Tháng đầu lương hai số, tao mua bốn đôi giày
The first month I earned five figures, I bought four pairs of shoes
Hồi lương bảy triệu, tao ao ước lương mười lăm. Tao nghĩ mười lăm triệu là con số thay đổi mọi thứ.
Rồi tao nhảy việc. Công ty mới trả hai mươi hai triệu. Tháng đầu tiên lĩnh lương, tao ngồi nhìn số dư tài khoản. Chưa bao giờ thấy nhiều tiền vậy.
Tao mua bốn đôi giày. Một đôi chạy bộ, một đôi đi làm, một đôi đi chơi, một đôi "để dành". Đôi để dành tao chưa xé tag đến giờ.
Rồi tao mua tai nghe không dây. Loại xịn. Ba triệu rưỡi. Mang ra quán cà phê ngồi, đeo vào, mở nhạc. Ngồi đúng hai mươi phút thì lấy ra vì nóng tai.
Tuần sau tao mua áo khoác. Sài Gòn nắng ba mươi bảy độ. Nhưng cái áo đẹp quá. Tao nghĩ mùa mưa mặc được.
Mùa mưa tới. Tao quên mất cái áo.
Tháng thứ hai, tao đổi điện thoại. Cái cũ còn chạy ngon. Nhưng tao nghĩ lương giờ khác rồi, xài đồ phải khác.
Tao bắt đầu uống cà phê sáu mươi lăm nghìn thay vì hai mươi nghìn. Không phải vì ngon hơn. Mà vì tao thấy mình nên ngồi ở chỗ đó.
Tháng thứ ba, tao nhìn lại tài khoản. Tiết kiệm: hai triệu. Lương hai mươi hai triệu mà tiết kiệm hai triệu.
Tao hoảng.
Không phải hoảng vì hết tiền. Mà hoảng vì tao không biết tiền đi đâu.
Tao mở lịch sử giao dịch. Kéo từ trên xuống. Mỗi dòng một món. Shopee, Grab, chuyển khoản, quẹt thẻ. Dòng nào tao cũng nhớ mang máng. Nhưng gộp lại thì tao không nhớ mình đã sống gì trong ba tháng đó.
Tao kể cho thằng Huy nghe. Huy là bạn tao từ hồi đại học. Nó lương mười bốn triệu, ở trọ quận Bình Thạnh, đi xe Wave.
Nó cười. "Mày lương gấp rưỡi tao mà tiết kiệm bằng tao."
Tao tưởng nó đùa. Nhưng nó nói thật. Nó tiết kiệm hai triệu mỗi tháng. Đều đặn. Từ hai năm nay.
Tao hỏi: "Mày không thấy thiếu à?" Nó nói: "Thiếu chứ. Nhưng tao biết mình thiếu cái gì."
Câu đó tao nhớ đến giờ.
Vì tao không biết. Tao mua nhiều thứ, nhưng không biết mình đang thiếu cái gì. Hay đúng hơn, tao không biết mình có đang thiếu thật không.
Hồi lương bảy triệu, tao thiếu tiền. Rõ ràng. Cụ thể. Thiếu tiền trọ, thiếu tiền ăn, thiếu tiền gửi về nhà.
Giờ lương hai mươi hai triệu. Tao không thiếu mấy thứ đó nữa. Nhưng tao vẫn thấy thiếu. Thiếu một cái gì đó mà tao không gọi tên được.
Thế là tao mua.
Mua giày thì thấy đủ được hai ngày. Mua tai nghe thì thấy đủ được một tuần. Đổi điện thoại thì thấy đủ được nửa tháng. Rồi lại thiếu.
Tao bắt đầu hiểu một chuyện. Cái thiếu hồi bảy triệu, nó có đáy. Mày biết nó ở đâu, mày lấp được. Cái thiếu hồi hai mươi hai triệu, nó không có đáy. Mày đổ bao nhiêu cũng chảy tuột.
Tháng thứ tư, tao không mua gì. Không phải vì tao giác ngộ. Mà vì tao mệt.
Mệt vì mỗi lần mở Shopee, tao phải tự hỏi: mình mua vì cần hay vì muốn thấy mình đủ?
Câu hỏi đó nặng lắm. Nặng hơn tao tưởng.
Cuối tháng đó, tao tiết kiệm được bảy triệu. Không phải vì tao kỷ luật. Mà vì tao không biết mua gì nữa.
Tao nhìn bốn đôi giày xếp hàng trong tủ. Đôi để dành vẫn còn nguyên tag.
Tao nghĩ, nếu mai tao lương năm mươi triệu, tao sẽ mua mấy đôi?
Tao không dám trả lời.
金玉滿堂，莫之能守
Kim ngọc mãn đường, mạc chi năng thủ
Vàng ngọc đầy nhà, không ai giữ nổi.
A house full of gold and jade — none can keep it safe.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 9
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói vàng ngọc đầy nhà, không ai giữ nổi. Ổng không nói về trộm cướp. Ổng nói về chính mày. Mày kiếm được tiền. Mày mua đồ. Đồ chất đầy nhà. Nhưng cái cảm giác "đủ" thì không ở lại. Nó đến rồi đi, nhanh hơn mày tưởng. Như nước đổ vào rổ. Vàng ngọc đây không phải chỉ là tiền. Là tất cả những thứ mày tưởng sẽ lấp được cái thiếu bên trong. Giày, tai nghe, điện thoại, cà phê sáu mươi lăm nghìn. Mày ôm hết vào nhà. Nhưng không giữ được cảm giác đủ quá vài ngày. Không ai giữ nổi. Không phải vì mày yếu. Mà vì nó không phải thứ để giữ. Cái đủ không nằm trong tủ giày.
Lao Tzu said a house full of gold and jade, no one can keep it. He wasn't talking about thieves. He was talking about you. You earn the money. You buy the things. Stuff piles up at home. But the feeling of "enough" doesn't stay. It comes and goes, faster than you think. Like water poured into a basket. Gold and jade here isn't just money. It's everything you thought would fill the emptiness inside. Shoes, earbuds, phones, sixty-five-thousand-dong coffee. You bring it all home. But you can't hold onto the feeling of enough for more than a few days. No one can keep it. Not because you're weak. Because it's not something to keep. Enough doesn't live in your shoe closet.