Tôi bảy mươi tuổi mới hiểu vì sao ông nội ngồi không
I Was Seventy Before I Understood Why My Grandfather Just Sat There
Hồi tôi nhỏ, ông nội hay ngồi trước hiên.
Không đọc báo. Không nghe đài. Ngồi không.
Tôi hỏi mẹ: "Ông nội buồn hả mẹ?" Mẹ nói: "Ông nghỉ ngơi."
Tôi không hiểu. Nghỉ ngơi gì mà ngồi cả buổi sáng, nhìn ra cái sân trống, không làm gì hết.
Hồi đó tôi mười tuổi. Tôi nghĩ ông nội chắc hết chuyện để làm rồi.
---
Lớn lên, tôi không ngồi không bao giờ.
Hai mươi tuổi, tôi học. Học đủ thứ. Tiếng Anh, kế toán, đánh máy. Ai nói cái gì có ích là tôi học.
Ba mươi tuổi, tôi làm. Làm ở công ty nhà nước, rồi ra ngoài buôn bán. Lỗ thì làm lại. Lãi thì mở thêm.
Bốn mươi tuổi, tôi lo cho con. Hai đứa đi học, một đứa đi thi, cái nào cũng cần tiền, cái nào cũng cần biết. Tôi đọc sách dạy con. Đọc sách quản lý. Đọc sách đầu tư. Đọc đủ.
Năm mươi tuổi, tôi bắt đầu lo cho sức khỏe. Đi khám. Đọc về dinh dưỡng. Tập thể dục theo video. Mua máy đo huyết áp. Mua máy đo đường huyết. Biết thêm mười thứ bệnh mà trước đó không biết tên.
Sáu mươi tuổi, tôi nghỉ hưu. Tưởng sẽ nhẹ. Nhưng không.
Tôi đăng ký học vẽ. Học chơi cờ online. Học nấu ăn kiểu mới. Xem YouTube về lịch sử. Về triết học. Về vũ trụ. Cái gì cũng hay. Cái gì cũng muốn biết thêm.
Vợ tôi nói: "Ông nghỉ hưu mà bận hơn lúc đi làm."
Tôi cười. Nghĩ bụng bà không hiểu.
---
Sáu mươi lăm tuổi, tôi bị đột quỵ nhẹ.
Nằm viện hai tuần. Bác sĩ nói may mắn. Nhẹ thôi. Nhưng phải nghỉ ngơi thật sự.
Nằm trên giường bệnh viện, tôi không được đọc. Không được xem điện thoại. Không được làm gì.
Buổi sáng đầu tiên, tôi bồn chồn. Tay cứ tìm cái gì đó để cầm.
Buổi sáng thứ hai, tôi nhìn ra cửa sổ. Thấy cái cây. Không biết tên. Lá nhỏ, rung rung theo gió.
Buổi sáng thứ ba, tôi nhớ ông nội.
Ông ngồi trước hiên. Nhìn ra sân. Không làm gì.
Hồi đó tôi nghĩ ông hết việc.
Bây giờ tôi nghĩ, có khi ông đã hiểu một chuyện mà tôi mất sáu mươi năm mới bắt đầu thấy.
---
Ra viện, tôi về nhà.
Tôi ngồi trước ban công. Không mở điện thoại. Không bật tivi. Không đọc gì.
Vợ tôi đi ngang, nhìn. Không nói gì.
Con gái gọi điện: "Ba khỏe không? Ba có chán không? Con gửi ba cái iPad để ba xem phim."
Tôi nói: "Không cần. Ba ngồi đây được rồi."
Nó im một lúc. Chắc nó cũng không hiểu. Giống tôi hồi mười tuổi.
---
Tôi bảy mươi tuổi rồi.
Tôi biết nhiều thứ. Biết tên bệnh. Biết cách nấu ăn kiểu Nhật. Biết lịch sử La Mã. Biết cách đầu tư chứng khoán dù không còn đầu tư.
Nhưng tôi không biết tên cái cây ngoài cửa sổ bệnh viện.
Tôi biết đủ thứ trên đời. Mà cái cây trước mặt thì không.
Sáu mươi năm, tôi chạy theo cái biết. Biết rồi thì muốn biết thêm. Biết thêm rồi thì thấy còn thiếu. Thiếu thì lại tìm. Tìm hoài.
Cái vòng đó không có điểm dừng.
Tôi cứ nghĩ biết nhiều thì yên. Nhưng biết nhiều mà không yên thì biết để làm gì.
---
Bây giờ mỗi sáng tôi ngồi trước ban công.
Có hôm nhìn trời. Có hôm nhìn mấy con chim. Có hôm không nhìn gì.
Vợ tôi đi ngang, vẫn không nói gì. Nhưng bà kéo thêm cái ghế ra, ngồi cạnh.
Hai người già ngồi không.
Con gái gửi iPad, tôi để trong hộc tủ.
Thằng cháu ngoại chạy ra, hỏi: "Ông ngoại làm gì vậy?"
Tôi nói: "Ông nghỉ ngơi."
Nó nhìn tôi. Chắc nó cũng không hiểu.
Không sao. Mấy mươi năm nữa, có khi nó sẽ hiểu.
吾生也有涯，而知也無涯。以有涯隨無涯，殆已
Ngô sinh dã hữu nhai, nhi tri dã vô nhai. Dĩ hữu nhai tùy vô nhai, đãi dĩ
Đời ta có hạn, mà hiểu biết thì vô hạn. Lấy cái có hạn đuổi theo cái vô hạn, nguy thay.
Our life has a limit, but knowledge has none. To pursue the limitless with what is limited — that is perilous.
— Trang Tử, Nam Hoa Kinh, Dưỡng Sinh Chủ (Thiên 3)
Diễn giải
Interpretation
Trang Tử nói đời người có giới hạn, mà cái biết thì không có bờ. Lấy cái có hạn đuổi theo cái vô hạn thì mệt là cái chắc. Nghe thì tưởng ổng nói chuyện triết học cao siêu. Nhưng không. Ổng nói chuyện đời thường. Giống ông già bảy mươi tuổi kia. Sáu mươi năm học đủ thứ, biết đủ thứ, mà cái cây trước mặt thì không biết tên. Biết hoài mà không thấy đủ. Tìm hoài mà không thấy yên. Vấn đề không phải cái biết. Vấn đề là tưởng biết thêm thì sẽ đủ. Mà cái đủ đó không nằm ở chỗ biết nhiều hay biết ít. Ông nội ngồi trước hiên, không biết gì thêm. Nhưng ông yên. Có khi đủ không phải là con số. Đủ là lúc ngồi xuống mà không cần với tay tìm thêm gì nữa.
Zhuangzi said life is finite, but knowledge is infinite. To chase the infinite with the finite is simply exhausting. Sounds like lofty philosophy. But it's not. It's about everyday life. Like that seventy-year-old man. Sixty years of learning everything, knowing everything, yet he couldn't name the tree outside his hospital window. Always knowing, never enough. Always searching, never at peace. The problem isn't knowledge itself. The problem is believing that more knowledge will finally be enough. But that kind of enough doesn't live in knowing more or less. His grandfather sat on the porch, not learning anything new. But he was at peace. Maybe enough isn't a number. Maybe enough is the moment you sit down and don't reach for anything more.