Tôi để lại cho con cái căn nhà mà tôi chưa từng sống
I Left My Children a House I Never Lived In
Căn nhà ba tầng ở quận 7.
Tôi xây nó mười bốn năm. Từ cái nền đất trống cho tới cái lan can tầng ba nhìn ra con kênh.
Mười bốn năm.
Tôi nhớ ngày đổ móng. Trời nắng, tôi đứng ngoài công trình, mồ hôi chảy xuống cổ, mà trong bụng vui. Vui lắm. Vì tôi nghĩ, xong cái nhà này là xong. Là đủ. Là yên.
Nhưng xong tầng một thì tôi nghĩ tới tầng hai.
Xong tầng hai thì tôi nghĩ tới tầng ba.
Xong tầng ba thì tôi nghĩ tới sân thượng.
Xong sân thượng thì tôi nghĩ tới nội thất.
Xong nội thất thì tôi nghĩ tới miếng đất kế bên.
Mười bốn năm tôi xây nhà, tôi ở trọ.
Nghe vô lý không? Ở trọ. Căn phòng hai mươi mét vuông gần chợ, tiền thuê hai triệu rưỡi. Tôi ở đó để tiện đi làm. Để tiện chạy công trình. Để tiện gặp khách. Để tiện, tiện, tiện.
Căn nhà ba tầng thì trống.
Thỉnh thoảng tôi ghé qua, mở cửa, đi một vòng. Kiểm tra ống nước. Lau bụi bàn thờ. Rồi khóa cửa. Đi về phòng trọ.
Vợ tôi ở quê.
Bà ấy nói, ông xây xong thì về. Tôi nói, sắp rồi. Sắp rồi.
Mười bốn năm tôi nói sắp rồi.
---
Con trai tôi lớn lên ở quê với mẹ nó. Nó học xong đại học, đi làm Sài Gòn. Tôi gọi nó, nói ba có căn nhà quận 7, con về ở đi.
Nó im một lúc.
Rồi nó nói, con thuê phòng gần công ty rồi ba.
Tôi hỏi, thuê chi cho tốn, nhà ba rộng mà.
Nó nói, con quen rồi.
Quen rồi.
Câu đó nó nói nhẹ lắm. Nhưng tôi nghe nặng.
Nó quen sống không có tôi. Nó quen tự lo. Nó quen cái phòng trọ hai mươi mét vuông, giống y như tôi.
Tôi xây cho nó căn nhà ba tầng. Nó không cần.
Không phải nó không cần nhà. Nó không cần căn nhà đó. Vì căn nhà đó không có gì của nó trong đấy. Không có ký ức. Không có mùi cơm. Không có tiếng cãi nhau rồi làm lành. Không có gì.
Chỉ có gạch, sắt, và mười bốn năm của tôi.
---
Con gái tôi khác. Nó lấy chồng sớm, ở Bình Dương. Tôi nói, ba cho con căn nhà, bán đi lấy vốn làm ăn cũng được.
Nó nói, thôi ba giữ đi. Con không lấy đâu.
Tôi hỏi sao.
Nó nói, căn nhà đó ba cực khổ quá trời mới có. Con lấy con không yên.
Không yên.
Tôi ngồi nghe mà không biết nói gì.
Tôi cực khổ mười bốn năm để xây cái nhà đó. Tôi nghĩ tôi xây cho con. Nhưng con tôi nhìn căn nhà đó, nó không thấy nhà. Nó thấy mười bốn năm ba nó vắng mặt. Nó thấy mẹ nó một mình. Nó thấy cái giá.
Tôi tưởng tôi để lại tài sản. Hóa ra tôi để lại một cái gánh.
---
Năm ngoái tôi bệnh. Nằm viện hai tuần.
Con trai bay từ Sài Gòn vô. Con gái chạy từ Bình Dương lên. Vợ tôi từ quê xuống.
Ba người ngồi trong phòng bệnh viện mười hai mét vuông.
Tôi nằm nhìn. Lần đầu tiên, cả nhà ở chung một phòng.
Phòng bệnh viện. Không phải căn nhà ba tầng.
Con trai tôi ngồi ghế nhựa, ngủ gục. Con gái tôi bóc cam cho tôi. Vợ tôi ngồi cạnh giường, không nói gì, chỉ cầm tay tôi.
Mười hai mét vuông.
Đủ.
Tôi nằm đó, nghĩ tới căn nhà ba tầng đang trống. Nghĩ tới mười bốn năm. Nghĩ tới bao nhiêu bữa cơm tôi ăn một mình trong phòng trọ. Bao nhiêu cái Tết tôi về trễ. Bao nhiêu lần con gái gọi điện mà tôi nói ba bận.
Ba bận.
Bận xây nhà.
Nhà cho ai?
---
Tôi sáu mươi hai tuổi rồi.
Căn nhà ba tầng vẫn còn đó. Vẫn đẹp. Vẫn mới. Vì không ai ở.
Thỉnh thoảng tôi vẫn ghé qua. Mở cửa. Đi một vòng. Ngồi ở phòng khách, uống trà một mình.
Rồi khóa cửa. Đi về.
Bây giờ tôi không ở phòng trọ nữa. Tôi về quê, ở với vợ. Căn nhà cấp bốn, mái tôn, trước sân có cây xoài.
Vợ tôi nấu cơm. Tôi ngồi ngoài hiên.
Căn nhà cấp bốn không có lan can nhìn ra kênh. Không có nội thất gỗ. Không có gì đáng tiền.
Nhưng có mùi cơm.
Có tiếng vợ tôi kêu vô ăn.
Có tiếng con gái gọi điện hỏi ba mẹ khỏe không.
Tôi ngồi ngoài hiên, nhìn cây xoài, nghĩ tới mười bốn năm.
Không giận. Không tiếc.
Chỉ thấy lạ. Tôi đi một vòng xa dữ vậy, để quay về ngồi đây.
Người giàu nhất là người biết đủ với ít nhất.
He is richest who is content with the least.
— Diogenes Laërtius, Lives VI
Diễn giải
Interpretation
Ông Diogenes sống trong cái thùng gỗ giữa phố. Người ta cười ông điên. Nhưng ông nhìn lại mấy người cười ông, ông thấy họ mới là người khổ. Họ có nhà mà không dám về. Có tiền mà không dám ngừng. Có gia đình mà không có mặt. Ông nói, người giàu nhất là người biết đủ với ít nhất. Nghe thì dễ. Nhưng sống thì khó. Tôi xây căn nhà ba tầng mười bốn năm. Tôi tưởng tôi đang lo cho gia đình. Nhưng gia đình tôi không cần ba tầng. Họ cần tôi ngồi đó, ăn cơm, nói chuyện, cầm tay. Cuối cùng cái phòng bệnh viện mười hai mét vuông lại là nơi đầu tiên cả nhà tôi ở chung. Không cần gạch, không cần sắt, không cần mười bốn năm. Chỉ cần có mặt. Ít nhất. Nhưng đủ nhất.
Diogenes lived in a wooden barrel in the street. People laughed and called him mad. But when he looked back at those laughing, he saw they were the ones suffering. They had houses they never went home to. Had money but couldn't stop chasing. Had families but were never present. He said the richest person is the one content with the least. Easy to hear. Hard to live. I spent fourteen years building a three-story house. I thought I was providing for my family. But my family didn't need three stories. They needed me sitting there, eating rice, talking, holding a hand. In the end, a twelve-square-meter hospital room was the first place my whole family stayed together. No bricks needed. No steel. No fourteen years. Just being there. The least. But the most.