Tối đó tao ngồi ngoài ban công, không mở điện thoại
That night I sat on the balcony without touching my phone
Tao hai mươi chín tuổi.
Đang làm trưởng nhóm ở một công ty truyền thông. Lương mười tám triệu. Nghe thì ổn. Nhưng mỗi sáng thức dậy, tao thấy mệt trước khi bước chân xuống giường.
Không phải mệt vì thiếu ngủ. Mệt vì phải là một người nào đó.
Ở công ty, tao là người giải quyết vấn đề. Ai có chuyện gì cũng tìm tao. Sếp giao deadline gấp, tao nhận. Đồng nghiệp nghỉ ngang, tao ôm phần. Thực tập sinh sai, tao sửa. Khách hàng chửi, tao xin lỗi.
Ở nhà, tao là đứa con ngoan. Mẹ gọi điện hỏi sao chưa về quê, tao nói con bận. Bà ngoại ốm, tao gửi tiền. Ba hỏi bao giờ mua nhà, tao cười rồi chuyển chủ đề.
Trong nhóm bạn, tao là đứa lo. Đứa nào buồn thì nhắn tao. Đứa nào cãi nhau thì tao hòa giải. Đi nhậu thì tao lái xe đưa mọi người về.
Tao gánh hết. Không ai bắt. Tao tự gánh.
Vì tao nghĩ, nếu tao không gánh thì ai gánh.
Rồi một hôm, tao ngồi trong cuộc họp. Sếp đang nói gì đó về chiến lược quý ba. Tao nhìn mọi người gật gù. Tao cũng gật. Nhưng trong đầu tao trống rỗng.
Không phải tao không hiểu. Tao hiểu hết. Tao chỉ không thấy mình ở trong đó.
Tao nhìn xuống tay mình. Tay đang cầm bút. Ghi chép. Như một thói quen. Tao tự hỏi, nếu tao đặt bút xuống ngay bây giờ, có ai nhận ra không.
Cuộc họp kết thúc. Tao về bàn. Mở laptop. Có ba mươi hai email chưa đọc. Tao nhìn con số đó rồi đóng laptop lại.
Đi ra ngoài mua cà phê. Đứng ở quán, chờ ly đen đá. Nhìn người ta đi qua đi lại. Ai cũng đang đi đâu đó. Ai cũng đang làm gì đó. Ai cũng đang là ai đó.
Tao thì không biết mình đang là ai nữa.
Tối đó tao về nhà. Tắm xong, thay đồ. Bình thường tao sẽ mở điện thoại. Lướt tin. Trả lời tin nhắn. Xem mấy đứa bạn đăng gì. Rồi ngủ.
Nhưng tối đó tao không mở.
Tao ra ban công. Ngồi xuống cái ghế nhựa. Nhìn xuống con hẻm. Có ông già đang dắt chó đi dạo. Có đứa nhỏ đang chạy xe đạp. Có tiếng tivi vọng ra từ nhà ai đó.
Tao ngồi đó. Không làm gì.
Lần đầu tiên trong rất lâu, tao không đang là ai hết.
Không phải trưởng nhóm. Không phải con ngoan. Không phải bạn tốt. Không phải người giải quyết vấn đề.
Chỉ là một thằng ngồi trên ban công, nhìn con hẻm.
Và lạ lắm. Tao thấy nhẹ.
Cái nhẹ đó không phải vì tao vứt bỏ trách nhiệm. Không phải vì tao quyết định nghỉ việc hay cắt liên lạc với ai. Tao chẳng quyết định gì cả.
Tao chỉ ngồi đó. Và nhận ra rằng lâu nay tao đã quên mất cảm giác này.
Cảm giác không cần phải là gì.
Hồi nhỏ tao cũng hay ngồi như vậy. Ngồi ngoài hiên nhà ngoại, nhìn mưa. Không nghĩ gì. Không lo gì. Chỉ ngồi.
Rồi lớn lên, tao bắt đầu gắn mình vào những cái tên. Học sinh giỏi. Sinh viên năng động. Nhân viên xuất sắc. Con trai có hiếu. Bạn tốt.
Mỗi cái tên là một sợi dây. Tao tự buộc vào người. Sợi này chưa kịp tháo thì đã buộc thêm sợi khác. Đến lúc quay lại nhìn, tao không thấy mình đâu nữa. Chỉ thấy một đống dây.
Tao ngồi ngoài ban công đến gần mười một giờ. Không mở điện thoại. Không nghe nhạc. Không đọc gì.
Ông già dắt chó đi về rồi. Đứa nhỏ cũng vào nhà rồi. Con hẻm vắng.
Tao vẫn ngồi.
Rồi tao đứng dậy, vào nhà, đi ngủ.
Sáng hôm sau tao vẫn đi làm. Vẫn họp. Vẫn trả email. Vẫn giải quyết vấn đề.
Nhưng có gì đó khác.
Tao không biết gọi nó là gì. Không phải thay đổi lớn. Không phải giác ngộ. Không phải bỏ hết mà đi.
Chỉ là, tao biết rồi. Biết rằng đằng sau tất cả những cái tên, những vai diễn, có một thằng đang ngồi trên ban công. Không cần là gì. Vẫn ở đó.
Và thỉnh thoảng, tao cho nó ngồi ra.
至人無己，神人無功，聖人無名
Chí nhân vô kỷ, thần nhân vô công, thánh nhân vô danh
Bậc chí nhân quên mình, bậc thần nhân không kể công, bậc thánh nhân không lưu danh.
The perfect person has no self; the divine person has no merit; the sage has no name.
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Tiêu Diêu Du (Thiên 1)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử nói, chí nhân thì không có cái ta, thần nhân thì không cần công, thánh nhân thì không cần danh. Nghe to tát quá. Nhưng nói đơn giản thì thế này. Mày gánh bao nhiêu vai. Trưởng nhóm, con ngoan, bạn tốt, người đáng tin. Mỗi cái là một lớp mày khoác lên. Lâu dần mày quên mất bên trong còn gì. Chí nhân vô kỷ. Không phải là xóa sạch bản thân. Không phải là bỏ hết trách nhiệm rồi lên núi. Mà là, thỉnh thoảng, cởi hết mấy lớp đó ra. Ngồi xuống. Không cần là ai. Thằng ngồi trên ban công tối đó, nó không có tên. Không có chức. Không có vai. Và nó nhẹ. Không phải vì nó vứt bỏ gì. Mà vì nó ngừng gánh thêm.
Zhuangzi said: the perfect man has no self, the spirit man has no achievement, the sage has no name. Sounds grandiose. But put simply, it's this. You carry so many roles. Team lead, good son, reliable friend, the dependable one. Each one is a layer you put on. After a while you forget what's underneath. The perfect man has no self. That doesn't mean erasing yourself. Doesn't mean dropping everything and heading for the mountains. It means, once in a while, taking all those layers off. Sitting down. Not needing to be anyone. The guy sitting on the balcony that night had no name. No title. No role. And he felt light. Not because he threw anything away. But because he stopped piling more on.