Thằng đồng nghiệp được thăng chức thay tao
The Colleague Who Got Promoted Instead of Me
Tao vào công ty được ba năm.
Ba năm. Không nghỉ phép dài ngày. Không từ chối task nào. Tối nào cũng về sau bảy giờ. Cuối tuần vẫn mở laptop check mail.
Tao không phải kiểu người thích khoe. Tao chỉ nghĩ, làm tốt thì sẽ được nhìn thấy. Đơn giản vậy thôi.
Rồi đợt review cuối năm tới.
Sếp gọi team họp. Thông báo vị trí team lead mới. Tao ngồi ngay hàng đầu, tim đập nhanh hơn bình thường một chút. Không phải vì tao chắc chắn. Mà vì tao nghĩ, nếu không phải tao thì ai.
Tên được gọi là Hưng.
Hưng vào sau tao nửa năm. Nó không ở lại khuya. Nó không nhận thêm task. Nó hay đi cà phê với sếp. Nó hay nói chuyện, hay cười, hay kể chuyện con nó đi học.
Tao ghét thừa nhận, nhưng Hưng không dở. Nó chỉ khác tao.
Tao làm. Nó vừa làm vừa nói.
Tao cắm đầu. Nó ngẩng lên nhìn quanh.
Tao nghĩ công việc tự nói thay mình. Nó biết rằng không ai nghe nếu mình không mở miệng.
Hôm đó tao về nhà lúc sáu giờ. Sớm nhất trong ba năm. Tao không mở laptop. Tao nằm trên giường nhìn trần nhà.
Tao giận.
Giận sếp. Giận Hưng. Giận cái công ty. Giận cả bản thân.
Nhưng giận ai nhiều nhất thì tao biết. Giận tao. Vì tao đã tin một thứ mà không ai hứa.
Không ai nói "làm nhiều thì được thưởng". Không ai ký hợp đồng "cống hiến ba năm đổi lấy vị trí lead". Tao tự viết cái hợp đồng đó trong đầu, rồi giận khi đối phương không ký.
---
Tuần sau tao vẫn đi làm.
Không phải vì tao tha thứ. Mà vì tao chưa biết đi đâu.
Nhưng có cái gì đó khác. Tao bắt đầu quan sát.
Tao thấy thằng Minh bên team khác. Nó giỏi hơn tao. Code sạch hơn, logic chắc hơn. Nhưng nó cũng không được promote. Nó cũng cắm đầu làm. Nó cũng tin công việc tự nói.
Tao thấy chị Lan, quản lý bên marketing. Chị ấy được promote năm ngoái. Chị ấy không giỏi nhất team. Nhưng chị ấy biết nói. Biết trình bày. Biết khi nào cần im, khi nào cần lên tiếng.
Tao bắt đầu hiểu một thứ mà ba năm trước tao không hiểu.
Làm giỏi là một chuyện. Sống giữa người ta là chuyện khác.
Công ty không phải phòng thi. Không có đáp án đúng duy nhất. Không có giám khảo chấm điểm tuyệt đối công bằng. Công ty là một đám người, với đủ thứ thiên vị, cảm tính, mối quan hệ chồng chéo.
Tao không nói điều đó là đúng. Tao chỉ nói điều đó là thật.
---
Ba tháng sau, tao thay đổi. Không phải thay đổi kiểu "học cách nịnh sếp". Tao vẫn ghét nịnh.
Nhưng tao bắt đầu nói. Khi làm xong một task khó, tao không im. Tao gửi mail tóm tắt cho sếp. Không phải khoe. Chỉ là cho người ta biết.
Tao bắt đầu đi ăn trưa với team. Trước đó tao hay ăn một mình ở bàn, vừa ăn vừa đọc tin. Giờ tao ngồi cùng. Không nói nhiều. Nhưng có mặt.
Tao bắt đầu hỏi. Hỏi sếp tao đang thiếu gì. Hỏi Hưng nó nghĩ gì khi làm lead. Hỏi thật, không hỏi để mỉa.
Hưng nói một câu tao nhớ mãi. Nó nói: "Tao cũng không chắc mình xứng đáng. Nhưng tao nghĩ, nếu không thử thì sao biết."
Nó không kiêu. Nó chỉ không sợ.
Còn tao. Tao sợ. Sợ nói ra rồi bị từ chối. Sợ xin rồi không được. Nên tao chọn cách an toàn nhất: làm im lặng, rồi đợi người ta tự thấy.
Ba năm tao đợi. Không ai thấy.
---
Sáu tháng sau nữa. Công ty mở thêm team mới. Cần lead.
Lần này tao không đợi.
Tao gõ cửa phòng sếp. Tao nói tao muốn thử. Tao trình bày tao đã làm gì ba năm qua, tao học được gì sáu tháng vừa rồi.
Sếp nhìn tao hơi ngạc nhiên. Không phải vì tao giỏi hay dở. Mà vì đây là lần đầu tiên tao nói.
Tao được vị trí đó.
Nhưng cái tao được không phải vị trí. Cái tao được là hiểu ra một chuyện.
Làm tốt mà không ai biết thì cũng như không làm. Không phải vì công sức không có giá trị. Mà vì giữa đời này, giữa bao nhiêu người, bao nhiêu tiếng ồn, im lặng không phải là đức hạnh. Im lặng chỉ là im lặng.
Tao không cần la lên. Nhưng tao cần mở miệng.
Cái khó không phải là làm. Cái khó là sống giữa người ta mà vẫn là mình, nhưng không đóng cửa.
---
Giờ tao vẫn về muộn thỉnh thoảng. Vẫn nhận task khó. Vẫn không thích nịnh.
Nhưng tao không còn tin rằng thế giới nợ tao cái gì chỉ vì tao chăm chỉ.
Tao làm vì tao muốn làm. Không phải vì tao đợi ai nhìn thấy.
Và khi không đợi nữa, tao nhẹ hơn nhiều.
天之道，利而不害。聖人之道，為而不爭
Thiên chi đạo, lợi nhi bất hại. Thánh nhân chi đạo, vi nhi bất tranh
Đạo Trời, lợi mà không hại. Đạo Thánh nhân, làm mà không tranh.
The way of heaven benefits and does not harm. The way of the sage acts and does not compete.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 81
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói đạo trời thì làm lợi mà không gây hại, đạo thánh nhân thì làm mà không tranh. Nghe thì giống kiểu "cứ im đi, đừng giành giật". Nhưng không phải vậy. Không tranh không có nghĩa là không làm gì. Không tranh là làm xong rồi không ôm khư khư cái công, không ngồi đếm xem người ta nợ mình bao nhiêu. Thằng trong chuyện, ba năm nó làm tốt nhưng nó tranh theo kiểu ngầm. Nó không giành bằng miệng, nó giành bằng sự im lặng đầy kỳ vọng. Nó nghĩ "tao im mà làm tốt thì thế giới phải tự trả công". Đó cũng là tranh. Tranh một cách thụ động. Khi nó buông cái kỳ vọng đó, khi nó làm vì muốn làm chứ không phải vì đợi phần thưởng, lúc đó nó mới thực sự không tranh. Và lạ thay, lúc không tranh nữa thì mọi thứ lại tới. Nước chảy xuống chỗ thấp, không cần ai mời. Làm mà không tranh cũng vậy. Không phải là yếu. Là không cần thắng ai để biết mình đang sống.
Laozi said the way of heaven benefits without harming, the way of the sage acts without competing. Sounds like "just shut up and don't fight for anything." But that's not it. Not competing doesn't mean doing nothing. It means doing the work and then not clinging to the credit, not sitting there counting how much the world owes you. The guy in the story worked hard for three years but he was competing in a hidden way. He didn't fight with words. He fought with silent expectations. He thought "I'll stay quiet and do good work and the world must pay me back." That's still competing. Just passively. When he let go of that expectation, when he worked because he wanted to and not because he was waiting for a reward, that's when he truly stopped competing. And strangely, when he stopped competing, things came to him. Water flows to the lowest place without being invited. Acting without competing is the same. It's not weakness. It's not needing to beat anyone to know you're alive.