Bà ấy ngủ quay lưng lại đã hai mươi năm
She Has Slept with Her Back Turned for Twenty Years
Tôi cưới bà ấy năm hai mươi sáu tuổi.
Hồi đó nghèo. Phòng trọ mười hai mét vuông, quạt trần kêu cọt kẹt. Nóng quá thì hai đứa nằm sát nhau cho đỡ buồn, chứ mát thì không mát hơn.
Bà ấy hay nằm úp mặt vào ngực tôi. Tay vắt ngang bụng. Ngủ say lắm. Tôi thì thức, nghe tiếng thở, nghĩ lung tung. Nghĩ mai đi làm sớm, nghĩ tiền nhà cuối tháng, nghĩ rồi đời mình sẽ ra sao.
Nhưng có bà ấy nằm đó, tôi thấy yên.
Năm ba mươi, có đứa đầu. Bà ấy bắt đầu ngủ quay sang phía con. Ban đêm con khóc, bà ấy dậy. Tôi cũng dậy, nhưng bà ấy bảo ngủ đi, mai anh còn đi làm. Tôi nằm xuống, giả vờ ngủ, nghe tiếng bà ấy ru con ở góc phòng.
Tôi không nói gì. Nhưng tôi biết có cái gì đó bắt đầu thay đổi.
Năm ba mươi lăm, có đứa thứ hai. Giường chật, bà ấy ngủ với hai đứa nhỏ, tôi trải chiếu dưới đất. Không ai bảo ai. Không ai giận ai. Chỉ là cuộc sống nó thế.
Năm bốn mươi, mua được căn hộ nhỏ. Hai phòng ngủ. Bà ấy ngủ với con gái. Tôi ngủ phòng ngoài. Thỉnh thoảng cuối tuần, hai đứa nằm cạnh nhau, nhưng bà ấy quay lưng lại. Không phải giận. Chỉ là quen rồi.
Tôi nhìn cái lưng đó. Cái lưng hồi xưa thon, bây giờ tròn hơn, vai hơi gù. Tôi biết cái lưng đó gánh những gì. Đi chợ sáng, nấu cơm trưa, đón con chiều, giặt đồ tối. Rồi lại sáng.
Năm bốn mươi lăm, tôi bắt đầu đi công tác nhiều. Mỗi lần về, nhà sạch, cơm nóng, con học bài. Bà ấy hỏi anh ăn gì chưa. Tôi nói ăn rồi. Bà ấy nói cơm để trong nồi, đói thì ăn thêm.
Hết. Không hỏi thêm. Không kể gì thêm.
Tôi ngồi ăn một mình trong bếp, nghe tiếng ti vi phòng khách. Bà ấy xem phim Hàn. Tôi không biết bà ấy thích phim gì, thích diễn viên nào. Bà ấy cũng không biết tôi đọc gì trước khi ngủ.
Hai người sống chung một nhà mà như hai hành tinh khác nhau.
Năm năm mươi, con lớn đi học xa. Nhà còn hai người. Bà ấy vẫn quay lưng. Tôi vẫn nhìn cái lưng đó.
Một đêm, tôi hỏi. Mình ơi, sao mình không bao giờ quay lại phía anh nữa.
Bà ấy im một lúc. Rồi nói, quen rồi anh.
Tôi cũng im.
Quen rồi. Hai chữ đó nặng hơn tôi tưởng.
Năm năm mươi hai, tôi bị tai nạn nhẹ. Xe máy va quệt, gãy xương cổ tay. Nằm viện ba ngày. Bà ấy đến, mang cháo, ngồi cạnh giường. Không nói nhiều. Lâu lâu hỏi anh đau không. Tôi nói không đau. Bà ấy nói dối.
Đêm đó bà ấy ngủ trên ghế bệnh viện. Tôi nhìn sang. Bà ấy co người, tay kê dưới má, mặt quay về phía tôi.
Lần đầu tiên sau bao nhiêu năm, tôi nhìn thấy mặt bà ấy khi ngủ.
Vẫn cái mặt đó. Nhưng nhiều nếp nhăn hơn. Khóe mắt sụp xuống. Tóc bạc mấy sợi ở thái dương.
Tôi nằm đó, tay bó bột, nhìn bà ấy. Và tôi khóc.
Không phải vì đau. Không phải vì thương. Mà vì tôi nhận ra, bao nhiêu năm, tôi cứ nghĩ tình yêu là phải quay mặt vào nhau. Phải nói chuyện. Phải chia sẻ. Phải như hồi mới cưới.
Nhưng bà ấy quay lưng lại không phải vì hết yêu. Bà ấy quay lưng lại vì bà ấy đang che chắn phía bên kia. Phía con cái. Phía cơm áo. Phía những thứ mà bà ấy không muốn nó chạm đến tôi.
Cái lưng đó không phải bức tường. Cái lưng đó là tấm khiên.
Năm nay tôi sáu mươi mốt. Bà ấy năm mươi chín.
Tối qua, tôi nằm xuống, bà ấy vẫn quay lưng. Tôi đưa tay qua, đặt lên vai bà ấy. Không nói gì.
Bà ấy cũng không nói gì. Nhưng tay bà ấy đưa lên, đặt lên tay tôi.
Hai bàn tay nhăn nheo, chai sạn, nắm nhau trong bóng tối.
Không ai quay lại. Không cần quay lại.
Vì tình yêu không phải lúc nào cũng là nhìn nhau.
Đôi khi nó là cùng nhìn về một phía. Đôi khi nó là quay lưng lại, và biết người kia vẫn ở đó.
天地所以能長且久者,以其不自生,故能長生
Thiên địa sở dĩ năng trường thả cửu giả, dĩ kỳ bất tự sinh, cố năng trường sinh
Trời đất sở dĩ dài lâu, vì không sống cho mình, nên mới trường sinh.
Heaven and earth endure because they do not live for themselves — that is why they can live long.
— Lão Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 7
Diễn giải
Interpretation
Lão Tử nói trời đất trường tồn vì không sống cho mình. Nghe thì xa. Nhưng nghĩ lại, bà ấy cũng vậy. Bà ấy quay lưng lại không phải vì quên tôi. Mà vì bà ấy đang sống cho phía bên kia. Cho con. Cho nhà. Cho những thứ mà bà ấy thấy quan trọng hơn việc được ôm mỗi đêm. Bà ấy không giữ tình yêu cho mình. Bà ấy đổ nó ra ngoài. Cho con bú, cho con ăn, cho con học, cho nhà sạch, cho cơm nóng. Hết ngày này sang ngày khác. Và chính vì không giữ cho mình, nên tình yêu đó nó còn. Nó không mất đi. Nó chỉ đổi hình dạng. Hồi trẻ, tình yêu là úp mặt vào ngực nhau. Về già, tình yêu là hai bàn tay nắm nhau trong bóng tối, không cần quay lại. Trời đất không tự sống cho mình, nên mới sống mãi. Bà ấy cũng không sống cho mình. Nên tình yêu đó, nó vẫn ở đây.
Laozi said heaven and earth endure because they do not live for themselves. Sounds distant. But think about it. She was the same way. She didn't turn her back because she forgot me. She turned because she was living for the other side. For the children. For the household. For things she deemed more important than being held every night. She didn't keep love for herself. She poured it outward. Nursing, feeding, teaching, cleaning, cooking. Day after day after day. And precisely because she didn't hold on to it for herself, the love remained. It didn't disappear. It just changed shape. When we were young, love was pressing your face into each other's chest. When we grew old, love was two hands finding each other in the dark, no need to turn around. Heaven and earth don't live for themselves, so they live forever. She didn't live for herself either. And so that love, it's still here.