Tao từ chối lời mời đám cưới thằng bạn thân
I Declined My Best Friend's Wedding Invitation
Thằng Dũng gửi thiệp hồng qua Zalo.
Ảnh chụp cái thiệp đỏ, chữ nhũ vàng, tên nó với tên con Hà nằm cạnh nhau. Bên dưới nó nhắn: "Mày phải có mặt nghe, không được cáp."
Tao nhìn cái thiệp. Nhìn lâu.
Rồi tao gõ: "Tao không đi được."
Không giải thích. Không lý do. Chỉ vậy.
---
Thằng Dũng chơi với tao từ hồi cấp ba. Nó ngồi bàn trước, tao ngồi bàn sau. Hồi đó tao chép bài nó, nó cho chép mà không nói gì. Lên đại học khác trường nhưng cuối tuần vẫn đi cà phê. Ra trường, nó vô công ty lớn, tao làm freelance lung tung. Nó mua nhà trả góp, tao thuê phòng trọ. Nó cưới, tao vẫn một mình.
Không phải tao ghét nó. Không phải tao ghen.
Nhưng mỗi lần gặp nhóm bạn, tao thấy mình đang đứng trong một cái khuôn mà người ta đo bằng mấy thứ: nhà, xe, vợ, con, chức.
Tao không có thứ nào.
Và cái đám cưới, nó không chỉ là đám cưới. Nó là một buổi kiểm tra. Mày đến, mày ngồi vào bàn, người ta hỏi: "Mày làm gì rồi? Có ai chưa? Lương bao nhiêu?"
Mày cười. Mày nói qua loa. Mày uống bia. Mày về.
Rồi mày nằm nghĩ cả đêm.
---
Tao hai mươi tám tuổi. Làm freelance thiết kế. Thu nhập không ổn định. Có tháng mười lăm triệu, có tháng bảy triệu. Không bảo hiểm, không hợp đồng dài hạn. Ba mẹ không hiểu tao làm gì. Mỗi lần về quê, bà ngoại hỏi: "Bao giờ mày vô công ty cho đàng hoàng?"
Tao không biết giải thích.
Vì cái "đàng hoàng" của bà ngoại, của ba mẹ, của thằng Dũng, của cả nhóm bạn cấp ba, nó giống nhau hết. Công ty tên tuổi. Lương cứng. Xe tay ga. Căn hộ chung cư. Vợ hiền. Con ngoan.
Tao không ghét mấy thứ đó. Thật.
Nhưng mỗi lần tao cố bước vào cái khuôn đó, tao thấy mình nghẹt thở.
Hồi hai mươi lăm tuổi, tao thử. Vô công ty agency, ngồi từ chín giờ sáng đến tám giờ tối. Lương mười hai triệu. Sếp duyệt thiết kế theo ý khách, tao sửa đi sửa lại. Sáu tháng, tao mất hết hứng vẽ. Về nhà mở laptop ra, không muốn chạm vào. Cái thứ tao yêu nhất, nó biến thành cái thứ tao sợ nhất.
Tao nghỉ.
Ba tao gọi điện, giọng nặng: "Mày nghỉ rồi mày làm gì?"
Tao nói: "Con tự làm."
Ông im. Cái im đó nặng hơn mọi câu mắng.
---
Tao bắt đầu nhận ra một thứ.
Mỗi lần tao đi đám cưới, đi họp lớp, đi sinh nhật nhóm bạn, tao không phải là tao. Tao là một phiên bản được chỉnh sửa. Cười đúng lúc. Nói đúng thứ người ta muốn nghe. Giấu đi mấy thứ người ta không muốn thấy.
Tao giấu cái phòng trọ mười lăm mét vuông. Giấu cái tháng thu nhập bảy triệu. Giấu cái đêm tao ngồi tính tiền điện nước mà tay run.
Và tao nhận ra, không phải chỉ tao giấu.
Thằng Dũng cũng giấu. Nó mua nhà trả góp hai mươi năm, mỗi tháng đóng mười bốn triệu, lương nó hai mươi. Nó kể với tao lúc say, giọng nó run: "Tao sợ mất việc. Mất việc là mất nhà."
Con Hà cũng giấu. Nó đăng ảnh du lịch Đà Lạt, nhưng tao biết nó vay tiền đi. Vì nó nhắn hỏi tao mượn hai triệu tuần trước.
Thằng Phú cũng giấu. Nó lên chức trưởng phòng, nhưng mỗi tối nó uống bia một mình ở quán gần công ty. Tao gặp nó một lần, nó nói: "Tao ghét công việc này. Nhưng tao không biết làm gì khác."
Ai cũng giấu. Ai cũng sửa. Ai cũng đang đóng vai một phiên bản "đàng hoàng" cho người khác nhìn.
Và cái đám cưới, nó là sân khấu lớn nhất.
---
Tao gõ "Tao không đi được" rồi tắt điện thoại.
Thằng Dũng gọi lại. Tao không nghe.
Nó nhắn: "Mày giận tao à?"
Tao nhắn lại: "Không. Tao chỉ không muốn đi."
"Sao?"
"Không sao hết. Tao chúc mày hạnh phúc. Thật lòng."
Nó không nhắn lại.
Tao biết nó giận. Hoặc buồn. Hoặc cả hai.
Nhưng tao cũng biết, nếu tao đi, tao sẽ ngồi ở bàn số mấy đó, uống bia, cười, rồi về nhà nằm ghét chính mình.
Tao đã làm chuyện đó đủ rồi.
---
Tối đó tao ở nhà. Nấu mì. Ngồi ăn trên cái bàn nhỏ cạnh cửa sổ.
Phòng trọ mười lăm mét vuông. Quạt trần quay chậm. Tiếng xe ngoài đường.
Tao mở laptop, vẽ. Không phải vẽ cho khách. Vẽ cho tao. Cái thứ tao muốn vẽ từ lâu mà không có thời gian. Một bức minh họa về một thằng nhỏ đứng trong cái hộp, xung quanh toàn người lớn cũng đứng trong hộp, nhưng ai cũng nghĩ hộp mình to hơn.
Tao vẽ đến hai giờ sáng. Không ai trả tiền cho bức này. Không ai thấy bức này.
Nhưng tao thấy mình.
Lần đầu tiên trong rất lâu, tao thấy mình.
---
Sáng hôm sau, tao mở điện thoại. Nhóm chat bạn cấp ba có mấy tin nhắn.
"Thằng này sao không đi đám cưới Dũng?" "Bận gì mà bận dữ." "Chắc không có tiền mừng."
Tao đọc. Không đau. Không giận.
Chỉ thấy nhẹ.
Nhẹ kiểu kỳ lạ. Như cởi một cái áo mặc lâu quá, quên nó nặng.
Tránh ra, mày che nắng tao.
Stand out of my sunlight.
— Diogenes Laërtius, Lives VI.38
Diễn giải
Interpretation
Hồi xưa có ông Diogenes, sống trong cái thùng, không nhà không cửa. Alexander Đại đế, thằng chinh phục nửa thế giới, đến gặp ông, hỏi: "Ông muốn gì, ta ban cho." Ông nói: "Tránh ra, mày che nắng tao." Nghe ngang. Nghe điên. Nhưng mà nghĩ lại. Thằng Alexander có cả đế chế mà vẫn phải đi hỏi một thằng ở trong thùng. Còn thằng ở trong thùng, nó không cần gì từ thằng có cả đế chế. Ai tự do hơn ai? Câu chuyện thằng Dũng, thằng Phú, con Hà, tao. Ai cũng đang đứng che nắng người khác mà không biết. Che bằng kỳ vọng. Che bằng câu hỏi. Che bằng cái nhìn. Và cái tự do, nó không phải là có nhiều tiền hay không cần ai. Nó chỉ là biết nói: "Tránh ra. Mày đang che cái phần tao cần nhất."
Long ago there was a man named Diogenes who lived in a barrel. No house, no possessions. Alexander the Great, conqueror of half the known world, came to him and asked: "What do you want? I'll grant it." Diogenes said: "Move aside. You're blocking my sunlight." Sounds insane. Sounds rude. But think about it. The man who owned an empire still needed to ask something of a man who lived in a barrel. And the man in the barrel needed nothing from the man who owned an empire. Who was freer? Dung, Phu, Ha, me. We were all blocking each other's sunlight without knowing it. Blocking with expectations. With questions. With the way we looked at each other. And freedom isn't about having money or needing no one. It's just knowing how to say: "Move aside. You're blocking the part of me I need most."