
Nhưng xe vẫn sạch. Vẫn thơm. Vẫn đẹp.
---
Năm thứ hai, bạn gái chia tay.
Không phải vì xe. Vì tao cáu. Vì tao hay tính toán. Vì đi ăn mà tao nhẩm giá trong đầu, mặt cứ căng lên.
Nó nói: "Em không biết anh đang chịu cái gì, nhưng anh không vui."
Tao không vui thật.
Nhưng tao không biết nói sao. Nói rằng tao đang chết vì cái xe? Nói rằng mỗi đêm tao nằm tính xem tháng này có đủ trả không?
Tao im. Nó đi.
Xe vẫn còn. Nó thì không.
---
Năm thứ ba, tao bắt đầu ghét cái xe.
Mỗi lần ngồi vào, tao thấy cái ghế da như nhắc: bảy triệu rưỡi. Cái vô lăng nhắc: bảy triệu rưỡi. Cái mùi nước hoa nhắc: mày còn nợ.
Tao đi làm bằng xe máy. Xe ô tô đỗ dưới hầm, phủ bụi.
Thằng Dũng hỏi sao không thấy mày lái xe nữa. Tao nói xe đang bảo dưỡng.
Nói dối. Nhưng nói thật thì nói sao. Nói rằng tao mua cái xe vì mày mua trước?
---
Tháng Ba, khoản cuối.
Tao chuyển xong. Nhìn màn hình. Số dư: một triệu hai trăm ngàn.
Ba mươi sáu tháng. Tổng tiền trả: hai trăm bảy mươi triệu. Xe bây giờ bán lại được một trăm bốn mươi. Tao mất một trăm ba mươi triệu cho cái cảm giác "cũng ra gì" hồi năm đầu.
Tao ngồi trong xe, tắt máy, ngồi im.
Không khóc. Không giận. Chỉ thấy trống.
---
Tuần sau, tao đăng bán xe.
Thằng Dũng nhắn: "Sao bán? Xe còn ngon mà."
Tao trả lời: "Không cần nữa."
Nó không hiểu. Tao cũng không giải thích.
Bán xong, tao có một trăm bốn mươi triệu. Lần đầu tiên trong ba năm, tao có tiền mà không nợ ai.
Tao tưởng sẽ vui.
Nhưng tối đó, tao lướt điện thoại, thấy thằng Dũng đăng ảnh đặt cọc căn hộ.
Và cái gì đó trong bụng tao lại nhúc nhích.
Lại thấy thiếu.
Lại thấy mình chưa đủ.
---
Tao nhìn cái cảm giác đó.
Lần này tao nhìn kỹ hơn.
Nó không phải về xe. Không phải về căn hộ. Không phải về thằng Dũng.
Nó là một cái gì đó ở trong tao. Cái gì đó luôn so sánh. Luôn đếm. Luôn thấy mình kém hơn người đứng cạnh.
Ba năm trước, tao tưởng mua xe thì nó sẽ im.
Nó không im. Nó chỉ đổi sang thứ khác.
Xe xong thì nhà. Nhà xong thì gì? Rồi lại gì nữa?
Tao hai mươi tám tuổi. Trả hết nợ. Không còn gánh nặng nào trên vai.
Nhưng cái gánh nặng thật, nó không nằm trên vai.
Nó nằm trong đầu.
Và tao không biết khi nào nó chịu dừng.
富貴而驕，自遺其咎
Phú quý nhi kiêu, tự di kỳ cữu
Giàu sang mà kiêu, tự chuốc lấy họa.
Wealth and honor with arrogance invite their own disaster.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 9
Diễn giải
Interpretation
Giàu mà kiêu thì tự rước họa vào. Lão Tử nói vậy hai ngàn mấy trăm năm trước. Nhưng "kiêu" ở đây không phải là khoe khoang, không phải là đi ngoài đường vênh mặt lên. Kiêu là khi mày mua thứ mày không cần, chỉ vì mày muốn người khác thấy mày có. Kiêu là khi mày sống cho cái nhìn của người ngoài, rồi tự hỏi sao mình mệt. Thằng này mua xe không phải vì cần đi. Nó mua vì muốn đứng ngang hàng với bạn bè. Cái xe là lời tuyên bố: tao cũng được. Tao không kém. Ba năm sau, xe bán rồi, nợ trả xong, nhưng cái "kiêu" đó vẫn còn. Nó chỉ đổi hình dạng. Từ xe sang nhà. Từ nhà sang thứ khác. Cái họa không phải là mất tiền. Cái họa là mày không biết mình đang chạy theo cái gì. Và mày cứ chạy hoài, cho đến khi nhìn lại thì đã mất nhiều hơn tiền.
Wealth with arrogance invites its own ruin. Laozi said that over two thousand years ago. But "arrogance" here isn't about strutting around or boasting out loud. Arrogance is buying what you don't need just so others can see you have it. Arrogance is living for other people's eyes, then wondering why you're exhausted. This guy didn't buy the car because he needed to drive. He bought it to stand level with his friends. The car was a declaration: I'm enough. I'm not less. Three years later, car sold, debt cleared, but that arrogance is still there. It just changed shape. From car to apartment. From apartment to the next thing. The ruin isn't losing money. The ruin is not knowing what you're chasing. And you keep chasing, until you look back and realize you've lost far more than money.