Tháng lương đầu tiên tao không dám tiêu
The First Paycheck I Couldn't Spend
Hồi tao hai mươi ba, lương tháng đầu tiên bảy triệu rưỡi.
Tao nhớ rõ vì tao chụp màn hình. Gửi cho mẹ. Mẹ gửi lại mấy cái trái tim. Tao cười.
Bảy triệu rưỡi. Trừ phòng trọ hai triệu. Điện nước bốn trăm. Ăn uống ba triệu nếu tiết kiệm. Còn lại tầm hai triệu.
Hai triệu đó tao không dám đụng vào.
Tao để nó nằm trong tài khoản. Mỗi ngày mở app lên coi. Thấy số dư còn nguyên thì yên tâm. Như kiểu nó là cái phao.
Rồi tao lên lương. Mười hai triệu. Rồi mười lăm. Rồi hai mươi.
Mỗi lần lên lương, tao nghĩ sẽ thoải mái hơn. Nhưng không. Phòng trọ đổi thành căn hộ. Xe máy đổi thành xe trả góp. Cà phê vỉa hè đổi thành quán có máy lạnh.
Số dư cuối tháng vẫn tầm hai triệu.
Tao nhìn con số đó quen đến mức không thấy buồn cười nữa.
---
Năm hai mươi bảy, tao có đứa bạn tên Phong.
Phong làm sale. Lương cứng tám triệu, nhưng có tháng hoa hồng lên ba mươi, bốn mươi. Phong mua đồ không cần nghĩ. Giày Nike mới ra là mua. Điện thoại đời mới là đổi. Đi ăn thì Phong trả.
Tao ngồi cạnh Phong, uống ly cà phê ba mươi lăm ngàn, thấy mình nhỏ bé.
Không phải vì tao nghèo. Tao biết tao không nghèo. Nhưng ngồi cạnh Phong, tao thấy mình thiếu. Thiếu cái gì thì không nói được. Chỉ thấy thiếu.
Rồi một bữa Phong gọi tao lúc mười một giờ đêm.
Phong nói: "Mày có dư không? Cho tao mượn năm triệu. Cuối tháng trả."
Tao im.
Phong lương tháng có khi gấp đôi tao. Phong mua giày mới tuần trước. Phong vừa đăng ảnh đi Đà Lạt.
Mà Phong mượn tao năm triệu.
Tao chuyển. Không hỏi gì.
Cuối tháng Phong không trả. Tháng sau cũng không. Tao không nhắc. Phong cũng không nhắc.
Ba tháng sau, Phong đăng ảnh mua AirPods mới.
Tao nhìn cái ảnh đó lâu lắm.
---
Năm hai mươi tám, tao bắt đầu để ý mình tiêu tiền kiểu gì.
Không phải kiểu lập bảng Excel hay dùng app quản lý chi tiêu. Tao chỉ ngồi lại, nhớ xem tháng vừa rồi mình mua gì.
Cái áo khoác bốn trăm ngàn vì sale 50%. Tao có cần không? Không. Nhưng sale mà.
Bữa ăn hai trăm ngàn ở quán mới mở vì thấy trên TikTok. Ngon không? Bình thường. Nhưng chụp được tấm hình đẹp.
Cái tai nghe ba trăm ngàn thay cái cũ. Cái cũ còn xài được không? Còn. Nhưng nó cũ rồi.
Tao liệt kê ra, thấy một nửa số tiền tao tiêu không phải vì tao cần. Mà vì tao thấy người ta có.
Hoặc vì tao muốn cảm giác mình đang sống đàng hoàng.
Đàng hoàng. Cái từ đó ám tao.
Đàng hoàng là gì? Là uống cà phê năm mươi ngàn thay vì hai mươi ngàn? Là mặc áo có logo thay vì áo trơn? Là đi xe trả góp thay vì xe cũ?
Tao không biết. Nhưng tao tiêu tiền như thể nếu không tiêu, mình sẽ trở thành người không ra gì.
---
Có lần tao về quê. Ngồi ăn cơm với ba.
Ba tao cả đời làm thợ hồ. Lương ngày hai trăm, ba trăm ngàn. Có tháng không có việc thì ngồi nhà.
Ba mặc cái áo thun cũ, quần đùi, ngồi trước hiên uống trà đá. Bình trà tự nấu. Trà gói hai ngàn.
Ba hỏi: "Con ở trên đó có đủ xài không?"
Tao nói: "Đủ ba."
Ba gật đầu. Không hỏi thêm.
Tao nhìn ba. Ba không có giày Nike. Không có AirPods. Không có ảnh Đà Lạt trên Facebook. Cái điện thoại ba xài là cái tao thải hồi năm ngoái.
Nhưng ba ngồi đó, uống trà, nhìn ra sân. Mặt ba bình thường. Không vui lắm, không buồn lắm. Bình thường.
Tao tự hỏi, lần cuối mình ngồi yên như vậy là khi nào.
Tao không nhớ.
---
Tháng rồi, tao dọn phòng. Mở tủ ra thấy ba cái áo khoác còn nguyên tag. Hai đôi giày mua xong mang một lần rồi cất. Cái loa bluetooth mua vì giảm giá, chưa bóc hộp.
Tao ngồi giữa đống đồ đó.
Tao nhớ hồi mới đi làm, hai triệu dư cuối tháng mà thấy giàu. Giờ lương gấp ba mà vẫn thấy thiếu.
Không phải tiền chạy đi đâu. Tiền vẫn ở đây. Nằm trong đống đồ tao không dùng.
Tao nhìn cái loa bluetooth.
Nó nằm im trong hộp. Giống tao nằm im trong căn phòng đầy đồ mà vẫn thấy trống.
---
Hôm qua, tao mở app ngân hàng.
Số dư cuối tháng: hai triệu một trăm bốn mươi ngàn.
Giống y hồi mới đi làm.
Tao cười. Không biết cười vì buồn hay vì thấy mình ngu.
Có khi cả hai.
金玉滿堂，莫之能守
Kim ngọc mãn đường, mạc chi năng thủ
Vàng ngọc đầy nhà, không ai giữ nổi.
A house full of gold and jade — none can keep it safe.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 9
Diễn giải
Interpretation
金玉滿堂，莫之能守 Kim ngọc mãn đường, mạc chi năng thủ. Vàng ngọc đầy nhà, không ai giữ được. Lão Tử nói câu này hai ngàn mấy trăm năm trước. Ổng không nói về người nghèo. Ổng nói về người đã có. Mày có bao giờ để ý không? Hồi lương bảy triệu rưỡi, mày thấy hai triệu dư là nhiều. Giờ lương hai mươi triệu, hai triệu dư vẫn là hai triệu dư. Tiền vào nhiều hơn nhưng nó chảy ra cũng nhanh hơn. Không phải vì mày hoang. Mà vì mỗi lần có thêm, mày lại nghĩ mình cần thêm. Vàng ngọc đầy nhà mà không giữ được, không phải vì có kẻ trộm. Mà vì cái tay mày cứ mở ra. Mở ra mua thứ mày không cần, để chứng minh thứ mày không thiếu. Ba mày ngồi uống trà hai ngàn đồng mà mặt bình thường. Mày ngồi trong phòng đầy đồ mà thấy trống. Cái giữ được không nằm trong tủ. Nó nằm ở chỗ mày biết dừng.
金玉滿堂，莫之能守 Jīn yù mǎn táng, mò zhī néng shǒu. A hall full of gold and jade, none can keep it. Lao Tzu said this over two thousand years ago. He wasn't talking about the poor. He was talking about those who already have. Have you ever noticed? When your salary was seven and a half million, two million left over felt like a lot. Now at twenty million, two million left over is still two million. More comes in but it flows out faster too. Not because you're wasteful. But because every time you get more, you think you need more. A hall full of gold and jade that can't be kept. Not because there are thieves. But because your hands keep opening. Opening to buy what you don't need, to prove what you don't lack. Your dad sits drinking two-thousand-dong tea with a calm face. You sit in a room full of things and feel empty. What can be kept isn't in the closet. It's in knowing when to stop.