Tao tự hỏi ai đang sống thay tao
I Wonder Who Has Been Living My Life
Tao có thói quen mở mắt ra là cầm điện thoại.
Không phải vì có gì quan trọng. Chỉ là tay tự đưa lên. Mắt tự mở. Ngón cái tự lướt. Như cái máy.
Sáng nào cũng vậy. Mở mắt. Cầm điện thoại. Lướt tin. Đọc comment. Xem story. Rồi mới đánh răng.
Tao hai mươi tám tuổi. Làm content cho một công ty truyền thông nhỏ ở quận 3. Lương đủ sống, không dư. Thuê phòng trọ chung với một thằng bạn cũ hồi đại học. Cuộc sống bình thường. Không bi kịch. Không drama.
Nhưng có một chuyện tao để ý.
Tao không nhớ lần cuối mình chủ động làm gì.
Ý tao là, chủ động thật sự. Không phải vì ai bảo, không phải vì deadline, không phải vì thấy người ta làm rồi mình cũng làm theo.
Tao ăn cơm gà vì tiệm cơm gà gần nhất. Tao mặc áo đen vì tủ toàn áo đen. Tao nghe nhạc lo-fi vì playlist tự phát. Tao xem phim vì thuật toán đề xuất.
Tao sống theo quán tính.
Có lần tao ngồi với thằng Dũng. Nó hỏi: "Mày thích gì?"
Tao định nói. Rồi dừng.
Không phải vì không biết trả lời. Mà vì mọi câu trả lời hiện lên trong đầu, tao đều không chắc nó là của mình.
Tao thích cà phê? Hay tao uống cà phê vì hồi năm nhất đại học thằng bạn cùng phòng rủ, rồi thành thói quen?
Tao thích chạy bộ? Hay tao chạy vì đọc một bài trên mạng nói chạy bộ tốt cho sức khỏe tinh thần?
Tao thích công việc này? Hay tao làm vì lúc ra trường nộp đơn bừa, chỗ này gọi trước?
Thằng Dũng nhìn tao. "Mày sao vậy? Hỏi thích gì mà suy nghĩ như đang thi."
Tao cười. Nói đại: "Tao thích ngủ."
Nó cười. Chuyện qua.
Nhưng tối đó tao nằm nghĩ.
Tao nghĩ về hai mươi tám năm qua. Hồi nhỏ, ba mẹ chọn trường. Lớn lên, bạn bè chọn xu hướng. Ra trường, thị trường chọn nghề. Mạng xã hội chọn gu. Thuật toán chọn sở thích.
Còn tao?
Tao ở đâu trong đống đó?
Tao bắt đầu để ý nhiều hơn.
Ở công ty, sếp nói: "Bài này viết theo hướng viral đi." Tao viết. Không suy nghĩ. Tay gõ, đầu chạy theo công thức. Hook, pain point, solution, CTA. Xong. Nộp. Sếp duyệt. Đăng.
Tao không ghét công việc. Nhưng tao cũng không thấy gì. Nó như thở. Tự động.
Có hôm tao viết xong một bài, đọc lại, thấy hay. Nhưng hay theo kiểu nào? Hay vì tao thật sự muốn nói điều đó? Hay hay vì tao biết đám đông muốn nghe gì?
Tao không phân biệt được.
Rồi có chuyện này.
Tao match với một con bé trên Hinge. Nó hỏi: "Anh là người như thế nào?"
Tao gõ: "Thích cà phê, chạy bộ, nghe nhạc lo-fi, thỉnh thoảng đọc sách."
Gửi xong, tao nhìn lại dòng tin nhắn.
Nó giống y chang bio của tao. Giống y chang bio của mấy trăm thằng khác trên Hinge. Thích cà phê. Chạy bộ. Lo-fi. Đọc sách.
Tao là ai?
Hay tao chỉ là tổng hợp của những thứ tao tiếp xúc?
Tuần sau, tao thử một cái.
Tao không mở điện thoại buổi sáng. Thay vào đó, tao nằm im. Nhìn trần nhà. Không nhạc, không tin, không gì hết.
Mười phút đầu, tao bồn chồn. Tay ngứa. Đầu chạy lung tung. Nghĩ đến email, nghĩ đến deadline, nghĩ đến story chưa xem.
Mười phút sau, tao bắt đầu nghe tiếng xe ngoài đường. Tiếng bà bán xôi rao. Tiếng thằng Dũng ngáy phòng bên.
Rồi tao nghe tiếng mình thở.
Lạ lắm. Hai mươi tám năm, tao chưa bao giờ nghe mình thở.
Tao nằm thêm mười phút nữa. Không nghĩ gì. Chỉ thở.
Rồi tao đứng dậy. Đánh răng. Rửa mặt. Nhìn trong gương.
Thằng trong gương nhìn lại tao.
Tao không biết nó là ai.
Không phải kiểu triết học cao siêu gì. Chỉ đơn giản là tao nhìn mặt mình mà không biết, nếu bỏ hết công việc, bỏ hết mạng xã hội, bỏ hết thói quen, bỏ hết những thứ người khác đặt lên tao, thì còn lại cái gì.
Có còn gì không?
Hay tao chỉ là một cái bình rỗng, ai rót gì vào thì thành cái đó?
Tao kể chuyện này cho thằng Dũng. Nó nghe xong im một lúc.
Rồi nó nói: "Tao cũng vậy."
Tao nhìn nó.
"Tao cũng không biết tao thích gì thật sự. Tao chỉ biết tao đang làm gì. Nhưng thích hay không, tao không chắc."
Hai thằng ngồi im.
Không ai nói gì thêm.
Tối đó tao nằm nghĩ. Không phải nghĩ để tìm câu trả lời. Chỉ nghĩ.
Có khi nào, cái mà tao gọi là "tao", nó không phải là một thứ cố định? Có khi nào nó thay đổi mỗi ngày, mỗi giờ, mỗi lần tao tiếp xúc với một thứ gì đó mới?
Có khi nào, việc tìm "tao thật sự" là tìm một thứ không tồn tại?
Tao không biết.
Nhưng sáng hôm sau, lần đầu tiên trong rất lâu, tao tự chọn ăn sáng.
Không phải tiệm gần nhất. Không phải chỗ quen. Tao đi bộ hai mươi phút đến một quán bún riêu ở đầu hẻm mà tao chưa bao giờ ghé.
Bún riêu ngon. Hay dở. Tao không chắc.
Nhưng tao chắc một điều.
Lần đó, tao tự chọn.
Tâm dẫn đầu mọi hành động. Tâm là chủ. Tâm tạo ra tất cả.
Mind is the forerunner of all actions. Mind is chief. All is mind-made.
— Đức Phật, Kinh Pháp Cú (Dhammapada), Kệ 1
Diễn giải
Interpretation
Phật nói tâm dẫn đầu mọi hành động. Tâm là chủ. Tâm tạo ra tất cả. Nghe thì lớn lao. Nhưng nghĩ lại, nó đơn giản lắm. Mày thức dậy, tay cầm điện thoại. Ai bảo cầm? Không ai. Tâm mày bảo. Nhưng cái tâm đó, nó được huấn luyện bởi cái gì? Bởi thuật toán, bởi thói quen, bởi những thứ mày tiếp xúc mỗi ngày. Vậy tâm dẫn đầu, nhưng ai dẫn tâm? Đó là câu hỏi mà thằng trong câu chuyện bắt đầu hỏi. Không phải để tìm câu trả lời. Chỉ để lần đầu tiên, nhìn thấy cái tâm đang chạy. Như lần đầu nghe mình thở. Không phải mày mới bắt đầu thở. Mày thở hai mươi tám năm rồi. Chỉ là chưa bao giờ nghe. Tâm cũng vậy. Nó chạy từ lúc mày sinh ra. Mày chỉ chưa bao giờ dừng lại đủ lâu để thấy nó đang chạy đi đâu.
The Buddha said the mind leads all actions. The mind is the master. The mind creates everything. Sounds grand. But think about it. It's simple. You wake up, hand grabs the phone. Who told you to grab it? Nobody. Your mind did. But that mind, what trained it? Algorithms, habits, everything you absorb every day. So the mind leads. But who leads the mind? That's the question the guy in the story started asking. Not to find an answer. Just to see, for the first time, that the mind was running. Like hearing yourself breathe for the first time. You didn't just start breathing. You've been breathing for twenty-eight years. You just never listened. The mind is the same. It's been running since the day you were born. You just never stopped long enough to see where it was going.